📡 Pomiar zaburzeń radioelektrycznych urządzeń ISM — PN-EN IEC 55011

Elektronika i EMC PN-EN 55011

Przegląd

UWAGA NA POCZĄTEK — TU TEŻ ZMIENIŁO SIĘ OZNACZENIE, I TO W 2026 ROKU. PN-EN 55011:2016-05 została WYCOFANA 17-06-2026 i zastąpiona przez PN-EN IEC 55011:2026-06, wprowadzającą EN IEC 55011:2025 i CISPR 11:2024 jako identyczne. W nowym oznaczeniu doszedł człon IEC. Wycofanie objęło razem z normą macierzystą wszystkie trzy jej zmiany: A1:2017-06, A11:2020-07 i A2:2021-08. Zakres akredytacji z wierszem „PN-EN 55011:2016-05" (choćby z kompletem zmian) powołuje więc od czerwca 2026 dokument wycofany. To drugi taki przypadek wśród norm opisanych w tej bazie — pierwszym jest próba Cab, gdzie ta sama zmiana zaszła 09-09-2026.

NORMA EMISJI, WIĘC PODANE WARTOŚCI SĄ POZIOMAMI DOPUSZCZALNYMI. Przy PN-EN 50130-4, opisanej w tej bazie, jest odwrotnie: tam liczba jest poziomem PRÓBY, który urządzenie ma wytrzymać. Tutaj liczba jest granicą, której urządzenie nie może przekroczyć. Czytelnik porównujący dwa wiersze swojego zakresu akredytacji — jeden z normą odporności, drugi z normą emisji — ma przed sobą dwa przeciwne znaczenia tego samego słowa.

ZAKRES, PRZYTOCZONY Z TEKSTU CISPR 11:2024 (rozdział 1): „This document applies to industrial, scientific and medical electrical equipment operating in the frequency range 0 Hz to 400 GHz and to domestic and similar appliances designed to generate and/or use locally radio-frequency energy. This document covers emission requirements related to radio-frequency (RF) disturbances in the frequency range of 9 kHz to 400 GHz." DWA RÓŻNE ZAKRESY W JEDNYM ZDANIU, I ŁATWO JE POMYLIĆ: urządzenia objęte normą pracują od 0 Hz, ale wymagania dotyczące emisji obejmują pasmo od 9 kHz. Dla zastosowań ISM RF w rozumieniu Regulaminu Radiokomunikacyjnego ITU wymagania emisji sięgają 18 GHz, nie 400 GHz. Wydanie 2024 dopisuje do zakresu rzeczy, których wydanie 2009 nie miało: roboty przemysłowe, naukowe i medyczne (z przykładami — spawalnicze, natryskowe, manipulacyjne, obróbkowe, montażowe, medyczne, edukacyjne i doświadczalne) oraz urządzenia ISM z funkcją nadawczo-odbiorczą. Zastrzega przy tym, że wymagania emisji NIE dotyczą zamierzonych transmisji nadajnika radiowego — ale dotyczą emisji złożonych, na przykład powstałych z intermodulacji między częścią radiową a nieradiową urządzenia. Z zakresu wyłączone są urządzenia objęte innymi normami emisji CISPR.

KLASYFIKACJA ROZSTRZYGA O TYM, KTÓRA TABLICA OBOWIĄZUJE — I ROBI SIĘ JĄ PRZED POMIAREM. Norma dzieli urządzenia dwukrotnie i niezależnie: PODZIAŁ NA GRUPY. Grupa 2 to urządzenia, w których energia o częstotliwości radiowej jest celowo wytwarzana albo tylko używana — w postaci promieniowania elektromagnetycznego, sprzężenia indukcyjnego lub pojemnościowego — DO OBRÓBKI MATERIAŁU albo do badania i analizy. Grupa 1 to całe pozostałe wyposażenie objęte normą. UWAGA, KTÓRA MA ZNACZENIE PRAKTYCZNE: definicja grupy 1 ZMIENIŁA SIĘ między wydaniami. W wydaniu z 2003 roku była określona pozytywnie — jako urządzenia, w których energia w.cz. sprzężona przewodowo jest wytwarzana lub używana i jest niezbędna do wewnętrznego działania samego urządzenia. W wydaniu z 2009 roku jest określona negatywnie: „group 1 contains all equipment in the scope of this standard which is not classified as group 2 equipment". Kto przenosi definicję ze starego opracowania, może przypisać urządzenie do grupy inaczej, niż zrobiłaby to norma obowiązująca. PODZIAŁ NA KLASY. Klasa A to urządzenia nadające się do użytku we wszystkich obiektach INNYCH niż mieszkalne i inne niż przyłączone bezpośrednio do sieci niskiego napięcia zasilającej budynki mieszkalne. Klasa B to urządzenia nadające się do użytku w obiektach mieszkalnych i przyłączonych bezpośrednio do takiej sieci. Urządzenie klasy A spełnia poziomy klasy A, urządzenie klasy B — poziomy klasy B. OBOWIĄZEK, KTÓRY NIE JEST POMIAREM: norma nakłada na wytwórcę albo dostawcę obowiązek POINFORMOWANIA UŻYTKOWNIKA o klasie i grupie urządzenia — oznakowaniem albo w dokumentacji — oraz wyjaśnienia w dokumentacji, co obie te rzeczy znaczą. Dla urządzeń do spawania łukowego zawierających układy zajarzania lub stabilizacji łuku (a także dla samodzielnych takich układów) norma nakazuje poinformować użytkownika, że są to urządzenia klasy A.

GDZIE SIĘ MIERZY — I DLACZEGO TO NIE JEST TA SAMA DECYZJA DLA OBU KLAS. Norma przewiduje dwie drogi oceny: na stanowisku znormalizowanym albo IN SITU, czyli w miejscu zainstalowania urządzenia. Wydanie z 2003 roku stawia to wprost: urządzenie klasy A może być mierzone na stanowisku albo in situ, wedle wyboru wytwórcy, natomiast urządzenie klasy B MA BYĆ mierzone na stanowisku znormalizowanym. Powodem dopuszczenia pomiaru in situ są wielkość, złożoność albo warunki pracy urządzeń, których nie da się przywieźć na stanowisko. Wydanie 2024 utrzymuje obie drogi i rozdziela je zakresem częstotliwości: wymagania dla stanowiska znormalizowanego pozwalają badać zastosowania ISM RF pracujące do 18 GHz, a wymagania dla oceny in situ obejmują pasmo do 1 GHz.

PODZIAŁ ODPOWIEDZIALNOŚCI MIĘDZY CISPR A ITU, KTÓRY NORMA TŁUMACZY WE WSTĘPIE: CISPR zajmuje się ograniczaniem zaburzeń przez OCENĘ urządzenia — na stanowisku znormalizowanym albo w miejscu pracy, gdy inaczej się nie da; ITU zajmuje się ograniczaniem zaburzeń podczas normalnej EKSPLOATACJI urządzenia w miejscu jego użytkowania. Norma zaznacza, że dla wielu rodzajów zastosowań ISM wytwórca, instalator albo odbiorca powinni liczyć się z dodatkowymi przepisami krajowymi — dotyczącymi zezwoleń i ochrony miejscowych służb radiowych — zwłaszcza przy pracy poza wyznaczonymi pasmami ISM oraz powyżej 18 GHz.

CZEGO W TYM WPISIE NIE PODAJEMY I DLACZEGO. NIE PODAJEMY ŻADNEJ WARTOŚCI POZIOMU DOPUSZCZALNEGO. Wydanie 2024 zawiera co najmniej 21 tablic poziomów, rozdzielonych według grupy, klasy, rodzaju portu (zasilania przemiennego, stałego, sieciowego przewodowego), miejsca pomiaru (stanowisko albo in situ) i pasma — a osobne tablice mają urządzenia do obróbki elektroerozyjnej i do spawania łukowego. Fragment tekstu, który przeczytaliśmy, obejmuje wstęp, zakres i powołania normatywne; tablic nie zawiera. Podanie tu jednej liczby „dla PN-EN IEC 55011" byłoby więc nie tyle niepełne, co mylące: bez wskazania grupy, klasy, portu i miejsca pomiaru taka liczba nie ma adresata. NIE PODAJEMY TEŻ definicji grup i klas w brzmieniu wydania 2024 — przytoczone wyżej pochodzą z wydań 2003 i 2009 i tak są w tym wpisie oznaczone. Definicja klasy A jest w obu tych wydaniach dosłownie ta sama; definicja grupy 1 już raz się zmieniła, więc nie zakładamy, że po 2009 roku nie zmieniła się ponownie.

Zasada metody

Urządzenie przypisuje się najpierw do grupy (1 albo 2) i klasy (A albo B), co wskazuje właściwe tablice poziomów dopuszczalnych. Następnie mierzy się napięcia zaburzeń na portach zasilania i przewodowych oraz zaburzenia promieniowane — na stanowisku znormalizowanym albo, dla urządzeń, których nie da się na nie dostarczyć, w miejscu zainstalowania. Zmierzone wartości porównuje się z poziomami dopuszczalnymi właściwymi dla ustalonej grupy, klasy, portu i pasma.

Zastosowania

• Urządzenia przemysłowe, naukowe i medyczne wytwarzające lub wykorzystujące miejscowo energię o częstotliwości radiowej
• Nagrzewnice indukcyjne i dielektryczne, zgrzewarki wysokiej częstotliwości — typowe wyposażenie grupy 2
• Urządzenia do obróbki elektroerozyjnej (EDM) i do spawania łukowego — mają w normie własne tablice poziomów
• Aparatura laboratoryjna i analityczna wykorzystująca energię w.cz. do badania i analizy materiału
• Urządzenia medyczne wytwarzające energię w.cz. (diatermia, elektrochirurgia)
• Oświetlenie ISM RF i naświetlacze nadfioletowe pracujące w pasmach ISM wyznaczonych przez ITU
• Roboty przemysłowe, naukowe i medyczne — włączone do zakresu wprost w wydaniu 2024
• Sprzęt powszechnego użytku i podobny, jeżeli jest zaprojektowany do wytwarzania lub miejscowego wykorzystania energii w.cz.

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN IEC 55011:2026-06 (wersja angielska; wprowadza EN IEC 55011:2025 [IDT], CISPR 11:2024 [IDT])

Tytuł (PL)

Urządzenia przemysłowe, naukowe i medyczne — Charakterystyki zaburzeń o częstotliwości radiowej — Poziomy dopuszczalne i metody pomiaru

Title (EN)

Industrial, scientific and medical equipment — Radio-frequency disturbance characteristics — Limits and methods of measurement

Procedura krok po kroku

1. Przypisanie do grupy

   Rozstrzyga się, czy urządzenie celowo wytwarza albo wykorzystuje energię w.cz. do obróbki materiału lub do badania i analizy (grupa 2), czy nie (grupa 1). Rozstrzygnięcie to zapada PRZED pomiarem i wskazuje tablice poziomów. UWAGA DO CAŁEJ PROCEDURY: kolejność i treść kroków odtwarzamy z ROZDZIAŁU 1 wydania 2024 oraz z definicji grup i klas z wydań 2009 i 2003 — rozdziałów o klasyfikacji i pomiarach z wydania 2024 nie mieliśmy, więc nie możemy stwierdzić, czy obowiązujące wydanie prowadzi badanie dokładnie tak.

2. Przypisanie do klasy

   Ustala się, czy urządzenie jest przeznaczone do obiektów mieszkalnych i przyłączonych bezpośrednio do sieci nn zasilającej budynki mieszkalne (klasa B), czy do pozostałych (klasa A).

3. Wybór miejsca oceny

   Urządzenie klasy B bada się na stanowisku znormalizowanym. Dla klasy A wytwórca może wybrać stanowisko albo ocenę in situ — tę drugą stosuje się, gdy wielkość, złożoność lub warunki pracy uniemożliwiają badanie na stanowisku.

4. Ustalenie trybów pracy urządzenia badanego

   Warunki pracy dobiera się tak, aby odpowiadały normalnemu użytkowaniu i dawały największe zaburzenia; dla grupy 2 norma podaje osobne wymagania co do warunków pracy oraz pomiarów szczytowych i ważonych.

5. Pomiar zaburzeń przewodzonych

   Mierzy się napięcie zaburzeń na porcie zasilania (przemiennego i, jeżeli dotyczy, stałego) oraz na portach sieciowych przewodowych, w pasmach i detektorami właściwymi dla tablicy wskazanej przez grupę i klasę.

6. Pomiar zaburzeń promieniowanych

   Mierzy się pole promieniowane do najwyższej częstotliwości wymaganej dla danego urządzenia — norma podaje ją w osobnej tablicy zależnie od najwyższej częstotliwości wewnętrznej urządzenia.

7. Porównanie z poziomami dopuszczalnymi

   Zmierzone wartości porównuje się z poziomami z tablicy właściwej dla ustalonej grupy, klasy, portu i miejsca pomiaru. Poziom przekroczony oznacza niespełnienie wymagań tej klasy — nie oznacza automatycznie, że urządzenie należy do klasy A.

8. Informacja dla użytkownika

   Niezależnie od wyniku pomiaru wytwórca albo dostawca ma poinformować użytkownika o klasie i grupie urządzenia — oznakowaniem albo w dokumentacji — oraz wyjaśnić w dokumentacji znaczenie obu tych określeń. Dla urządzeń do spawania łukowego z układami zajarzania lub stabilizacji łuku norma nakazuje wskazać klasę A.

9. Zapis wyniku razem z klasyfikacją

   W sprawozdaniu podaje się grupę, klasę, miejsce pomiaru, badane porty i użyte detektory. Wynik bez tych czterech rzeczy nie pozwala odtworzyć, z którą tablicą go porównywano.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Urządzenia grupy 2 wytwarzają energię w.cz. o dużej mocy — obowiązują odstępy i osłony przewidziane przez wytwórcę, także w trakcie pomiaru
• Ocena in situ prowadzona jest przy urządzeniu pracującym w miejscu zainstalowania — stanowisko pomiarowe wchodzi wtedy w strefę pracy zakładu, z jego własnymi zagrożeniami
• Pole elektromagnetyczne w pobliżu nagrzewnic indukcyjnych i dielektrycznych może przekraczać wartości dopuszczalne dla ludzi — obowiązują odrębne przepisy o ochronie przed polami elektromagnetycznymi, niezależne od tej normy
• Urządzenia do spawania łukowego i obróbki elektroerozyjnej łączą zagrożenie elektryczne z termicznym i optycznym
• Sieć sztuczna i układy sprzęgające pozostają pod napięciem sieciowym przez cały czas pomiaru zaburzeń przewodzonych

Najczęstsze pytania