⚗️ Zawiesiny łatwo opadające w wodzie i ściekach — objętość osadu po 2 h w leju Imhoffa, PN-C-04559-03

Fizykochemia PN-72/C-04559/03

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Oznaczanie polega na określeniu objętości zawiesin, które opadną podczas dwugodzinnego pozostawania próbki wody lub ścieków w leju lmhoffa. Metodę te stosuje się do oznaczania zawartości zawiesin powyżej 0,05 ml/l które opadną w czasie 2h pozostawania w leju lmhoffa". Pisownia „lmhoffa" (z literą l) i „Metodę te" pochodzi z karty; chodzi o lej Imhoffa — stożkowe naczynie ze skalą objętości w części dolnej.

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 16-01-2006". Pola „Zastąpiona przez" nie ma; „Zastępuje: PN-C-04559:1955". Wydanie: publikacja 29-11-1972, 1 strona, KT 119 Jakości Wody — Problemy Podstawowe, ICS 13.060.60. Inaczej niż arkusz 02 tej serii (zawiesiny ogólne, mineralne i lotne metodą wagową), który wycofano 01-08-2002 i zastąpiono normą PN-EN 872:2002. Wyszukiwarka PKN (29.09.2026) pod hasłem „PN-C-04559" pokazuje tylko PN-C-04559:1955 i arkusze 01, 02 i 03 z 1972 r., a w trzech stronach wyników hasła „zawiesin" nie ma innej normy o zawiesinach łatwo opadających w wodzie lub ściekach — następcy nie znaleźliśmy.

PRZEPISY: WARTOŚCI GRANICZNE I METODYKA BEZ NORMY. Rozporządzenie Ministra Budownictwa z 14 lipca 2006 r. o warunkach wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (tekst jednolity Dz.U. 2016 poz. 1757, obowiązuje), załącznik nr 2 („Dopuszczalne wartości dla pozostałych wskaźników zanieczyszczeń w ściekach przemysłowych wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych"), lp. 1: „Zawiesiny łatwo opadające" — 10 ml/l; § 16 każe stosować metodyki referencyjne takie jak w przepisach o wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi. Tymi przepisami jest rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311, obowiązuje): załącznik nr 4 („Najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających dla ścieków przemysłowych"), tabela II, lp. 4 — „Zawiesiny łatwoopadające" 0,5 ml/l, w kolumnie zakresu stosowania „Dotyczy wszystkich rodzajów ścieków" i „Dotyczy wszystkich sektorów"; załącznik nr 12 („Metodyki referencyjne analizy próbek ścieków oraz wód opadowych lub roztopowych"), lp. 72 — „Zawiesiny łatwoopadające — metoda objętościowa", w kolumnie normy kreska. Dla porównania w tym samym załączniku lp. 73 „Zawiesiny ogólne" ma normę: PN-EN 872. Wniosek dla laboratorium: żaden z tych przepisów nie powołuje wycofanej PN-C-04559-03, więc jej wycofanie nie koliduje z podstawą prawną — przepis wymaga metody objętościowej, nie tej normy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04559 z arkuszem 03: 18 pozycji u 17 laboratoriów. Postaci: „PN-72/C-04559/03" — 11 laboratoriów (12 pozycji), „PN-72/C-04559.03" — 3 (AB 387, AB 1469, AB 1488), „PN-C-04559-03:1972" — 3 (AB 383, AB 901, AB 1226). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-72/C-04559/03" i pokaże 11 laboratoriów w 12 pozycjach; sześciu pozostałych nie zobaczy. Przedmiot: ścieki — wszystkie 17, w tym osiem także woda. Technika: metoda objętościowa — 16 laboratoriów, AB 418 pisze „objętościowo-sedymentacyjna". AB 387 nie podaje zakresu pomiarowego; przy numerze normy ma dopisek „(zakres stały)". Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie 18 pozycji stoją w obowiązujących wydaniach z takim samym zakresem jak w kopii i żadna nie jest zawieszona — AB 1226 ma w zakresie (wyd. nr 26 z 17.09.2026) pozycje zawieszone na swój wniosek, ale nie tę.

ZAKRESY WOBEC KARTY I PRZEPISÓW. Wszystkie podane zakresy zaczynają się powyżej 0,05 ml/l z karty: od 0,1 ml/l (AB 862), 0,2 (AB 300, AB 383, AB 1095, AB 1488) i 0,25 (AB 418), przez 0,5 ml/l (osiem laboratoriów), do 1,0 ml/l (AB 1469) — a AB 079 ma dwie pozycje w dwóch lokalizacjach: w Gdyni od 1,0 i w Zgierzu od 5 ml/l (zakres PCA wyd. nr 71 z 15.05.2026). Górne granice: od 10 ml/l (AB 862) do 1000 ml/l (AB 383, AB 418). Wobec granicy 0,5 ml/l dla ścieków przemysłowych odprowadzanych do wód lub do ziemi: zakresy AB 1469 (od 1,0) i obie pozycje AB 079 zaczynają się powyżej niej, więc wynik „poniżej zakresu" nie rozstrzyga, czy ścieki spełniają wymaganie 0,5 ml/l. Granica 10 ml/l dla kanalizacji mieści się w zakresach wszystkich laboratoriów, które zakres podają.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (1 strona). Nie podajemy pojemności i wymiarów leja, sposobu napełniania i odczytu, postępowania z pęcherzykami i materiałem na ściankach, temperatury ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy: próbkę wody albo ścieków pozostawia się na 2 godziny w leju Imhoffa, a potem odczytuje objętość zawiesin, które w tym czasie opadły; wynik w ml na litr próbki. Metoda obejmuje zawartości powyżej 0,05 ml/l. Wynik dla ścieków przemysłowych porównuje się z 10 ml/l (wprowadzanie do kanalizacji, Dz.U. 2016 poz. 1757) albo 0,5 ml/l (wprowadzanie do wód lub do ziemi, Dz.U. 2019 poz. 1311); oba przepisy wymagają „metody objętościowej" bez wskazania normy. Szczegółów wykonania NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ścieki przemysłowe wprowadzane do kanalizacji — granica 10 ml/l (Dz.U. 2016 poz. 1757, załącznik nr 2, lp. 1)
• Ścieki przemysłowe wprowadzane do wód lub do ziemi — granica 0,5 ml/l, „Dotyczy wszystkich rodzajów ścieków" (Dz.U. 2019 poz. 1311, załącznik nr 4, tabela II, lp. 4)
• Kontrola pracy osadników i oczyszczalni — objętość łatwo opadającej części zawiesin w wodzie i ściekach

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-04559-03:1972 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Woda i ścieki — Badania zawartości zawiesin — Oznaczanie zawiesin łatwoopadających metodą objętościową

Title (EN)

Water and wastewater — Tests for suspended solids content — Determination of settleable solids by the volumetric method

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 16-01-2006, bez następcy (stan karty na 28.09.2026). Przepisy wymagają „metody objętościowej" bez numeru normy — w sprawozdaniu podaje się oznaczenie PN-C-04559-03:1972 jako opis wykonania.

2. Napełnienie leja

   Wymieszaną próbkę wody lub ścieków wlewa się do leja Imhoffa. Objętości próbki i sposobu NIE PODAJEMY.

3. Sedymentacja

   Próbkę pozostawia się w leju na 2 godziny (z karty).

4. Odczyt

   Na podziałce leja odczytuje się objętość zawiesin, które opadły; wynik w ml/l.

5. Ocena

   Dla ścieków przemysłowych porównanie z 10 ml/l (kanalizacja) albo 0,5 ml/l (wody i ziemia). Wynik „poniżej zakresu" przy zakresie zaczynającym się od 1,0 ml/l nie rozstrzyga zgodności z 0,5 ml/l.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ścieki mogą zawierać drobnoustroje chorobotwórcze — pracuje się w rękawicach i okularach, z zachowaniem zasad higieny
• UWAGA MERYTORYCZNA: przepisy wymagają „metody objętościowej", nie tej normy — jej wycofanie nie zmienia podstawy prawnej, ale warunki wykonania trzeba mieć opisane w procedurze laboratorium

Najczęstsze pytania