🌿 Żelazo przyswajalne w glebie mineralnej — wyciąg glebowy i oznaczenie, PN-R-04021
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie żelaza przyswajalnego w glebie mineralnej: norma opisuje sporządzenie wyciągu glebowego, metody oznaczania i interpretację wyników, a ocena zawartości ma trzy klasy wspólne dla wszystkich gleb mineralnych. Badanie wykonuje się według normy PN-R-04021:1994 (wersja polska); STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 23-09-2020; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena zasobności gleb mineralnych w żelazo przyswajalne — jedna skala dla wszystkich gleb mineralnych (700 i 3800 mg/kg), W odróżnieniu od cynku, miedzi i manganu klasa nie zależy od kategorii gleby ani od pH.
W skrócie
- Norma: PN-R-04021:1994 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 23-09-2020; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma
- Wydanie (z karty PKN): PN-R-04021:1994, wersja polska; publikacja 03-10-1994, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10
- Zawartość normy (z karty): zakres stosowania metod, czystość odczynników, dokładność ważenia, wyciąg glebowy, próba ślepa, wykonanie, obliczanie i interpretacja wyników
Przegląd
STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-R-04021:1994 (wersja polska, publikacja 03-10-1994, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10) ma nagłówek „Wycofana” i datę wycofania 23-09-2020; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN na hasła „przyswajalnego” i „przyswajalnej” (odczyt 17.11.2026) pokazuje tylko normy tej samej serii — PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i zmiany PN-R-04020:1994/Az1:2004 oraz PN-R-04022:1996/Az1:2002 — następcy nie ma. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje (plik i papier). Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, nie ustaliliśmy. Tekstu normy nie mieliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Podano zakres stosowania metod. Określono czystość odczynników, dokładność ważenia oraz interpretację wyników. Podano: zasady metod, stosowane odczynniki, roztwory, aparaturę, sposób przygotowania wyciągu glebowego, próbę ślepą, wykonanie oznaczeń, obliczanie wyników oraz wynik końcowy oznaczeń”. Karta mówi o metodach w liczbie mnogiej, ale ich nie nazywa, i nie podaje roztworu ekstrakcyjnego.
WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński (Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza), „Zasobność gleb Polski w mikroelementy”, Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013, s. 121–131: próbki gleby do badań mikroelementów stacje pobierały zgodnie z PN-R-04031:1997, a miedź, cynk, mangan, żelazo i bor oznaczały po ekstrakcji roztworem kwasu solnego o stężeniu 1 mol/dm³; żelazo w glebach mineralnych — techniką AAS (tabela 8). Wspólny roztwór 1 mol/dm³ HCl wprowadzono w 1986 r. z inicjatywy IUNG; autor: „Mimo szerokiej krytyki, metoda została znormalizowana i do chwili obecnej jest stosowana w praktyce”. W latach 1965–1983 żelaza przyswajalnego nie badano — publikacja nie podaje dla niego ówczesnej metody ani wyników. Wynik to zawartość „przyswajalna” w znaczeniu umownym — to, co przechodzi do tego wyciągu, a nie całkowita zawartość pierwiastka w glebie.
OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY, WEDŁUG TEJ PUBLIKACJI. Tabela 6 publikacji („Źródło: PKN, 1994”), mg żelaza na kg gleby — jedna skala dla wszystkich gleb mineralnych: zawartość niska poniżej 700, średnia 700–3800, wysoka powyżej 3800. W latach 2009–2012 według tej oceny zawartość niską miało 21 %, średnią 73 %, a wysoką 6 % gleb przebadanych przez stacje (tabela 9 publikacji). Autor pisze w 2013 r., że są to „aktualnie obowiązujące liczby graniczne”; czy stacje stosują je w tej postaci dziś — nie ustaliliśmy. Tabela 7 publikacji (gleby organiczne) żelaza nie obejmuje.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Masy próbki, objętości i czasu ekstrakcji, sposobu przygotowania gleby, nazw i przebiegu metod oznaczania, warunków AAS, sposobu wykonania próby ślepej, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji — tekstu normy nie mieliśmy, a publikacja KSChR tego nie opisuje.
Zasada metody
Według karty normy z gleby sporządza się wyciąg, w którym oznacza się żelazo; norma podaje zasady metod, odczynniki i aparaturę, próbę ślepą, obliczanie wyniku i jego interpretację. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a żelazo oznacza techniką AAS. Wynik w mg/kg ocenia się jedną skalą: niska zawartość poniżej 700, średnia 700–3800, wysoka powyżej 3800 mg/kg.
Zastosowania
- Ocena zasobności gleb mineralnych w żelazo przyswajalne — jedna skala dla wszystkich gleb mineralnych (700 i 3800 mg/kg)
- W odróżnieniu od cynku, miedzi i manganu klasa nie zależy od kategorii gleby ani od pH
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 17.11.2026) | wycofana 23-09-2020; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-R-04021:1994, wersja polska; publikacja 03-10-1994, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10 |
| Zawartość normy (z karty) | zakres stosowania metod, czystość odczynników, dokładność ważenia, wyciąg glebowy, próba ślepa, wykonanie, obliczanie i interpretacja wyników |
| Wyciąg i technika (według publikacji KSChR 2013, nie z karty) | kwas solny 1 mol/dm³; AAS |
| Granice klas (tabela z normy za publikacją KSChR) | niska < 700 mg/kg, średnia 700–3800 mg/kg, wysoka > 3800 mg/kg — jedna skala dla gleb mineralnych |
Norma
- Numer normy
- PN-R-04021:1994 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego żelaza
- Title (EN)
- Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available iron content
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 23-09-2020, bez wskazania następcy (stan na 17.11.2026). Oznaczenie z rokiem: PN-R-04021:1994.
-
Pobranie próbki i wyciąg
Próbki według PN-R-04031:1997; wyciąg z gleby mineralnej kwasem solnym 1 mol/dm³ (publikacja KSChR) i próba ślepa (karta). Masy próbki i warunków NIE PODAJEMY.
-
Oznaczenie
Żelazo w wyciągu metodą z normy; według publikacji KSChR — AAS.
-
Ocena zawartości
Wynik w mg/kg: niska poniżej 700, średnia 700–3800, wysoka powyżej 3800 mg/kg.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej | Technika według publikacji KSChR. Warunków NIE PODAJEMY | — |
| Waga analityczna | Karta: norma określa dokładność ważenia. Wartości NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Kwas solny, roztwór 1 mol/dm³ | 7647-01-0 | Roztwór ekstrakcyjny według publikacji KSChR (2013), nie według karty |
| Roztwory wzorcowe żelaza | — | Do kalibracji. Karta: norma określa czystość odczynników i roztwory. Stężeń NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązuje karta charakterystyki kwasu solnego i instrukcja producenta spektrometru
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-R-04021:1994 (wersja polska) — „Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego żelaza”. Tytuł angielski: „Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available iron content”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy z gleby sporządza się wyciąg, w którym oznacza się żelazo; norma podaje zasady metod, odczynniki i aparaturę, próbę ślepą, obliczanie wyniku i jego interpretację. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a żelazo oznacza techniką AAS.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 23-09-2020; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma; Wydanie (z karty PKN): PN-R-04021:1994, wersja polska; publikacja 03-10-1994, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10; Zawartość normy (z karty): zakres stosowania metod, czystość odczynników, dokładność ważenia, wyciąg glebowy, próba ślepa, wykonanie, obliczanie i interpretacja wyników; Wyciąg i technika (według publikacji KSChR 2013, nie z karty): kwas solny 1 mol/dm³; AAS.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej, Waga analityczna.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena zasobności gleb mineralnych w żelazo przyswajalne — jedna skala dla wszystkich gleb mineralnych (700 i 3800 mg/kg); W odróżnieniu od cynku, miedzi i manganu klasa nie zależy od kategorii gleby ani od pH.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązuje karta charakterystyki kwasu solnego i instrukcja producenta spektrometru.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-R-04021.