🧱 Wytrzymałość na ściskanie elementów murowych (ceramicznych, silikatowych, z betonu kruszywowego i komórkowego, z kamienia) — przygotowanie powierzchni szlifowaniem albo warstwą wyrównującą z zaprawy, kondycjonowanie, obciążanie do zniszczenia w prasie, PN-EN 772-1

Budownictwo PN-EN 772-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 772-1+A1:2015-10, w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej ustalono metodę określania wytrzymałości na ściskanie elementów murowych.” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym SIST EN 772-1:2011 (EN 772-1:2011) od okładki do punktu 7.3.1 (kondycjonowanie próbek, strona 7); tekstu zmiany A1:2015 nie mamy i nie wiemy, które punkty zmieniła.

WEDŁUG TEKSTU EN 772-1:2011 (przedmowa, rozdziały 1–7.3.1). Normę przygotował CEN/TC 125 „Masonry”; zastąpiła EN 772-1:2000 bez zmian technicznych, dodając normatywny załącznik B z metodami przygotowania powierzchni i kondycjonowania dla każdego rodzaju elementów (wcześniej podawały je tylko specyfikacje wyrobów). Powołania normatywne: EN 771-1 do EN 771-6 (specyfikacje elementów ceramicznych, silikatowych, z betonu kruszywowego, z autoklawizowanego betonu komórkowego, z kamienia sztucznego i naturalnego), EN 772-2 (udział drążeń), EN 772-10 (wilgotność elementów silikatowych i z betonu komórkowego), EN 772-13 (gęstość), EN 772-16 (wymiary), EN 1015-11 (wytrzymałość zaprawy), EN ISO 6507-1 (twardość Vickersa). Zasada: próbki — po przygotowaniu, jeśli trzeba — układa się i centruje na płycie prasy i obciąża równomiernie rozłożoną siłą, zwiększaną w sposób ciągły aż do zniszczenia. Symbole: fb — znormalizowana wytrzymałość na ściskanie elementu murowego (N/mm²), d — współczynnik kształtu do przeliczania wytrzymałości próbek w stanie powietrzno-suchym na znormalizowaną (załącznik A, informacyjny). Materiały: piasek o największym ziarnie 1 mm, cement. Prasa (6.1, tablica 1): największa dopuszczalna powtarzalność siły 2,0 % siły wskazanej, największy dopuszczalny błąd średni ± 2,0 %, błąd zera ± 0,4 % największej siły zakresu; zakres taki, by siła niszcząca przekraczała jedną piątą pełnej skali; urządzenie do regulacji prędkości obciążania (prędkość według 8.2); dwie stalowe płyty naciskowe, których ugięcie przy sile niszczącej jest mniejsze niż 0,1 mm na 250 mm, hartowane na wskroś albo powierzchniowo, o twardości powierzchni co najmniej 600 HV według EN ISO 6507-1; jedna płyta swobodnie dopasowuje się do próbki przy zetknięciu, ale w czasie obciążania nie może się przechylać, druga jest nieprzechylna; płyty większe od największej próbki, odchyłka od płaskości nie większa niż 0,05 mm; płyty pomocnicze — tej samej twardości, sztywności i płaskości. Waga z dokładnością 0,1 % masy próbki; sztywne paski stalowe do elementów układanych na pasmach zaprawy. Pobieranie (7.1): według odpowiedniej części EN 771; co najmniej sześć próbek, chyba że specyfikacja wyrobu wymaga więcej; z dużych elementów można wyciąć reprezentatywne fragmenty, np. sześciany, z różnych miejsc. Przygotowanie powierzchni (7.2): próbki bada się w określonym położeniu, podanym w sprawozdaniu (dla niektórych konstrukcji — w więcej niż jednym); powierzchnie obciążane mają być płaskie z tolerancją 0,1 mm na 100 mm, a górna powierzchnia ma leżeć między dwiema płaszczyznami równoległymi do dolnej, odległymi nie więcej niż o 1 mm na każde 100 mm; jeżeli nie są — szlifuje się je (7.2.4) albo wyrównuje zaprawą (7.2.5); wpusty i pióra usuwa się (7.2.2); elementy z wgłębieniami (frogs), których powierzchnia netto obciążana przekracza 35 % powierzchni podstawy, bada się bez usuwania ani wypełniania wgłębień, a przy 35 % lub mniej — wgłębienia wypełnia się zaprawą jak do wyrównywania (7.2.3); próbki przygotowuje się według załącznika B, a sposób przygotowania powierzchni podaje w sprawozdaniu; przy elementach ceramicznych HD, których nie da się praktycznie szlifować (np. o dużej wytrzymałości), można zastosować wyrównywanie zaprawą. Szlifowanie (7.2.4): do uzyskania płaskości i równoległości; wgłębienia, wytłoczone napisy, drążenia i otwory zostawia się; gdy szlifowanie znacząco zmieniłoby powierzchnię styku — wyrównywanie zaprawą; gdy po szlifowaniu wysokość próbki jest mniejsza niż 40 mm albo stosunek wysokości do szerokości mniejszy niż 0,4 — próbkę złożoną z dwóch elementów układa się jeden na drugim, bez zaprawy, spoiwa ani przekładek, a taka próbka daje jeden wynik (potrzeba więc więcej elementów, niż podaje EN 771). Wyrównywanie zaprawą (7.2.5): zaprawa cementowo-piaskowa, która w chwili badania próbek osiągnie — badana według EN 1015-11 — wytrzymałość co najmniej równą spodziewanej wytrzymałości elementu albo 30 N/mm², zależnie od tego, która wartość jest mniejsza; przy elementach o dużej nasiąkliwości powierzchnie można najpierw zwilżyć; płyta ze szlifowanego szkła albo stali nierdzewnej o płaskości 0,1 mm na 100 mm, wypoziomowana w dwóch kierunkach, pokryta olejem rozdzielającym albo cienkim papierem lub folią; warstwa zaprawy ok. 5 mm, ok. 25 mm dłuższa i ok. 10 mm szersza od elementu; element wciska się prostopadle do płyty (sprawdzenie węgielnicą albo poziomicą na czterech ścianach), grubość zaprawy co najmniej 3 mm na całej powierzchni; wypełnia się tylko drążenia wypełniane w murze; po stwardnieniu i sprawdzeniu, że warstwa nie ma wad (niezagęszczenie, brak przyczepności, rysy), wyrównuje się drugą powierzchnię zaprawą z tych samych partii cementu i piasku, w tych samych proporcjach; przy elementach układanych na pasmach zaprawy (face-shell, strip bedding) zaprawę układa się w pasmach pod ściankami albo na wszystkich powierzchniach układanych w murze. Pielęgnacja (7.2.5.4): pod wilgotnymi workami przez cały czas albo w komorze o wilgotności względnej powyżej 90 %, aż zaprawa osiągnie wymaganą wytrzymałość. Kondycjonowanie (7.3.1): według określonego reżimu wilgotności albo do określonego stanu wilgotności, według załącznika B; poza kondycjonowaniem przez zanurzenie — swobodny przepływ powietrza wokół każdej próbki. Spis treści wymienia dalej: 8 — przebieg (prędkość obciążania w 8.2), 9 — obliczenia i wyrażanie wyników, 10 — ocena wyników, 11 — sprawozdanie; załącznik A (informacyjny) — przeliczenie na znormalizowaną wytrzymałość na ściskanie, załącznik B (normatywny) — przygotowanie powierzchni i kondycjonowanie elementów.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 772-1+A1:2015-10 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 07-10-2015, 15 stron, grupa cenowa H, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 233 Konstrukcji Murowanych, ICS 91.100.25, „Wprowadza: EN 772-1:2011+A1:2015 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 772-1:2011 - wersja angielska, PN-EN 772-1:2011 - wersja polska, PN-EN 772-1:2011 - wersja niemiecka”. Wersji polskiej wydania z A1 w katalogu nie ma: wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 772-1” (02.10.2026) pokazuje PN-EN 772-1+A1:2015-10 (angielska), PN-EN 772-1:2011 (polska, angielska, niemiecka) i PN-EN 772-1:2001 (polska). Karty PN-EN 772-1:2011 (wersja polska — publikacja 27-08-2014, 16 stron; wersja angielska — 26-08-2011, 13 stron): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 772-1+A1:2015-10 - wersja angielska”, data wycofania 07-10-2015; zastąpiły one PN-EN 772-1:2001 z poprawką Ap1:2002. Co zmienia A1 dla wyniku — NIE PODAJEMY: tekstu zmiany nie czytaliśmy, a pole „Zakres” karty jest takie samo jak dla wydania 2011. Elementy murowe są wyrobami budowlanymi z norm EN 771; czy i w jakim brzmieniu normę powołują przepisy, nie sprawdzaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 772-1 stoi w 18 rekordach u 8 laboratoriów: AB 054 i AB 251 (po 5), AB 011, AB 687 (po 2), AB 023, AB 535, AB 619, AB 1669 (po 1). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 16.07.2025 do 13.08.2026): 19 różnych wierszy z numerem (dokument AB 251 jest w pliku PCA powtórzony dwa razy — 8 stron zamiast 4 — więc wyszukanie daje 24 wiersze). Zapisy: „PN-EN 772-1+A1:2015-10” — AB 054 (3 pozycje), AB 251 (5), AB 535, AB 619, AB 687 (2), AB 1669; „PN-EN 772-1:2015-10” bez „+A1” — AB 054 (2 pozycje: elementy z betonu kruszywowego, autoklawizowany beton komórkowy) — dokumentu o takim oznaczeniu w katalogu PKN nie ma; „PN-EN 772-1:2011” (wycofane) — AB 011 w jednej pozycji; bez daty — AB 011 w drugiej pozycji i AB 023 (2). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (u AB 054 przypisy o zawieszeniu części zakresu od 25.06.2026 do 22.12.2026 dotyczą wierszy pogrubioną kursywą — wiersze z 772-1 nie są tak złożone; u AB 023 słowo „zawieszenia” dotyczy wyrobu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 772-1” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026: 8 (pod „EN 772-1” — 0). Pod tym prefiksem zakładka łapie jednak także pozycje PN-EN 772-11, -13, -16, -18, -20 i -21 i przy laboratoriach podaje ich łączną liczbę: razem 66 pozycji (AB 054 — 21, AB 251 — 18, AB 687 — 7, AB 011 — 6, AB 023 — 5, AB 535 — 4, AB 619 — 3, AB 1669 — 2), wobec 18 rekordów z numerem 772-1.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: elementy murowe ogólnie (AB 011, AB 535, AB 619, AB 1669), ceramiczne (AB 054, AB 251, AB 687), silikatowe (AB 054, AB 251), z betonu kruszywowego (AB 054 — „elementy ścienne drobnowymiarowe”, AB 251), z autoklawizowanego betonu komórkowego (AB 054 — także prefabrykaty), ceramiczne, z betonu kruszywowego i komórkowego razem (AB 023), pustaki wentylacyjne silikatowe i ceramiczne (AB 251, AB 687). Zakresy siły: do 2000 kN (AB 054), (2–200) kN (AB 054, beton komórkowy), (5–3000) kN i „do 10 MN” przy bokach do 1200 mm (AB 023), (10–3000) kN przy próbkach do 500 × 310 × 345 mm (AB 619), (50–3000) kN (AB 535), (60–3000) kN (AB 1669), (100–3000) kN (AB 054, AB 687), (100–5000) kN (AB 011, AB 687), (150–2500) kN (AB 251). Obok w zakresach stoją inne części serii (wymiary, gęstość, drążenia, nasiąkliwość, mrozoodporność) — według innych norm, których tu nie opisujemy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przygotowaniu: sposób przygotowania (szlifowanie albo zaprawa) i położenie próbki w czasie badania trzeba podać w sprawozdaniu — wynik bez nich jest niejednoznaczny; zaprawa wyrównująca słabsza niż wymaga 7.2.5.1 (mniej niż spodziewana wytrzymałość elementu albo 30 N/mm²) albo niewystarczająco pielęgnowana nie spełnia warunku normy; próg 35 % powierzchni netto decyduje, czy wgłębienia wypełnia się zaprawą; wypełniać wolno tylko drążenia wypełniane w murze; próbka złożona z dwóch elementów (po szlifowaniu poniżej 40 mm albo przy stosunku wysokości do szerokości poniżej 0,4) daje jeden wynik, nie dwa. Przy prasie: siła niszcząca musi przekraczać jedną piątą pełnej skali — zakres maszyny zbyt duży dla słabych elementów (np. z betonu komórkowego) daje odczyt poza dopuszczalnym obszarem; płyty o twardości poniżej 600 HV, ugięciu 0,1 mm na 250 mm lub większym albo odchyłce płaskości ponad 0,05 mm nie spełniają tablicy i 6.1. Przy kondycjonowaniu: stan wilgotności próbki określa załącznik B — różny dla rodzajów elementów; w zakresach rzadko widać, który reżim stosuje laboratorium. Przy wyniku: wytrzymałość na ściskanie próbki i znormalizowana wytrzymałość fb (przeliczenie ze współczynnikiem kształtu d według informacyjnego załącznika A) to dwie różne liczby — trzeba podać, którą. Przy oznaczeniu: „PN-EN 772-1:2015-10” (AB 054) nie jest oznaczeniem istniejącego dokumentu PKN — aktualny dokument to PN-EN 772-1+A1:2015-10; AB 011 w jednej pozycji podaje wycofaną PN-EN 772-1:2011.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 7.3.2 i dalszych (sposoby kondycjonowania), 8 (ustawienie próbki, prędkość obciążania), 9–11 (obliczenia, ocena wyników, sprawozdanie) ani załączników A i B (współczynniki kształtu d, przypisanie sposobów przygotowania i kondycjonowania do rodzajów elementów) — nie podajemy więc prędkości obciążania, czasu kondycjonowania, wartości d ani wzoru na wytrzymałość. Treści zmiany A1:2015 nie znamy.

Zasada metody

Próbkę — cały element murowy albo wycięty z niego reprezentatywny fragment — przygotowuje się tak, by powierzchnie obciążane były płaskie (0,1 mm na 100 mm) i równoległe (1 mm na 100 mm): szlifowaniem albo warstwą wyrównującą z zaprawy cementowo-piaskowej, kondycjonuje według załącznika B, centruje na płycie prasy i obciąża równomiernie rozłożoną siłą, zwiększaną w sposób ciągły aż do zniszczenia; wynikiem jest wytrzymałość na ściskanie, a w razie potrzeby znormalizowana wytrzymałość fb przeliczona ze współczynnikiem kształtu.

Zastosowania

• Elementy murowe ceramiczne, silikatowe, z betonu kruszywowego i z autoklawizowanego betonu komórkowego — wytrzymałość na ściskanie w zakresach 8 laboratoriów
• Pustaki wentylacyjne silikatowe i ceramiczne (AB 251, AB 687)
• Duże elementy — badanie wyciętych fragmentów, np. sześcianów (7.1); prasy w zakresach od 200 kN do 10 MN

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 772-1+A1:2015-10 (wersja angielska; EN 772-1:2011+A1:2015 IDT)

Tytuł (PL)

Metody badań elementów murowych — Część 1: Określenie wytrzymałości na ściskanie

Title (EN)

Methods of test for masonry units — Part 1: Determination of compressive strength

Procedura krok po kroku

1. Pobranie próbek

   Według odpowiedniej części EN 771; co najmniej 6 próbek (albo więcej według specyfikacji wyrobu); z dużych elementów — reprezentatywne fragmenty, np. sześciany. PN-EN 772-1+A1:2015-10 aktualna (stan karty na 02.10.2026).

2. Przygotowanie powierzchni

   Usunięcie naddatków, piór i wpustów; jeżeli płaskość 0,1 mm/100 mm i równoległość 1 mm/100 mm nie są spełnione — szlifowanie albo wyrównanie zaprawą (≥ 3 mm); wgłębienia wypełnia się przy powierzchni netto ≤ 35 %; według załącznika B; sposób i położenie próbki — do sprawozdania.

3. Pielęgnacja i kondycjonowanie

   Zaprawa pod wilgotnymi workami albo przy RH > 90 % do osiągnięcia wymaganej wytrzymałości; kondycjonowanie według załącznika B, ze swobodnym przepływem powietrza (poza zanurzeniem) — szczegółów NIE PODAJEMY.

4. Ściskanie

   Próbkę centruje się na płycie prasy i obciąża równomiernie rozłożoną, ciągle rosnącą siłą do zniszczenia; prędkość obciążania (8.2) i ustawienie (8.1) — NIE PODAJEMY.

5. Wynik

   Wytrzymałość na ściskanie (rozdział 9 — NIE PODAJEMY) i w razie potrzeby znormalizowana fb ze współczynnikiem kształtu d (załącznik A); ocena wyników i sprawozdanie — rozdziały 10 i 11.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kruszenie elementów w prasie przy dużych siłach (w zakresach do 10 MN) — osłony, odpryski; zaprawa cementowa drażni skórę; przeczytany tekst normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: sposób przygotowania powierzchni, położenie próbki i rodzaj wyniku (wytrzymałość próbki czy znormalizowana fb) zmieniają liczbę — trzeba je podać; „PN-EN 772-1:2015-10” nie jest oznaczeniem istniejącego dokumentu

Najczęstsze pytania