🌿 Żelazo przyswajalne w glebie mineralnej — wyciąg glebowy i oznaczenie, w zakresach płomieniową AAS, PN-R-04021

Środowisko PN-R-04021

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Podano zakres stosowania metod. Określono czystość odczynników, dokładność ważenia oraz interpretację wyników. Podano: zasady metod, stosowane odczynniki, roztwory, aparaturę, sposób przygotowania wyciągu glebowego, próbę ślepą, wykonanie oznaczeń, obliczanie wyników oraz wynik końcowy oznaczeń". Karta mówi o metodach w liczbie mnogiej, ale ich nie nazywa, i nie podaje roztworu ekstrakcyjnego.

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 23-09-2020" — to najpóźniej wycofana z sześciu norm tej serii, z których każda dotyczy jednego przyswajalnego mikroelementu (cynk i miedź 2012, mangan i bor 2014, molibden 2018); norma tej serii o fosforze, potasie, magnezie i manganie w glebach organicznych (PN-R-04024:1997) w wynikach wyszukiwarki PKN nagłówka „Wycofana" nie ma. Pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 03-10-1994, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10. Wyszukiwarka PKN na hasło „przyswajalnego" (29.09.2026) pokazuje tylko normy tej samej serii — PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i dwie zmiany do nich (Az1:2002, Az1:2004) — następcy NIE USTALILIŚMY. Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, NIE USTALILIŚMY.

WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński, „Zasobność gleb Polski w mikroelementy", Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013: w stacjach chemiczno-rolniczych żelazo w glebach mineralnych oznacza się po ekstrakcji kwasem solnym 1 mol/dm³, techniką AAS. W pierwszym okresie badań mikroelementów (1965–1983) żelaza przyswajalnego w ogóle nie badano — tabela 8 publikacji nie podaje dla niego ówczesnej metody.

OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY. Publikacja KSChR, tabela 6 („Źródło: PKN, 1994"), mg żelaza na kg gleby — jedna skala dla wszystkich gleb mineralnych: zawartość niska poniżej 700, średnia 700–3800, wysoka powyżej 3800. W latach 2009–2012 według tej oceny 21 % gleb przebadanych przez stacje miało zawartość niską, 73 % średnią i 6 % wysoką (tabela 9 publikacji). Czy stacje stosują tę skalę dziś — NIE USTALILIŚMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru R-04021: 16 pozycji u 16 laboratoriów — tych samych, które powołują normy o cynku, miedzi i manganie przyswajalnym. Wszystkie w jednej postaci „PN-R-04021:1994", więc zakładka „Laboratoria" (początek zapisu „PN-R-04021") pokaże wszystkie 16 — przy tej normie zakładka i pomiar mówią to samo. Technika u wszystkich: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS). AB 317 powołuje obok normy instrukcję własną IB.22 (edycja 2 z 30.04.2026). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie 16 pozycji stoją w obowiązujących wydaniach z takim samym zakresem jak w kopii i żadna nie jest zawieszona.

PUNKTY NORMY W ZAKRESACH. Cztery laboratoria powołują punkty 1, 2 i 4 (AB 312, AB 317, AB 921, AB 1172), a dwa wyłączają punkt 3 (AB 759, AB 787) — przy technice FAAS. Wygląda to na normę z dwiema metodami, z których AAS jest w punkcie 4; jaka metoda stoi w punkcie 3 — NIE USTALILIŚMY (karta jej nie nazywa). AB 333 wyłącza „pkt. 3.5", tak samo jak w normach o cynku, miedzi i manganie.

ZAKRESY A GRANICE KLAS — MIEJSCE NA WYNIK, KTÓREGO NIE DA SIĘ ZAKLASYFIKOWAĆ. Dolna granica klasy (700 mg/kg) mieści się w zakresach wszystkich 16 laboratoriów — zaczynają od 10 do 125 mg/kg, a AB 1172 od 400. Górna granica (3800 mg/kg) leży poza zakresem trzech: AB 277 (do 3200), AB 779 (do 2000) i AB 1172 (do 1500) — u nich zawartości wysokiej nie potwierdzi wynik z zakresu akredytacji. Pozostałe kończą od 4000 (AB 798, AB 823, AB 921) do 10 000 mg/kg (AB 284, AB 317, AB 787, AB 1186).

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (4 strony). Nie podajemy masy próbki, warunków ekstrakcji, drugiej metody oznaczania, warunków AAS, sposobu wykonania próby ślepej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy: z gleby sporządza się wyciąg, w którym oznacza się żelazo; norma podaje zasady metod, próbę ślepą, obliczanie wyniku i jego interpretację. Według publikacji KSChR (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a żelazo oznacza techniką AAS; w zakresach akredytacji wszystkie laboratoria zapisują płomieniową AAS. Wynik w mg/kg ocenia się jedną skalą: niska zawartość poniżej 700, średnia 700–3800, wysoka powyżej 3800 mg/kg. Warunków ekstrakcji i pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ocena zasobności gleb mineralnych w żelazo przyswajalne dla doradztwa nawozowego — w zakresach akredytacji wyłącznie stacje oceny gleb rolniczych (16 laboratoriów)
• Jedna skala dla wszystkich gleb mineralnych — w odróżnieniu od cynku, miedzi i manganu klasa nie zależy od kategorii gleby

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-R-04021:1994 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego żelaza

Title (EN)

Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available iron content

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 23-09-2020, bez wskazania następcy (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się pełne oznaczenie z rokiem: PN-R-04021:1994.

2. Wyciąg glebowy

   Z gleby mineralnej sporządza się wyciąg (według publikacji KSChR — kwasem solnym 1 mol/dm³) i próbę ślepą. Masy próbki i warunków NIE PODAJEMY.

3. Oznaczenie

   Żelazo w wyciągu oznacza się metodą z normy; w zakresach akredytacji wszystkie laboratoria zapisują płomieniową AAS.

4. Wynik

   Zawartość żelaza przyswajalnego podaje się w mg/kg gleby.

5. Ocena zawartości

   Niska poniżej 700, średnia 700–3800, wysoka powyżej 3800 mg/kg. Laboratorium z zakresem kończącym się poniżej 3800 mg/kg nie potwierdzi zawartości wysokiej wynikiem z zakresu akredytacji.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kwas solny jest żrący — pracuje się w rękawicach i okularach, pod wyciągiem; obowiązuje karta charakterystyki
• Płomień spektrometru wymaga szczelnej instalacji gazów palnych i zabezpieczeń przewidzianych przez producenta aparatu; rodzaju płomienia wymaganego przez normę NIE PODAJEMY

Najczęstsze pytania