⚗️ Żelazo i mangan w wodzie i ściekach — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa, PN-C-04570-01

Fizykochemia PN-92/C-04570/01

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie manganu i żelaza ogólnego i rozpuszczonego w wodzie i ściekach absorpcyjną spektrometrią atomową, w zakresie stężeń podanym na karcie PKN. Badanie wykonuje się według normy PN-C-04570-01:1992 (wersja polska); STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza). Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Mangan i żelazo ogólne i rozpuszczone w wodzie i ściekach — według karty powyżej 0,3 mg/l (Mn) i 0,5 mg/l (Fe); następca PN-ISO 8288:2002 tych pierwiastków nie obejmuje, Cynk, miedź, nikiel, kadm, ołów i kobalt — według następcy PN-ISO 8288:2002 (osobne wpisy w tej bazie wiedzy), Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza (Dz.U. 2026 poz. 748); progi z karty leżą powyżej tych wartości.

W skrócie

  • Norma: PN-C-04570-01:1992 (wersja polska)
  • Kategoria: Fizykochemia
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza)
  • Wydanie (z karty PKN): PN-C-04570-01:1992, wersja polska; publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50; zastępuje PN-C-04570-01:1981 (Zn, Cu, Pb, Cd, Ni, Co powyżej 0,3 mg/l)
  • Progi stosowania metody (z karty): Zn, Cu, Ni, Cd, Mn — powyżej 0,3 mg/l; Co, Pb, Fe — powyżej 0,5 mg/l; metale ogólne i rozpuszczone

Przegląd

STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-C-04570-01:1992 (wersja polska, publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, ICS 13.060.50) ma datę wycofania 29-03-2002 i pole „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002 - wersja polska”; „Zastępuje: PN-C-04570-01:1981”. Następca, PN-ISO 8288:2002 „Jakość wody — Oznaczanie kobaltu, niklu, miedzi, cynku, kadmu i ołowiu — Metody atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją w płomieniu” (publikacja 29-03-2002, 19 stron, wprowadza ISO 8288:1986 [IDT], zastępuje też PN-C-04570-04:1992), na karcie nie ma daty wycofania — i NIE obejmuje manganu ani żelaza. Wydanie PN-C-04570-01:1981 obejmowało cynk, miedź, ołów, kadm, nikiel i kobalt powyżej 0,3 mg/l; mangan i żelazo były tylko w wydaniu z 1992 r. Dla tych dwóch pierwiastków przejście na wskazanego następcę nie jest więc możliwe. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje. Tekstu normy nie mieliśmy.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania w wodzie i ściekach Zn, Cu, Ni, Cd i Mn w stężeniach powyżej 0,3 mg/l, a Co, Pb i Fe powyżej 0,5 mg/l-1*. Metoda umożliwia oznaczanie metali ogólnych i rozpuszczonych”. Zapis „mg/l-1*” pochodzi z karty.

PRZEBIEG — WEDŁUG PODRĘCZNIKA POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ. A. Solipiwko-Pieścik i M. Wolska („Chemia wody”, 2024, rozdz. 4.21.1) opisują „oznaczanie cynku, miedzi, kadmu, niklu, manganu, ołowiu, kobaltu i żelaza metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej” — tytułem tej normy — ale z powołaniem PN-ISO 8288:2002 i z zakresem „powyżej 0,001 mg/dm³” (mangan) i „0,005 mg/dm³” (żelazo), innym niż na karcie. Przebieg: spektrometr z płomieniem acetylen–powietrze i lampy dla oznaczanych pierwiastków (mangan 279,5 nm, żelazo 248,3 nm); do metali całkowitych próbkę zakwasza się stężonym kwasem azotowym do pH około 2, a gdy zawiera substancje nierozpuszczone — mineralizuje (2,5 cm³ stężonego HNO₃ na 50 cm³ próbki, doprowadzenie do wrzenia, uzupełnienie do 50 cm³); do metali rozpuszczonych sączy przez sączek 0,45 µm i zakwasza do pH około 2; próbki powyżej ostatniego wzorca rozcieńcza się kwasem azotowym (1+19); wynik odczytuje się z krzywej wzorcowej w mg/dm³. To materiał dydaktyczny o niejasnej podstawie normowej — jego liczby nie są liczbami tej normy.

WYMAGANIE PRZEPISU DLA WODY DO SPOŻYCIA. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 748, w ELI 17.11.2026 — obowiązujący): wartości parametryczne — mangan 50 µg/l (załącznik nr 1, część C, lp. 5), żelazo 200 µg/l (lp. 15). Załącznik nr 4, część B, pkt 1: granica oznaczalności nie wyższa niż 30 % wartości parametrycznej — 15 µg/l dla manganu i 60 µg/l dla żelaza — przy niepewności 30 % (lp. 29 i 54 tabeli); przy braku metody spełniającej te wymagania monitorowanie prowadzi się „przy wykorzystaniu najlepszych dostępnych technik niepociągających za sobą nadmiernych kosztów”. Progi z karty (0,3 mg/l manganu, 0,5 mg/l żelaza) leżą powyżej samych wartości parametrycznych. Rozporządzenie nie wymienia normy dla tych pierwiastków.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Długości fal, rodzaju płomienia, przygotowania próbki, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji WEDŁUG TEJ NORMY — tekstu normy nie mieliśmy; dane z podręcznika podajemy wyłącznie jako opis z podręcznika.

Zasada metody

Według karty normy metale w wodzie i ściekach oznacza się absorpcyjną spektrometrią atomową: cynk, miedź, nikiel, kadm i mangan w stężeniach powyżej 0,3 mg/l, kobalt, ołów i żelazo powyżej 0,5 mg/l; metoda pozwala oznaczyć metale ogólne i rozpuszczone. W podręczniku Politechniki Wrocławskiej (2024) pomiar prowadzi się w płomieniu acetylen–powietrze, przy 279,5 nm dla manganu i 248,3 nm dla żelaza, po zakwaszeniu próbki kwasem azotowym — to opis z podręcznika, nie z normy. Dla wody do spożycia wynik porównuje się z 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza, a metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 i 60 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 17.11.2026)wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza)
Wydanie (z karty PKN)PN-C-04570-01:1992, wersja polska; publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50; zastępuje PN-C-04570-01:1981 (Zn, Cu, Pb, Cd, Ni, Co powyżej 0,3 mg/l)
Progi stosowania metody (z karty)Zn, Cu, Ni, Cd, Mn — powyżej 0,3 mg/l; Co, Pb, Fe — powyżej 0,5 mg/l; metale ogólne i rozpuszczone
Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy)płomień acetylen–powietrze; Mn 279,5 nm, Fe 248,3 nm; HNO₃ do pH około 2; mineralizacja 2,5 cm³ HNO₃ na 50 cm³; sączek 0,45 µm
Wartości parametryczne dla wody do spożyciamangan 50 µg/l, żelazo 200 µg/l — Dz.U. 2026 poz. 748, załącznik nr 1, część C, lp. 5 i 15
Wymagana granica oznaczalnościmangan ≤ 15 µg/l, żelazo ≤ 60 µg/l; niepewność 30 % — załącznik nr 4, część B, pkt 1, lp. 29 i 54

Norma

Numer normy
PN-C-04570-01:1992 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Woda i ścieki — Badania zawartości metali metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej — Oznaczanie cynku, miedzi, kadmu, niklu, manganu, ołowiu, kobaltu i żelaza
Title (EN)
Water and wastewater — Tests for metal content by atomic absorption spectrometry — Determination of zinc, copper, cadmium, nickel, manganese, lead, cobalt and iron

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: norma wycofana 29-03-2002, zastąpiona przez PN-ISO 8288:2002, w której manganu i żelaza nie ma (stan na 17.11.2026). Oznaczenie z rokiem: PN-C-04570-01:1992.

  2. Przygotowanie próbki

    Metale ogólne albo rozpuszczone (karta). Według podręcznika PWr: zakwaszenie HNO₃ do pH około 2; przy zawiesinach mineralizacja; do metali rozpuszczonych sączenie 0,45 µm.

  3. Kalibracja

    Seria roztworów wzorcowych i krzywa wzorcowa (podręcznik PWr); stężeń według normy NIE PODAJEMY.

  4. Pomiar

    Absorpcyjna spektrometria atomowa; według karty dla manganu powyżej 0,3 mg/l, dla żelaza powyżej 0,5 mg/l; podręcznik — płomień acetylen–powietrze, 279,5 i 248,3 nm, próbki ponad zakresem rozcieńczone HNO₃ (1+19).

  5. Ocena dla wody do spożycia

    Porównanie z 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza; metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 i 60 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Spektrometr absorpcji atomowejZ tytułu i karty normy; w podręczniku PWr przystosowany do płomienia acetylen–powietrze. Warunków według normy NIE PODAJEMY—
Lampy dla manganu i żelazaPodręcznik PWr: pomiar przy 279,5 nm (Mn) i 248,3 nm (Fe)—
Sączki 0,45 µmDo metali rozpuszczonych (podręcznik PWr)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Kwas azotowy stężony (1,41 g/cm³) i roztwór (1+19)7697-37-2Do utrwalenia (pH około 2), mineralizacji i rozcieńczania próbek (podręcznik PWr)
Acetylen i sprężone powietrze74-86-2Gazy płomienia (podręcznik PWr)
Roztwory wzorcowe manganu i żelaza—Podręcznik PWr: z siarczanu manganu(II) w kwasie siarkowym (1+4) i z żelaza metalicznego w kwasie siarkowym (1+5) albo siarczanu żelazowo-amonowego. Stężeń według normy NIE PODAJEMY

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-C-04570-01:1992 (wersja polska) — „Woda i ścieki — Badania zawartości metali metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej — Oznaczanie cynku, miedzi, kadmu, niklu, manganu, ołowiu, kobaltu i żelaza”. Tytuł angielski: „Water and wastewater — Tests for metal content by atomic absorption spectrometry — Determination of zinc, copper, cadmium, nickel, manganese, lead, cobalt and iron”.

Na czym polega ta metoda?

Według karty normy metale w wodzie i ściekach oznacza się absorpcyjną spektrometrią atomową: cynk, miedź, nikiel, kadm i mangan w stężeniach powyżej 0,3 mg/l, kobalt, ołów i żelazo powyżej 0,5 mg/l; metoda pozwala oznaczyć metale ogólne i rozpuszczone. W podręczniku Politechniki Wrocławskiej (2024) pomiar prowadzi się w płomieniu acetylen–powietrze, przy 279,5 nm dla manganu i 248,3 nm dla żelaza, po zakwaszeniu próbki kwasem azotowym — to opis z podręcznika, nie z normy.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 29-03-2002; „Zastąpiona przez: PN-ISO 8288:2002” (następca bez daty wycofania — bez manganu i żelaza); Wydanie (z karty PKN): PN-C-04570-01:1992, wersja polska; publikacja 09-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50; zastępuje PN-C-04570-01:1981 (Zn, Cu, Pb, Cd, Ni, Co powyżej 0,3 mg/l); Progi stosowania metody (z karty): Zn, Cu, Ni, Cd, Mn — powyżej 0,3 mg/l; Co, Pb, Fe — powyżej 0,5 mg/l; metale ogólne i rozpuszczone; Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy): płomień acetylen–powietrze; Mn 279,5 nm, Fe 248,3 nm; HNO₃ do pH około 2; mineralizacja 2,5 cm³ HNO₃ na 50 cm³; sączek 0,45 µm.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Spektrometr absorpcji atomowej, Lampy dla manganu i żelaza, Sączki 0,45 µm.

Gdzie stosuje się to badanie?

Mangan i żelazo ogólne i rozpuszczone w wodzie i ściekach — według karty powyżej 0,3 mg/l (Mn) i 0,5 mg/l (Fe); następca PN-ISO 8288:2002 tych pierwiastków nie obejmuje; Cynk, miedź, nikiel, kadm, ołów i kobalt — według następcy PN-ISO 8288:2002 (osobne wpisy w tej bazie wiedzy); Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l manganu i 200 µg/l żelaza (Dz.U. 2026 poz. 748); progi z karty leżą powyżej tych wartości.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (stężony kwas azotowy) i instrukcja producenta spektrometru dla gazów płomienia.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-92/C-04570/01.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie