⚗️ Żelazo i mangan w wodzie i ściekach — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa, PN-C-04570-01
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie manganu i żelaza ogólnego i rozpuszczonego w wodzie i ściekach absorpcyjną spektrometrią atomową, w zakresie stężeń podanym na karcie PKN. Badanie wykonuje się według normy PN-C-04570-01:1992 (wersja polska); STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza). Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Mangan i żelazo ogólne i rozpuszczone w wodzie i ściekach — według karty powyżej 0,3 mg/l (Mn) i 0,5 mg/l (Fe); następca PN-ISO 8288:2002 tych pierwiastków nie obejmuje, Cynk, miedź, nikiel, kadm, ołów i kobalt — według następcy PN-ISO 8288:2002 (osobne wpisy w tej bazie wiedzy), Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza (Dz.U. 2026 poz. 748); progi z karty leżą powyżej tych wartości.
W skrócie
- Norma: PN-C-04570-01:1992 (wersja polska)
- Kategoria: Fizykochemia
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza)
- Wydanie (z karty PKN): PN-C-04570-01:1992, wersja polska; publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50; zastępuje PN-C-04570-01:1981 (Zn, Cu, Pb, Cd, Ni, Co powyżej 0,3 mg/l)
- Progi stosowania metody (z karty): Zn, Cu, Ni, Cd, Mn — powyżej 0,3 mg/l; Co, Pb, Fe — powyżej 0,5 mg/l; metale ogólne i rozpuszczone
Przegląd
STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-C-04570-01:1992 (wersja polska, publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, ICS 13.060.50) ma datę wycofania 29-03-2002 i pole „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002 - wersja polska”; „Zastępuje: PN-C-04570-01:1981”. Następca, PN-ISO 8288:2002 „Jakość wody — Oznaczanie kobaltu, niklu, miedzi, cynku, kadmu i ołowiu — Metody atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją w płomieniu” (publikacja 29-03-2002, 19 stron, wprowadza ISO 8288:1986 [IDT], zastępuje też PN-C-04570-04:1992), na karcie nie ma daty wycofania — i NIE obejmuje manganu ani żelaza. Wydanie PN-C-04570-01:1981 obejmowało cynk, miedź, ołów, kadm, nikiel i kobalt powyżej 0,3 mg/l; mangan i żelazo były tylko w wydaniu z 1992 r. Dla tych dwóch pierwiastków przejście na wskazanego następcę nie jest więc możliwe. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje. Tekstu normy nie mieliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania w wodzie i ściekach Zn, Cu, Ni, Cd i Mn w stężeniach powyżej 0,3 mg/l, a Co, Pb i Fe powyżej 0,5 mg/l-1*. Metoda umożliwia oznaczanie metali ogólnych i rozpuszczonych”. Zapis „mg/l-1*” pochodzi z karty.
PRZEBIEG — WEDŁUG PODRĘCZNIKA POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ. A. Solipiwko-Pieścik i M. Wolska („Chemia wody”, 2024, rozdz. 4.21.1) opisują „oznaczanie cynku, miedzi, kadmu, niklu, manganu, ołowiu, kobaltu i żelaza metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej” — tytułem tej normy — ale z powołaniem PN-ISO 8288:2002 i z zakresem „powyżej 0,001 mg/dm³” (mangan) i „0,005 mg/dm³” (żelazo), innym niż na karcie. Przebieg: spektrometr z płomieniem acetylen–powietrze i lampy dla oznaczanych pierwiastków (mangan 279,5 nm, żelazo 248,3 nm); do metali całkowitych próbkę zakwasza się stężonym kwasem azotowym do pH około 2, a gdy zawiera substancje nierozpuszczone — mineralizuje (2,5 cm³ stężonego HNO₃ na 50 cm³ próbki, doprowadzenie do wrzenia, uzupełnienie do 50 cm³); do metali rozpuszczonych sączy przez sączek 0,45 µm i zakwasza do pH około 2; próbki powyżej ostatniego wzorca rozcieńcza się kwasem azotowym (1+19); wynik odczytuje się z krzywej wzorcowej w mg/dm³. To materiał dydaktyczny o niejasnej podstawie normowej — jego liczby nie są liczbami tej normy.
WYMAGANIE PRZEPISU DLA WODY DO SPOŻYCIA. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 748, w ELI 17.11.2026 — obowiązujący): wartości parametryczne — mangan 50 µg/l (załącznik nr 1, część C, lp. 5), żelazo 200 µg/l (lp. 15). Załącznik nr 4, część B, pkt 1: granica oznaczalności nie wyższa niż 30 % wartości parametrycznej — 15 µg/l dla manganu i 60 µg/l dla żelaza — przy niepewności 30 % (lp. 29 i 54 tabeli); przy braku metody spełniającej te wymagania monitorowanie prowadzi się „przy wykorzystaniu najlepszych dostępnych technik niepociągających za sobą nadmiernych kosztów”. Progi z karty (0,3 mg/l manganu, 0,5 mg/l żelaza) leżą powyżej samych wartości parametrycznych. Rozporządzenie nie wymienia normy dla tych pierwiastków.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Długości fal, rodzaju płomienia, przygotowania próbki, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji WEDŁUG TEJ NORMY — tekstu normy nie mieliśmy; dane z podręcznika podajemy wyłącznie jako opis z podręcznika.
Zasada metody
Według karty normy metale w wodzie i ściekach oznacza się absorpcyjną spektrometrią atomową: cynk, miedź, nikiel, kadm i mangan w stężeniach powyżej 0,3 mg/l, kobalt, ołów i żelazo powyżej 0,5 mg/l; metoda pozwala oznaczyć metale ogólne i rozpuszczone. W podręczniku Politechniki Wrocławskiej (2024) pomiar prowadzi się w płomieniu acetylen–powietrze, przy 279,5 nm dla manganu i 248,3 nm dla żelaza, po zakwaszeniu próbki kwasem azotowym — to opis z podręcznika, nie z normy. Dla wody do spożycia wynik porównuje się z 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza, a metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 i 60 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).
Zastosowania
- Mangan i żelazo ogólne i rozpuszczone w wodzie i ściekach — według karty powyżej 0,3 mg/l (Mn) i 0,5 mg/l (Fe); następca PN-ISO 8288:2002 tych pierwiastków nie obejmuje
- Cynk, miedź, nikiel, kadm, ołów i kobalt — według następcy PN-ISO 8288:2002 (osobne wpisy w tej bazie wiedzy)
- Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza (Dz.U. 2026 poz. 748); progi z karty leżą powyżej tych wartości
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 17.11.2026) | wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza) |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-C-04570-01:1992, wersja polska; publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50; zastępuje PN-C-04570-01:1981 (Zn, Cu, Pb, Cd, Ni, Co powyżej 0,3 mg/l) |
| Progi stosowania metody (z karty) | Zn, Cu, Ni, Cd, Mn — powyżej 0,3 mg/l; Co, Pb, Fe — powyżej 0,5 mg/l; metale ogólne i rozpuszczone |
| Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy) | płomień acetylen–powietrze; Mn 279,5 nm, Fe 248,3 nm; HNO₃ do pH około 2; mineralizacja 2,5 cm³ HNO₃ na 50 cm³; sączek 0,45 µm |
| Wartości parametryczne dla wody do spożycia | mangan 50 µg/l, żelazo 200 µg/l — Dz.U. 2026 poz. 748, załącznik nr 1, część C, lp. 5 i 15 |
| Wymagana granica oznaczalności | mangan ≤ 15 µg/l, żelazo ≤ 60 µg/l; niepewność 30 % — załącznik nr 4, część B, pkt 1, lp. 29 i 54 |
Norma
- Numer normy
- PN-C-04570-01:1992 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Woda i ścieki — Badania zawartości metali metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej — Oznaczanie cynku, miedzi, kadmu, niklu, manganu, ołowiu, kobaltu i żelaza
- Title (EN)
- Water and wastewater — Tests for metal content by atomic absorption spectrometry — Determination of zinc, copper, cadmium, nickel, manganese, lead, cobalt and iron
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 29-03-2002, zastąpiona przez PN-ISO 8288:2002, w której manganu i żelaza nie ma (stan na 17.11.2026). Oznaczenie z rokiem: PN-C-04570-01:1992.
-
Przygotowanie próbki
Metale ogólne albo rozpuszczone (karta). Według podręcznika PWr: zakwaszenie HNO₃ do pH około 2; przy zawiesinach mineralizacja; do metali rozpuszczonych sączenie 0,45 µm.
-
Kalibracja
Seria roztworów wzorcowych i krzywa wzorcowa (podręcznik PWr); stężeń według normy NIE PODAJEMY.
-
Pomiar
Absorpcyjna spektrometria atomowa; według karty dla manganu powyżej 0,3 mg/l, dla żelaza powyżej 0,5 mg/l; podręcznik — płomień acetylen–powietrze, 279,5 i 248,3 nm, próbki ponad zakresem rozcieńczone HNO₃ (1+19).
-
Ocena dla wody do spożycia
Porównanie z 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza; metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 i 60 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej | Z tytułu i karty normy; w podręczniku PWr przystosowany do płomienia acetylen–powietrze. Warunków według normy NIE PODAJEMY | — |
| Lampy dla manganu i żelaza | Podręcznik PWr: pomiar przy 279,5 nm (Mn) i 248,3 nm (Fe) | — |
| Sączki 0,45 µm | Do metali rozpuszczonych (podręcznik PWr) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Kwas azotowy stężony (1,41 g/cm³) i roztwór (1+19) | 7697-37-2 | Do utrwalenia (pH około 2), mineralizacji i rozcieńczania próbek (podręcznik PWr) |
| Acetylen i sprężone powietrze | 74-86-2 | Gazy płomienia (podręcznik PWr) |
| Roztwory wzorcowe manganu i żelaza | — | Podręcznik PWr: z siarczanu manganu(II) w kwasie siarkowym (1+4) i z żelaza metalicznego w kwasie siarkowym (1+5) albo siarczanu żelazowo-amonowego. Stężeń według normy NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (stężony kwas azotowy) i instrukcja producenta spektrometru dla gazów płomienia
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-C-04570-01:1992 (wersja polska) — „Woda i ścieki — Badania zawartości metali metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej — Oznaczanie cynku, miedzi, kadmu, niklu, manganu, ołowiu, kobaltu i żelaza”. Tytuł angielski: „Water and wastewater — Tests for metal content by atomic absorption spectrometry — Determination of zinc, copper, cadmium, nickel, manganese, lead, cobalt and iron”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy metale w wodzie i ściekach oznacza się absorpcyjną spektrometrią atomową: cynk, miedź, nikiel, kadm i mangan w stężeniach powyżej 0,3 mg/l, kobalt, ołów i żelazo powyżej 0,5 mg/l; metoda pozwala oznaczyć metale ogólne i rozpuszczone. W podręczniku Politechniki Wrocławskiej (2024) pomiar prowadzi się w płomieniu acetylen–powietrze, przy 279,5 nm dla manganu i 248,3 nm dla żelaza, po zakwaszeniu próbki kwasem azotowym — to opis z podręcznika, nie z normy.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza); Wydanie (z karty PKN): PN-C-04570-01:1992, wersja polska; publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50; zastępuje PN-C-04570-01:1981 (Zn, Cu, Pb, Cd, Ni, Co powyżej 0,3 mg/l); Progi stosowania metody (z karty): Zn, Cu, Ni, Cd, Mn — powyżej 0,3 mg/l; Co, Pb, Fe — powyżej 0,5 mg/l; metale ogólne i rozpuszczone; Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy): płomień acetylen–powietrze; Mn 279,5 nm, Fe 248,3 nm; HNO₃ do pH około 2; mineralizacja 2,5 cm³ HNO₃ na 50 cm³; sączek 0,45 µm.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej, Lampy dla manganu i żelaza, Sączki 0,45 µm.
Gdzie stosuje się to badanie?
Mangan i żelazo ogólne i rozpuszczone w wodzie i ściekach — według karty powyżej 0,3 mg/l (Mn) i 0,5 mg/l (Fe); następca PN-ISO 8288:2002 tych pierwiastków nie obejmuje; Cynk, miedź, nikiel, kadm, ołów i kobalt — według następcy PN-ISO 8288:2002 (osobne wpisy w tej bazie wiedzy); Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza (Dz.U. 2026 poz. 748); progi z karty leżą powyżej tych wartości.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (stężony kwas azotowy) i instrukcja producenta spektrometru dla gazów płomienia.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-92/C-04570/01.