🏗️ Procentowa zawartość ziarn przekruszonych, całkowicie przekruszonych i całkowicie zaokrąglonych w kruszywie naturalnym 4/63 mm — ręczne sortowanie co najmniej 100 ziarn na frakcję i ważenie, PN-EN 933-5

Budownictwo PN-EN 933-5

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny EN 933-5:2022 w wydaniu słoweńskim (SIST EN 933-5:2023) — przedmowę europejską i rozdziały 1–8.1; tekst wprowadza PN-EN 933-5:2023-05 bez zmian (IDT). Zakres (rozdz. 1): metoda referencyjna, stosowana do badania typu i w razie sporu, oznaczania procentowej zawartości ziarn przekruszonych, całkowicie przekruszonych i całkowicie zaokrąglonych w kruszywie grubym naturalnym i naturalnym o ciągłym uziarnieniu; do innych celów, np. zakładowej kontroli produkcji, można stosować inne metody, jeśli ustalono ich relację z metodą referencyjną. Dotyczy frakcji 4/63 mm, nie dotyczy kruszyw lekkich; dla kruszyw 4–20 mm udział powierzchni przekruszonych wiąże się ze wskaźnikiem przepływu według EN 933-6. Przedmowa wylicza zmiany wobec EN 933-5:1998: nowy tytuł i doprecyzowany zakres (kruszywa naturalne grube i o ciągłym uziarnieniu, bez lekkich), zmieniona definicja powierzchni przekruszonej, usunięte definicje wymiaru kruszywa i ziarna zaokrąglonego i nowa definicja powierzchni zaokrąglonej, zmieniona zasada, przygotowanie próbki, procedura (z rysunkiem) i obliczenia, kredka jako przyrząd pomocniczy, zaktualizowane listy danych wymaganych i dodatkowych w sprawozdaniu (rozdz. 9), nowe załączniki informacyjne A (masa porcji z około 100 ziarnami) i B (przykłady), dawny załącznik A z arkuszem wyników poprawiony i przeniesiony do C.

DEFINICJE I PRZEBIEG (rozdz. 3–8.1 fragmentu). Powierzchnia przekruszona — powierzchnia ziarna z kanciastymi, płaskimi płaszczyznami przełomu, często z wyraźnymi narożami i krawędziami (zwykle z obróbki mechanicznej, ale może to być też naturalny przełom otoczaka bez późniejszego ścierania); ziarno całkowicie przekruszone (tc) — ponad 90 % powierzchni przekruszonej; ziarno przekruszone (c) — ponad 50 %; ziarno całkowicie zaokrąglone (tr) — ponad 90 % powierzchni zaokrąglonej; masa stała — dwa ważenia w odstępie co najmniej 1 h różniące się nie więcej niż o 0,1 %. Aparatura: sita według EN 933-2, suszarka (110 ± 5) °C, waga z dokładnością 0,1 % ważonej masy, tace, szczotki, opcjonalnie wstrząsarka i kolorowa kredka (do zaznaczania granic części przekruszonej i zaokrąglonej). Próbka analityczna d0/D0: gdy d w próbce laboratoryjnej jest mniejsze niż 4 mm, d0 = 4 mm, gdy D przekracza 63 mm, D0 = 63 mm (np. 0/8 → 4/8, 0/90 → 4/63); pomniejszanie według EN 932-2, minimalna masa jak dla EN 933-1; próbkę przemywa się na sitach d0 i D0, suszy do stałej masy w (110 ± 5) °C i przesiewa według EN 933-1. Procedura (7.1): gdy D0 ≤ 2d0 — jedna frakcja z co najmniej 100 ziarnami; ziarna rozkłada się na płaskiej powierzchni i dzieli na cztery grupy (rysunek 1): całkowicie przekruszone (> 90 %), częściowo przekruszone (50 %–90 %) — razem „ziarna przekruszone" — całkowicie zaokrąglone (> 90 %) i pozostałe (zachowywane do sprawdzenia wyniku); waży się Mtc, Mpc, Mtr i Mop; jeśli ich suma różni się od masy próbki M1 o więcej niż 1 %, badanie powtarza się. Procedura (7.2): próbkę wielofrakcyjną dzieli się przesiewaniem na frakcje di/Di (Di ≤ 2di), każda z co najmniej 100 ziarnami; frakcje stanowiące mniej niż 10 % M1 odnotowuje się i odrzuca, a frakcje z mniej niż 100 ziarnami odnotowuje w sprawozdaniu; każdą sortuje się jak w 7.1. Obliczenie dla jednej frakcji (8.1): Mc = Mtc + Mpc; Ctc = Mtc/M1 × 100, Cc = Mc/M1 × 100, Ctr = Mtr/M1 × 100, wyniki zaokrągla się do liczby całkowitej.

STATUS (stan kart na 29.09.2026). Karta PN-EN 933-5:2023-05 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — wydanie jest AKTUALNE: publikacja 04-05-2023, 22 strony, grupa cenowa L, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 108 Kruszyw i Kamienia Budowlanego, ICS 91.100.15, „Wprowadza: EN 933-5:2022 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN 933-5:2000/A1:2005 - wersja polska, PN-EN 933-5:2000 - wersja polska". Karta PN-EN 933-5:2000 (wersja polska): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 933-5:2023-05 - wersja angielska", publikacja 11-01-2000, „Data wycofania: 04-05-2023", 11 stron, KT 108, „Wprowadza: EN 933-5:1998 [IDT]", element dodatkowy PN-EN 933-5:2000/A1:2005; druga część jej tytułu brzmiała: „Oznaczanie procentowej zawartości ziarn o powierzchniach powstałych w wyniku przekruszenia lub łamania kruszyw grubych".

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 933-5: 16 pozycji u 12 laboratoriów. Wydanie 2023-05 — 9 laboratoriów (AB 298, AB 687, AB 1110, AB 1344, AB 1354, AB 1470, AB 1486, AB 1511, AB 1641); wydanie 2000 ze zmianą A1:2005 — 5 (AB 1110, AB 1354, AB 1470, AB 1483, AB 1641); bez roku — AB 054 i AB 937. AB 1354, AB 1470 i AB 1641 mają oba wydania w osobnych pozycjach — starą pod dawną nazwą („ziarn o powierzchni przekruszonej lub łamanej") i nową („ziarn przekruszonych"); AB 1110 wymienia oba wydania w jednej pozycji; AB 1483 — tylko wydanie 2000. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 933-5" i pokaże wszystkie 12 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 12. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 18.12.2025 do 18.08.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona (w zakresie AB 054 przypis o zawieszeniu dotyczy innych pozycji — sprawdzone na obrazie strony 50, bo plik nie przenosi kroju czcionki).

PRZEDMIOT, TECHNIKA I ZAKRESY. Kruszywa — wszystkie 12 laboratoriów. Frakcja „(4 - 63) mm" — AB 054, AB 687 i AB 937 (dwie pozycje); technika: „metoda wagowa" — AB 687 i AB 1511, „makroskopowa" — AB 054; pozostali techniki nie podają.

OBOK TEJ NORMY. Innym dokumentem podobne badanie ma w kopii jedno z tych 12 laboratoriów: AB 1344 oznacza „zawartość powierzchni przekruszonych i łamanych" kamienia do robót hydrotechnicznych według PN-EN 13383-1:2003 z poprawką AC:2004 (wyd. nr 18 z 21.07.2026). Inne części serii PN-EN 933 — skład ziarnowy (933-1), wskaźnik płaskości (933-3), wskaźnik kształtu (933-4) i wskaźnik piaskowy (933-8) — mają w Bazie Wiedzy osobne wpisy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment kończy się na punkcie 8.1, więc nie podajemy obliczeń dla próbek wielofrakcyjnych (8.2), zawartości sprawozdania (rozdz. 9) ani załączników A–C (masy porcji z około 100 ziarnami, przykłady, arkusz wyników). Tekstu wydania 2000 nie czytaliśmy — różnice znamy tylko z przedmowy wydania 2022.

Zasada metody

Z próbki kruszywa naturalnego wydziela się frakcję d0/D0 w granicach 4/63 mm, przemywa, suszy do stałej masy i waży (M1); co najmniej 100 ziarn na frakcję rozkłada się na płaskiej powierzchni i ręcznie, na oko, dzieli na cztery grupy według udziału powierzchni przekruszonej i zaokrąglonej: całkowicie przekruszone (> 90 %), częściowo przekruszone (50 %–90 %), całkowicie zaokrąglone (> 90 %) i pozostałe. Masy grup odnosi się do masy próbki: Ctc, Cc (ziarna przekruszone = całkowicie + częściowo) i Ctr w procentach, zaokrąglone do liczby całkowitej; suma mas grup musi zgadzać się z M1 w granicach 1 % (EN 933-5:2022, rozdz. 1–8.1).

Zastosowania

• Kruszywa naturalne grube i o ciągłym uziarnieniu (żwiry, mieszanki żwirowe) — badanie typu i rozstrzyganie sporów; w zakresach 12 laboratoriów
• Kruszywa 4–20 mm — powiązanie z wskaźnikiem przepływu według EN 933-6

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 933-5:2023-05 (wersja angielska; EN 933-5:2022 IDT)

Tytuł (PL)

Badania geometrycznych właściwości kruszyw — Część 5: Oznaczanie procentowej zawartości ziarn przekruszonych w kruszywie o grubym i o ciągłym uziarnieniu

Title (EN)

Tests for geometrical properties of aggregates — Part 5: Determination of percentage of crushed particles in coarse and all-in natural aggregates

Procedura krok po kroku

1. Próbka analityczna

   Ustalenie d0/D0 (4/63 mm), pomniejszenie według EN 932-2, przemycie na sitach d0 i D0, suszenie w (110 ± 5) °C do stałej masy, przesianie według EN 933-1, ważenie (M1).

2. Frakcje

   Gdy D0 ≤ 2d0 — jedna frakcja z ≥ 100 ziarnami; inaczej podział na frakcje di/Di (Di ≤ 2di), każda z ≥ 100 ziarnami; frakcje < 10 % M1 odnotowuje się i odrzuca.

3. Sortowanie

   Ziarna na płaskiej powierzchni dzieli się na cztery grupy: całkowicie przekruszone (> 90 %), częściowo przekruszone (50 %–90 %), całkowicie zaokrąglone (> 90 %) i pozostałe; granice powierzchni można zaznaczyć kredką.

4. Ważenie i kontrola

   Masy Mtc, Mpc, Mtr i Mop; gdy ich suma różni się od M1 o więcej niż 1 %, badanie się powtarza.

5. Obliczenie

   Mc = Mtc + Mpc; Ctc, Cc i Ctr jako procent M1, zaokrąglone do liczby całkowitej; obliczeń dla próbek wielofrakcyjnych (8.2) NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przy przemywaniu, suszeniu i przesiewaniu kruszyw — ochrona przed pyłem i gorącymi tacami z suszarki
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik zależy od oceny wzrokowej — norma daje progi (50 % i 90 % powierzchni) i kontrolę bilansu mas, a przy sporze jest metodą referencyjną; 5 laboratoriów powołuje jeszcze wydanie 2000 — pytając o badanie, ustal wydanie

Najczęstsze pytania