🧱 Wytrzymałość stwardniałej zaprawy na zginanie i ściskanie — zaprawy cementowo-wapienne, wapienne, z hydraulicznymi spoiwami i z opóźniaczami: beleczki 160 × 40 × 40 mm z form trzykomorowych, trzypunktowe zginanie do zniszczenia, ściskanie obu połówek, PN-EN 1015-11

Budownictwo PN-EN 1015-11

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 1015-11:2020-04, w całości: „W niniejszym dokumencie opisano metodę określania wytrzymałości na zginanie i ściskanie stwardniałych próbek zaprawy. Niniejszy dokument dotyczy zapraw cementowo-wapiennych, zapraw wapiennych, zapraw z hydraulicznymi spoiwami i zapraw z opóźniaczami.” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym SIST EN 1015-11:2020 (EN 1015-11:2019) od okładki do punktu 7.2.3 (przygotowanie próbek z zapraw wapiennych, strona 7); dalszej części — warunków przechowywania (7.3, tablice 1 i 2), oznaczania wytrzymałości na zginanie (rozdział 8) i na ściskanie (rozdział 9), sprawozdania i załączników — nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU EN 1015-11:2019 (przedmowa, rozdziały 1–7.2.3). Normę przygotował CEN/TC 125 „Masonry”; zastąpiła EN 1015-11:1999. Przedmowa wymienia główne zmiany: przeredagowanie (zamiana kolejności rozdziałów 3 i 4, rozdział 3, 5.1); zmieniony rozdział 6 — podano czas rozpoczęcia i zakończenia badania; w 7.2.3 dodano drugi sposób zagęszczania; inne warunki przechowywania dla zapraw wapiennych i wapienno-cementowych, w których cement stanowi nie więcej niż 50 % masy spoiwa (tablice 1 i 2); w 9.1.2 dodano tolerancję szerokości płyt. Powołania normatywne: EN 196-1 (wytrzymałość cementu), EN 998 (wszystkie części — specyfikacje zapraw do murów), EN 1015-2 (pobieranie próbek i przygotowanie zapraw do badań), EN 1015-3 (konsystencja na stoliku rozpływu), EN ISO 5436-1 (wzorce chropowatości) i EN ISO 6507-1 (twardość Vickersa). Definicja (3.1.1): wapno powietrzne — wapno złożone głównie z tlenku lub wodorotlenku wapnia, twardniejące powoli na powietrzu przez reakcję z dwutlenkiem węgla, na ogół nietwardniejące pod wodą. Symbole (3.2): F — największa siła przyłożona do próbki (N), l — odległość osi wałków podporowych (mm), b — szerokość, d — wysokość próbki (mm). Zasada (rozdział 4): wytrzymałość na zginanie oznacza się trzypunktowym obciążaniem stwardniałych beleczek do zniszczenia, a wytrzymałość na ściskanie — na obu częściach pozostałych po zginaniu; jeżeli zginanie nie jest potrzebne, części do ściskania można uzyskać z beleczek w dowolny sposób, który ich nie uszkadza. Aparatura (rozdział 5): metalowe formy z otwartej ramy o rozbieralnych ściankach, tworzące trzy przegródki (rysunek 1, załącznik A) — dla zapraw z hydraulicznymi spoiwami i zapraw wapiennych, w których wapno stanowi nie więcej niż 50 % masy spoiwa, typowa forma jak w EN 196-1 (5.1.1), osobne formy dla zapraw wapienno-cementowych, w których cement stanowi nie więcej niż 50 % masy spoiwa (5.1.2); ubijak — sztywny, nienasiąkliwy pręt o przekroju kwadratowym (12 ± 1) mm, z płaską powierzchnią ubijającą, o masie (50 ± 1) g; komora przechowywania utrzymująca 20 °C (+3 °C/−2 °C) i wilgotność względną (95 ± 5) % albo (65 ± 5) %; biała gaza bawełniana — cztery arkusze ok. 150 mm × 175 mm; bibuła filtracyjna o gramaturze (200 ± 20) g/m² i chłonności (160 ± 20) g/m² — dwanaście arkuszy ok. 150 mm × 175 mm (liczbę arkuszy można zmienić przy innej chłonności); worki polietylenowe mieszczące formy; nienasiąkliwe płyty przykrywające formę i utrzymujące masę 5 kg; nóż szpachlowy albo metalowa listwa; metalowa kratka do przechowywania; kielnia; dalsza aparatura — w 8.1 i 9.1. Pobieranie próbek (rozdział 6): świeżej zaprawy co najmniej 1,5 l albo 1,5 raza tyle, ile potrzeba do badania (większa z wartości), z pomniejszenia próbki ogólnej według EN 1015-2 (dzielnik albo kwartowanie) albo przygotowanej w laboratorium; przygotowuje się dwie próbki do badań. Zaprawy przygotowywane w laboratorium (6.2): czas mieszania liczy się od chwili, gdy wszystkie składniki są w mieszarce; zaprawę doprowadza się do określonej wartości rozpływu według EN 1015-2, oznaczonej według EN 1015-3 albo EN 1015-4, i podaje ją w sprawozdaniu; badanie zaczyna się po wymieszaniu i kończy w deklarowanym czasie przydatności zaprawy do stosowania (najlepiej w ciągu 30 min od zakończenia mieszania); przed badaniem zaprawę delikatnie przemieszcza się ręcznie kielnią albo nożem przez 5 s do 10 s (przeciw fałszywemu wiązaniu), bez dodatkowego mieszania. Inne zaprawy (6.3): gotowe do użycia zaprawy fabryczne mokre z opóźniaczem i wstępnie dozowane mokre zaprawy wapienno-piaskowe bez spoiwa hydraulicznego formuje się w deklarowanym czasie przydatności; rozpływ próbki ogólnej oznacza się według EN 1015-3 i podaje. Próbki (7.1): beleczki 160 mm × 40 mm × 40 mm, trzy sztuki; do ściskania łamie się je na połówki — sześć połówek. Przygotowanie (7.2.1): zaprawy na spoiwach hydraulicznych (z opóźniaczem lub bez) i wapienno-cementowe, w których wapno stanowi nie więcej niż 50 % masy spoiwa — według 7.2.2; zaprawy wapienne i wapienno-cementowe, w których cement stanowi nie więcej niż 50 % masy spoiwa — według 7.2.3; zaprawy o nieznanym składzie — według instrukcji producenta, jednym z tych dwóch sposobów; co najmniej trzy beleczki do badania w wieku 28 dni (więcej, gdy zaprawa zawiera opóźniacz), o ile nie ustalono inaczej; wnętrze form smaruje się cienką warstwą oleju mineralnego, który nie wpływa na wiązanie. 7.2.2: formę wypełnia się w dwóch mniej więcej równych warstwach, każdą zagęszczając 25 uderzeniami ubijaka — albo przechyla się formę o ok. 30° i opukuje dziesięć razy, wraca do poziomu i powtarza z drugiej strony dziesięć razy; sposób zagęszczania trzeba podać w sprawozdaniu; nadmiar zaprawy zbiera się nożem tak, by powierzchnia była płaska i równa z górą formy. 7.2.3: złożoną ramę formy, ściśniętą pod kątem prostym, ustawia się na nienasiąkliwej płycie z dwiema warstwami suchej białej gazy bawełnianej i wypełnia jak w 7.2.2 (ubijak albo przechylanie i opukiwanie; sposób — do sprawozdania); tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 1015-11:2020-04 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 14-04-2020, 17 stron, grupa cenowa J, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 233 Konstrukcji Murowanych, ICS 91.100.10, „Wprowadza: EN 1015-11:2019 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 1015-11:2001/A1:2007 - wersja angielska, PN-EN 1015-11:2001 - wersja polska, PN-EN 1015-11:2001/A1:2007 - wersja niemiecka”. Wersji polskiej wydania 2020 w katalogu nie ma: wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 1015-11” (02.10.2026) pokazuje PN-EN 1015-11:2020-04 (angielska), PN-EN 1015-11:2001 (polska) i PN-EN 1015-11:2001/A1:2007 (angielska i niemiecka). Karta PN-EN 1015-11:2001 (wersja polska, 14 stron, wprowadza EN 1015-11:1999): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 1015-11:2020-04 - wersja angielska”, data wycofania 14-04-2020. Karta PN-EN 1015-11:2001/A1:2007 (wersja angielska, 3 strony, wprowadza EN 1015-11:1999/A1:2006; pole „Zakres”: „Wprowadzono zmiany do Rozdziałów 2, 9.2.2 oraz Załącznika B”): „Wycofany i zastąpiony przez PN-EN 1015-11:2020-04”, data wycofania 14-04-2020.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 1015-11 stoi w 16 rekordach u 8 laboratoriów: AB 023 (5), AB 054, AB 499, AB 535, AB 556 (po 2), AB 011, AB 580, AB 1703 (po 1). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 03.10.2023 do 25.06.2026): numer stoi w 18 pozycjach — u AB 023 w ośmiu (kopia bazy ma z nich pięć; brakuje pozycji przy domieszkach do betonu, zaprawy i zaczynu oraz dwóch przy zaprawach cementowych, gipsowych, wapiennych i do murów). Zapisy: „PN-EN 1015-11:2020-04” — AB 011, AB 499, AB 556, AB 1703; „PN-EN 1015-11:2020-04 p. 8 i 9” — AB 580; wycofane „PN-EN 1015-11:2001+A1:2007” obok „PN-EN 1015-11:2020-04” w tych samych dwóch pozycjach — AB 535; bez daty — AB 023 (w dwóch pozycjach z dopiskiem „pkt 9” i „pkt 8”, w jednej obok EAD 350140-00-1106) i AB 054. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (u AB 054 przypisy o zawieszeniu dotyczą wierszy złożonych pogrubioną kursywą — wiersze z 1015-11 nie są tak złożone). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 1015-11” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026: 8 laboratoriów i łącznie 15 pozycji (AB 023 — 4, bo pozycja zaczynająca się od „EAD 350140-00-1106” nie pasuje do prefiksu; AB 054, AB 499, AB 535, AB 556 — po 2; AB 011, AB 580, AB 1703 — po 1); pod „EN 1015-11” — 1 laboratorium czeskie (1181).

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: zaprawy (AB 011, AB 535), zaprawy do murów (AB 054 — także domieszki do zapraw do murów, AB 499, AB 556, AB 1703), zaprawy budowlane, zaprawy cementowe, gipsowe, wapienne, cementowo-wapienne, gipsowo-wapienne, do murów i masy tynkarskie do wypraw pocienionych, tynki i zaprawy, domieszki do betonu, zaprawy i zaczynu (AB 023), zaprawy naprawcze (AB 580 — „Zaprawy naprawcze i powłoki”). Wielkości: wytrzymałość na zginanie i na ściskanie — u siedmiu laboratoriów; tylko na ściskanie — AB 1703. Zakresy siły przy ściskaniu: (0,2–150,0) kN (AB 499), (1,0–100,0) kN (AB 054), (1–300) kN (AB 011), (1–3000) kN (AB 535), (2,0–100) kN (AB 1703), (4,0–300) kN (AB 556), (0–250) kN (AB 580), u AB 023 w różnych pozycjach — do 10 kN, do 100 kN, do 200 kN, od 3 kN do 300 kN i (5–3000) kN; przy zginaniu: (0,05–6,0) kN (AB 054), (0,1–10) kN (AB 556), (0,2–10,0) kN (AB 499), (1–15) kN (AB 011), (0–15) kN (AB 580), (1–100) kN (AB 535), u AB 023 — do 10 kN, do 100 kN, (0,1–100) kN i do 200 kN. Sposób: „Metoda: stałego przyrostu siły” (AB 054), „Metoda stałego przyrostu obciążenia” (AB 556), „Próba ściskania” i „Próba zginania” (AB 023), „bezpośredni pomiar wytrzymałości” (AB 580). U AB 023 pozycja przy tynkach i zaprawach (obok EAD 350140-00-1106) ma wyłączenie: „Oprócz zapraw z wapna powietrznego i zapraw z wapna powietrznego i cementu o masie cementu nie przekraczającej 50% całkowitej masy spoiwa”, zakres do 10 kN — czyli bez zapraw przygotowywanych według 7.2.3. Pozycje AB 023 i AB 054 są oznaczone „E” — elastyczny zakres akredytacji.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: badanie musi się zacząć po wymieszaniu i skończyć w deklarowanym czasie przydatności zaprawy (najlepiej do 30 min) — beleczki formowane później nie spełniają warunku normy; rozpływ trzeba oznaczyć i podać. Przy formowaniu: zaprawy z przewagą wapna powietrznego (cement nie więcej niż 50 % masy spoiwa) formuje się według 7.2.3 — na gazie i w innych warunkach przechowywania (tablice 1 i 2) niż zaprawy na spoiwach hydraulicznych, a wapienno-cementowe z cementem ≤ 50 % masy spoiwa — w osobnych formach (5.1.2); uformowanie ich jak zapraw cementowych nie spełnia wymagań normy; sposób zagęszczania (ubijak albo przechylanie i opukiwanie) trzeba podać. Przy liczbie: wynik ściskania pochodzi z sześciu połówek trzech beleczek, a wynik zginania — z trzech beleczek; zaprawy z opóźniaczem wymagają więcej beleczek. Przy wydaniu: PN-EN 1015-11:2001 i A1:2007 są wycofane od 14-04-2020 — AB 535 podaje je obok wydania 2020-04 w tych samych pozycjach; wydanie 2019 zmieniło m.in. warunki przechowywania zapraw wapiennych i tolerancję szerokości płyt naciskowych, więc sprawozdanie powinno wskazać wydanie. Przy przedmiocie: zakres normy wymienia zaprawy cementowo-wapienne, wapienne, z hydraulicznymi spoiwami i z opóźniaczami; pozycje z zaprawami gipsowymi i gipsowo-wapiennymi (AB 023) wykraczają poza to wyliczenie — w przeczytanym tekście nie ma dla nich zasad; zaprawy naprawcze (AB 580) mieszczą się w nim tylko wtedy, gdy są na spoiwach hydraulicznych — z pozycji nie wynika, jakie są.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy dalszej części 7.2.3 — nie wiemy więc, jak używa się bibuły, worków polietylenowych i obciążanych płyt z rozdziału 5 — ani punktu 7.3 z tablicami 1 i 2 (warunki i czasy przechowywania w formach i po rozformowaniu), rozdziałów 8 i 9 (aparatura do zginania i ściskania, rozstaw wałków, wymiary płyt, prędkość obciążania, wzory, dokładność wyniku), rozdziału 10 (sprawozdanie) ani załączników A (formy) i B (zalecane prędkości obciążania dla klas zapraw) — nie podajemy więc warunków przechowywania, prędkości obciążania ani wzorów na wytrzymałość. Treści zmiany A1:2007 do wydania 2001 nie znamy poza polem „Zakres” karty.

Zasada metody

Z próbki świeżej zaprawy (co najmniej 1,5 l), doprowadzonej do określonego rozpływu i użytej w czasie przydatności do stosowania, formuje się w trzykomorowej formie metalowej trzy beleczki 160 mm × 40 mm × 40 mm — zagęszczając ubijakiem albo przechylaniem i opukiwaniem formy, a zaprawy z przewagą wapna powietrznego na podkładzie z gazy — i przechowuje je w komorze o temperaturze 20 °C i określonej wilgotności; stwardniałe beleczki łamie się trzypunktowym zginaniem do zniszczenia, a obie połówki każdej z nich ściska.

Zastosowania

• Zaprawy do murów, zaprawy wapienne, cementowo-wapienne i z opóźniaczem — wytrzymałość na zginanie i ściskanie w zakresach 8 laboratoriów (AB 1703 — tylko ściskanie)
• Domieszki do zapraw do murów oraz do betonu, zaprawy i zaczynu — badanie zaprawy z domieszką (AB 023, AB 054)
• Zaprawy naprawcze (AB 580 — w zakresie normy, gdy są na spoiwach hydraulicznych) oraz tynki i zaprawy obok EAD 350140-00-1106 (AB 023, bez zapraw z przewagą wapna powietrznego)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1015-11:2020-04 (wersja angielska; EN 1015-11:2019 IDT)

Tytuł (PL)

Metody badań zapraw do murów — Część 11: Określenie wytrzymałości na zginanie i ściskanie stwardniałej zaprawy

Title (EN)

Methods of test for mortar for masonry — Part 11: Determination of flexural and compressive strength of hardened mortar

Procedura krok po kroku

1. Próbka świeżej zaprawy

   Co najmniej 1,5 l (albo 1,5 × potrzebnej ilości) z pomniejszenia próbki ogólnej według EN 1015-2 albo przygotowana w laboratorium; dwie próbki do badań; rozpływ według EN 1015-3 (albo EN 1015-4) — do sprawozdania. PN-EN 1015-11:2020-04 aktualna (stan karty na 02.10.2026).

2. Formowanie beleczek

   Formy posmarowane olejem mineralnym; zaprawy hydrauliczne i wapienno-cementowe z wapnem ≤ 50 % — dwie warstwy po 25 uderzeń ubijaka albo przechylanie i opukiwanie (7.2.2); zaprawy z przewagą wapna — rama na nienasiąkliwej płycie z dwiema warstwami gazy (7.2.3); trzy beleczki 160 × 40 × 40 mm, w czasie przydatności zaprawy.

3. Przechowywanie

   W komorze 20 °C i wilgotności (95 ± 5) % albo (65 ± 5) % według tablic 1 i 2 — warunków i czasów NIE PODAJEMY; badanie zwykle w wieku 28 dni.

4. Zginanie

   Trzypunktowe obciążanie każdej beleczki do zniszczenia (rozdział 8); rozstaw wałków, prędkość obciążania i wzór — NIE PODAJEMY.

5. Ściskanie

   Obie połówki każdej beleczki — sześć wyników (rozdział 9); wymiary płyt, prędkość obciążania i wzór — NIE PODAJEMY; w sprawozdaniu także wydanie normy i sposób zagęszczania.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Świeża zaprawa cementowa i wapienna jest zasadowa i drażni skórę oraz oczy; łamanie beleczek w prasie — odpryski; przeczytany tekst normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: sposób formowania i przechowywania zależy od rodzaju spoiwa (próg 50 % wapna albo cementu w masie spoiwa) — zaprawa wapienna uformowana jak cementowa nie spełnia wymagań normy; wydanie 2001+A1:2007 jest wycofane od 14-04-2020

Najczęstsze pytania