⚖️ Zawiesiny ogólne wg PN-EN 872 — i górna granica, której norma nie podaje

Fizykochemia PN-EN 872

Przegląd

SKALA: DRUGA NAJCZĘŚCIEJ POWOŁYWANA NORMA W BAZIE ZAKRESÓW. Pomiar 22.09.2026: 340 pozycji u 251 laboratoriów; dopasowanie po POCZĄTKU zapisu daje 338 pozycji u tych samych 251 laboratoriów — tu obie liczby są niemal równe, bo norma prawie zawsze stoi w powołaniu sama.

STATUS (stan kart PKN na 22.09.2026). PN-EN 872:2007 — WERSJA POLSKA, publikacja 17-05-2007, 12 stron, ICS 13.060.30 i 13.060.60, organ techniczny KT 119 (Jakości Wody — Problemy Podstawowe). Pole „Wprowadza": EN 872:2005 [IDT]. Karta nie ma adnotacji o wycofaniu ani wiersza „Zastąpiona przez" — norma jest AKTUALNA. W polu „Elementy dodatkowe" karta wymienia PN-EN 872:2007/Ap1:2007P, czyli POPRAWKĘ w wersji polskiej; to ona stoi w zakresach jako człon „+Ap1:2007". TREŚĆ POPRAWKI JEST DOSTĘPNA ZA DARMO — i zmienia wynik badania. Przy polu „Elementy dodatkowe" na karcie stoi odnośnik do pliku PDF (sklep.pkn.pl/fileuploader/download/download/?d=0&fileId=5909); bezpośrednie pobranie zwraca błąd, plik otwiera się przez czytnik r.jina.ai. Poprawka ma dwie strony, opracował ją KT 119 ds. Jakości Wody — Problemy Podstawowe, zatwierdzono ją 10 sierpnia 2007 r., a jej treść to DWA punkty: • punkt 1 — redakcyjny: w Przedmowie, w piątym akapicie, zamiast „Usuwanie" ma być „Opróżnianie"; • punkt 2 — MERYTORYCZNY: w 5.3 zamiast „150 °C" ma być „105 °C". Drugi punkt dotyczy TEMPERATURY SUSZENIA sączka. Różnica czterdziestu pięciu stopni zmienia masę: w 150 °C ucieka część substancji, która w 105 °C na sączku zostaje, a masa sączka jest całym wynikiem tej metody. Laboratorium pracujące na normie bez poprawki suszy w temperaturze błędnej — i dlatego człon „+Ap1:2007" w powołaniu nie jest ozdobnikiem oznaczenia, tylko wskazaniem, że wykonawca zna poprawioną wartość. Odnośnik i tekst poprawki sprawdzone 22.09.2026.

ŁAŃCUCH WYDAŃ I ZMIANA, KTÓRA WIDAĆ W SAMYM OPISIE ZAKRESU: • PN-EN 872:2002 (wersja polska, wprowadzała EN 872:1996) — wycofana 15-06-2005. Jej opis zakresu kończy się zdaniem: „Przedstawiony wynik może nie obejmować bardzo rozdrobnionych lub KOLOIDALNYCH substancji". • PN-EN 872:2005 (wersje angielska i niemiecka, wprowadzały już EN 872:2005) — wycofana 17-05-2007. Tu w opisie zakresu pojawia się zdanie o NIETRWAŁOŚCI próbek. • PN-EN 872:2007 (wersja polska tego samego EN 872:2005) — wydanie obowiązujące. Między wydaniem z 2002 a obecnym zmienił się więc akcent ostrzeżenia: z „wynik może nie obejmować substancji koloidalnych" na „zawartość zawiesin zależy od czasu przechowywania, transportu i pH". Oba ostrzeżenia dotyczą tej samej rzeczy — tego, że „zawiesina" nie jest cechą próbki niezależną od tego, co się z próbką stało po pobraniu.

CO NORMA PODAJE WPROST (z opisu zakresu na karcie PKN): metoda oznaczania zawiesin w WODZIE SUROWEJ, ŚCIEKACH oraz ŚCIEKACH OCZYSZCZONYCH, z zastosowaniem filtracji przez sączki z włókna szklanego. GRANICA OZNACZALNOŚCI WYNOSI 2 mg/l. GÓRNA GRANICA OZNACZALNOŚCI NIE JEST OKREŚLONA. Próbki wody nie zawsze są stabilne, dlatego zawartość zawiesin zależy od czasu przechowywania, sposobu transportowania, wartości pH i innych czynników; wyniki z próbek nietrwałych należy interpretować z ostrożnością.

GÓRNA GRANICA — NAJWAŻNIEJSZA RZECZ W TYM WPISIE. Skoro norma górnej granicy nie określa, każda górna liczba w zakresie akredytacji pochodzi z WALIDACJI U DANEGO LABORATORIUM. Pomiar 22.09.2026: zakres pomiarowy deklaruje 71 pozycji u 55 laboratoriów, a deklarowane górne granice rozciągają się od 30 mg/l do 15 000 mg/l — czyli PIĘĆSETKROTNIE. Najczęstsze: 2,0–1000 mg/l (13 pozycji), 2,0–5000 (7), 2,0–2000 (6), 2,0–500 (5), 5,0–2000 (4), 5,0–6000 (3), 4,0–500 (3). Praktyczny wniosek dla zamawiającego: przy ściekach surowych albo osadzie rozcieńczonym pytanie „czy laboratorium ma PN-EN 872" jest niewystarczające — trzeba sprawdzić GÓRNĄ granicę w jego zakresie, bo różnica między 500 a 15 000 mg/l rozstrzyga, czy próbkę da się zbadać bez rozcieńczania. Dolna granica bywa z kolei WYŻSZA niż w normie: obok najczęstszych 2,0 mg/l (zgodnych z normą) w zakresach stoją 3,0, 4,0, 5,0 i 10,0 mg/l. Laboratorium może zadeklarować granicę ostrożniejszą od normowej — ale to znaczy, że wyniku poniżej swojej granicy nie poda, choć norma metodę do 2 mg/l przewiduje.

ZAPIS POPRAWKI — CZTERNAŚCIE POSTACI JEDNEGO OZNACZENIA. Ta sama norma występuje w zakresach jako: „PN-EN 872:2007+Ap1:2007" (273 pozycje), „PN-EN 872:2007 + Ap1:2007" (24), „PN-EN 872:2007 | PN-EN 872:2007/Ap1:2007" (9), „PN-EN 872:2007+ Ap1:2007" (6), „PN-EN 872:2007+Ap.1:2007" (5), „PN-EN 872:2007 +Ap1:2007" (4), „PN-EN 872" bez roku (4), „PN-EN 872:2007" bez poprawki (2) i dalsze — łącznie CZTERNAŚCIE różnych postaci. Sześć pozycji w ogóle nie wymienia poprawki. Różnice sprowadzają się do spacji przed i po znaku „+", kropki w „Ap.1" oraz zapisu poprawki jako osobnego dokumentu po kresce pionowej. Klucz wyszukiwania dopasowujący dokładny ciąg znaków — na przykład „PN-EN 872:2007+Ap1:2007" — pomija 67 pozycji z 340, czyli co piątą.

CO WIDAĆ W ZAKRESACH. Metodyka to prawie zawsze „Zawiesiny ogólne" (264 pozycje), rzadziej z dopisanym zakresem i techniką („Metoda wagowa"). Przedmiot badań: woda i ścieki w różnych zapisach (86 + 39 + 13), same ścieki (68), sama woda (15), wody opadowe i roztopowe (9). To jest metoda podstawowa oczyszczalni ścieków — zawiesiny ogólne są jednym ze wskaźników, na które pozwolenie wodnoprawne stawia wartości dopuszczalne.

CZEGO TEN WPIS NIE ROZSTRZYGA. Nie mamy tekstu normy ani tekstu poprawki Ap1 — CEN nie udostępnia fragmentów próbnych tak jak ISO. Wszystko powyżej pochodzi z opisów zakresu na trzech kartach katalogowych PKN i z pomiaru na zakresach akredytacji. Nie znamy więc: średnicy i typu sączka, temperatury i czasu suszenia, objętości próbki, sposobu przygotowania sączka ani treści poprawki. Te dane trzeba wziąć z samej normy.

Zasada metody

Odmierzoną objętość próbki sączy się przez sączek z włókna szklanego (borokrzemowego). Zatrzymana na sączku zawiesina wraz z sączkiem jest suszona w ustalonych warunkach i ważona; masę zawiesiny wyznacza się jako różnicę mas sączka po sączeniu i przed nim, a wynik odnosi do objętości przesączonej próbki. Wynik obejmuje wyłącznie to, co zatrzymuje sączek — bardzo drobne cząstki i substancje koloidalne mogą przejść przez sączek i nie zostaną wykazane.

Zastosowania

• Kontrola ścieków surowych i oczyszczonych — zawiesiny ogólne są wskaźnikiem w pozwoleniach wodnoprawnych
• Badanie wód powierzchniowych i wód surowych przed uzdatnianiem
• Wody opadowe i roztopowe odprowadzane z terenów utwardzonych
• Sterowanie pracą osadnika i oceną skuteczności oczyszczania mechanicznego
• Odczytanie zakresu akredytacji, w którym górna granica oznaczalności pochodzi od laboratorium, a nie z normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 872:2007 + Ap1:2007 (wersja polska; wprowadza EN 872:2005 [IDT])

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie zawiesin — Metoda przez filtrację przez sączki z włókna szklanego

Title (EN)

Water quality — Determination of suspended solids — Method by filtration through glass fibre filters

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie, czy próbka mieści się w zakresie WYKONAWCY

   Norma podaje tylko granicę dolną (2 mg/l) i nie określa górnej. Rozstrzyga więc zakres z zakresu akredytacji laboratorium — w bazie zakresów górne granice sięgają od 30 do 15 000 mg/l. Przy ściekach surowych sprawdzić to PRZED zleceniem.

2. Pobranie i przewóz próbki

   KROK Z OSTRZEŻENIA NORMY: zawartość zawiesin zależy od czasu przechowywania, sposobu transportowania i pH. Im dłużej próbka czeka, tym bardziej wynik opisuje historię próbki, a nie stan ścieków w chwili pobrania.

3. Przygotowanie i zważenie sączka

   Sączek z włókna szklanego przygotowuje się i waży przed sączeniem. Warunki przygotowania (przemywanie, suszenie) podaje norma — jej tekstu nie mamy, więc nie podajemy ich tutaj.

4. Sączenie odmierzonej objętości próbki

   Objętość dobiera się tak, aby masa zatrzymanej zawiesiny mieściła się w zakresie ważenia i aby sączek nie uległ zatkaniu. Przy próbkach o dużej zawiesinie objętość musi być mniejsza — i to ona, obok walidacji, decyduje o praktycznej górnej granicy.

5. Suszenie w 105 °C, studzenie i ważenie

   KROK ZMIENIONY POPRAWKĄ: punkt 5.3 normy podawał 150 °C, poprawka Ap1:2007 zastąpiła tę wartość przez 105 °C. Sączek z zawiesiną suszy się więc w 105 °C, studzi w eksykatorze i waży. Masę zawiesiny wyznacza różnica mas sączka po i przed sączeniem — dlatego temperatura suszenia jest tu nie szczegółem, tylko wielkością wpływającą wprost na wynik.

6. Obliczenie i podanie wyniku

   Wynik odnosi się do objętości przesączonej próbki i podaje w mg/l. Wynik poniżej granicy oznaczalności laboratorium podaje się jako mniejszy od tej granicy — a granica bywa wyższa niż normowe 2 mg/l.

7. Zapis powołania razem z poprawką

   Powołanie powinno obejmować poprawkę, w postaci zgodnej z zakresem akredytacji. W zakresach ta sama norma występuje w czternastu postaciach zapisu — mieszanie ich utrudnia sprawdzenie zgodności sprawozdania z zakresem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Górna granica zakresu w zakresie akredytacji NIE pochodzi z normy — norma jej nie określa. Porównywanie laboratoriów „po normie" nie mówi nic o tym, jak stężoną próbkę każde z nich zbada
• Dolna granica u laboratorium bywa wyższa niż normowe 2 mg/l — wynik „poniżej granicy" znaczy co innego u różnych wykonawców
• Wynik obejmuje tylko to, co zatrzymał sączek; substancje bardzo rozdrobnione i koloidalne mogą przejść i nie zostaną wykazane
• Zawartość zawiesin zmienia się z czasem przechowywania, sposobem transportu i pH — wynik z próbki nietrwałej trzeba interpretować z ostrożnością
• Powołanie bez członu „+Ap1:2007" pomija poprawkę, która zmienia TEMPERATURĘ SUSZENIA ze 150 °C na 105 °C — czyli wielkość wpływającą wprost na masę i na wynik; w zakresach akredytacji sześć pozycji poprawki nie wymienia
• Suszenie w 150 °C (wartość z normy PRZED poprawką) daje inną masę niż w 105 °C — część substancji w wyższej temperaturze ucieka
• Wyszukiwanie tej normy po dokładnym ciągu znaków pomija co piątą pozycję — postaci zapisu jest czternaście

Najczęstsze pytania