🔩 Oznaczanie wytrzymałości rur, kształtek i systemów przewodów z tworzyw termoplastycznych na wewnętrzne ciśnienie hydrostatyczne w danej temperaturze — po kondycjonowaniu próbki poddaje się stałemu ciśnieniu wewnętrznemu przez określony czas lub do zniszczenia, w środowisku wody, innej cieczy albo powietrza o stałej temperaturze; zamknięcia końców typu A (przenoszą siłę osiową na próbkę) lub B (nie przenoszą), zbiornik ± 1 °C lub komora +2/−1 °C, urządzenie ciśnieniowe utrzymujące ciśnienie w granicach +2/−1 %, PN-EN ISO 1167-1

Materiały i NDT PN-EN ISO 1167-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 1167-1:2006 (tekst angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wprowadzenie i rozdziały 1–4 do punktu 5.4 (urządzenie ciśnieniowe, początek akapitu o zasilaniu kilku próbek) na stronie 3 włącznie. Poza próbką zostają dalsza aparatura (5.5–5.7), próbki (6), obliczanie ciśnienia badania (7), sprawdzanie aparatury (8), kondycjonowanie (9), procedura (10) i sprawozdanie (11).

WEDŁUG TEKSTU ISO 1167-1:2006 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.4). Normę przygotował ISO/TC 138/SC 5 „Właściwości ogólne rur, kształtek i armatury z tworzyw sztucznych — metody badań i specyfikacje podstawowe”; pierwsze wydanie ISO 1167-1 razem z ISO 1167-2 zastąpiło ISO 1167:1996, a razem z ISO 1167-3 — ISO 12092:2000, jako ich rewizja techniczna; seria ISO 1167 ma części: 1 — metoda ogólna, 2 — przygotowanie próbek z rur, 3 — przygotowanie kształtek i armatury, 4 — przygotowanie zestawów. Wprowadzenie: badania wytrzymałości na ciśnienie wewnętrzne są podstawą oceny właściwości krótko- i długotrwałych elementów systemów przewodów z tworzyw termoplastycznych; część 1 opisuje sprzęt do ciśnieniowania, procedurę i sprawozdanie, części 2–4 — przygotowanie próbek dla rur, kształtek i zestawów. Zakres (1): ogólna metoda wyznaczania wytrzymałości na wewnętrzne ciśnienie hydrostatyczne w danej temperaturze rur, kształtek i systemów przewodów z tworzyw termoplastycznych do transportu płynów; obejmuje badania „woda w wodzie”, „woda w powietrzu” i „woda w cieczy”. Powołania normatywne (2): ISO 1167-2, -3, -4, ISO 3126 (wymiary elementów z tworzyw), ISO 9080 (długotrwała wytrzymałość hydrostatyczna przez ekstrapolację). Terminy (3): element (kształtka lub armatura dostarczana jako całość); SDR — stosunek nominalnej średnicy zewnętrznej dn rury do nominalnej grubości ścianki en. Zasada (4): po kondycjonowaniu próbki poddaje się określonemu stałemu wewnętrznemu ciśnieniu hydrostatycznemu przez określony czas albo do zniszczenia próbki lub próbek; przez cały czas otoczenie ma stałą temperaturę — woda („woda w wodzie”), inna ciecz („woda w cieczy”) lub powietrze („woda w powietrzu”); norma lub specyfikacja powołująca część 1 ma określić: rodzaj zamknięć końców, temperaturę badania, SDR lub serię S albo wymiar rury lub kształtki, liczbę próbek, ciśnienie p albo naprężenie obwodowe σ, rodzaj badania, czas trwania pod ciśnieniem i kryteria zniszczenia oraz wymagania uruchamiające badania dodatkowe. Aparatura (5.1–5.4): zamknięcia końców pozwalające uszczelnić próbkę, podłączyć ją do urządzenia ciśnieniowego i odpowietrzyć przed badaniem — typ A: złączki sztywno połączone z próbką, lecz nie ze sobą, przenoszące osiową siłę hydrostatyczną na próbkę (np. płyty kołnierzowe na końcach rury dużej średnicy, ewentualnie zgrzewane przy materiale zgodnym z próbką); typ B: metalowe kielichy z uszczelnieniem na zewnętrznej powierzchni próbki, połączone ze sobą (np. prętami), nieprzenoszące siły osiowej na próbkę, z luzem wzdłużnym zapobiegającym wyboczeniu od rozszerzalności cieplnej — przy prętach zewnętrznych styk próbki z prętem dyskwalifikuje badanie; ostre krawędzie stykające się z rurą (poza szczękami zębatymi) zaokrągla się; materiałów zamknięć mogących źle wpływać na próbkę powinno się w miarę możliwości unikać; przy badaniu elementów zamknięcia zastępuje się szczelnymi urządzeniami według ISO 1167-3; do wyznaczania długotrwałej wytrzymałości hydrostatycznej materiałów według ISO 9080 stosuje się zamknięcia typu A; według uwagi czas do zniszczenia może zależeć od typu zamknięć. Zbiornik z wodą lub inną cieczą o stałej temperaturze ± 1 °C albo komora, w której temperaturę utrzymuje się w granicach +2/−1 °C; przy środowisku innym niż woda trzeba zachować środki ostrożności (bezpieczeństwo, oddziaływanie cieczy z materiałem próbki), a badania porównawcze prowadzi się w tym samym środowisku; ponieważ wyniki silnie zależą od temperatury, tolerancję powinno się utrzymywać możliwie małą, np. przez wymuszony obieg cieczy; przy badaniu w powietrzu powinno się sprawdzać także temperaturę powierzchni rury; powinno się używać wody pitnej i unikać zanieczyszczenia jej substancjami wpływającymi na wynik, np. detergentami, smarami. Podpory lub zawiesia, by próbki nie stykały się ze sobą ani ze ściankami zbiornika lub komory. Urządzenie ciśnieniowe przykładające ciśnienie stopniowo i płynnie według rozdziału 9 i utrzymujące wskazane lub zmierzone ciśnienie w granicach +2/−1 % przez cały czas badania; ponieważ wyniki silnie zależą od ciśnienia, tolerancję powinno się utrzymywać możliwie małą; ciśnienie powinno się przykładać najlepiej do każdej próbki osobno, a urządzenia zasilające jednocześnie kilka próbek są dopuszczalne pod warunkiem dalej opisanym (poza próbką).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 1167-1”, 03.10.2026) jest PN-EN ISO 1167-1:2007 (wersja polska, „Wprowadza: EN ISO 1167-1:2006 [IDT], ISO 1167-1:2006 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz PN-EN ISO 1167-1:2006 w wersjach angielskiej i niemieckiej, wycofane i zastąpione przez PN-EN ISO 1167-1:2007. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 1167-1:2006 ma status „Published”, etap 90.93 (norma potwierdzona) od 25.10.2021.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 1167-1 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów: AB 005, AB 041, AB 163, AB 237, AB 1256. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 26.11.2025 do 20.07.2026) numer stoi w 5 wierszach — po jednym u każdego; w każdym z pięciu dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich 1291 dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy (17 laboratoriów z wykazu nie ma na BIP odnośnika do dokumentu zakresu). Postać „PN-EN ISO 1167-1:2007” razem z PN-EN ISO 1167-2:2007, PN-EN ISO 1167-3:2008 i PN-EN ISO 1167-4:2008 (AB 005, AB 163, AB 237, AB 1256) oraz „PN-EN ISO 1167-1” bez roku (AB 041). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 1167-1”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Rury, kształtki i zestawy z termoplastycznych tworzyw sztucznych (AB 041, AB 237, AB 1256), u AB 041 także systemy rur wielowarstwowych i złączek oraz połączenia PE/metal; wyroby z tworzyw sztucznych o przekrojach zamkniętych (AB 005, AB 163). Cecha: wytrzymałość na ciśnienie wewnętrzne (w stałej temperaturze — AB 163, AB 237). Metoda: woda w wodzie (AB 163), woda w wodzie i woda w powietrzu (AB 041, AB 1256), metoda z zastosowaniem ciśnienia hydrostatycznego (AB 237). Zakresy: ciśnienie do 6 MPa dla średnic do 400 mm i do 0,5 MPa bez ograniczenia średnicy (AB 005), do 10 MPa i średnice do 315 mm (AB 163), do 100 bar w temperaturze (20–95) °C i średnice do 250 mm (AB 1256), średnice do 630 mm (AB 041), do 800 mm (AB 237).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy zamknięciach: typ A i B dają różne obciążenie osiowe, a czas do zniszczenia może od nich zależeć; do ISO 9080 — tylko typ A (5.1). Przy typie B z prętami: styk próbki z prętem unieważnia badanie (5.1). Przy temperaturze: zbiornik ± 1 °C, komora +2/−1 °C, a w powietrzu sprawdza się też temperaturę powierzchni rury (5.2). Przy ciśnieniu: +2/−1 % przez cały czas badania, przykładane stopniowo (5.4). Przy wodzie: woda pitna bez detergentów i smarów (5.2). Przy porównaniach: badania porównawcze w tym samym środowisku (5.2). Przy parametrach: ciśnienie, temperaturę, czas, liczbę próbek i kryteria zniszczenia podaje norma wyrobu, nie ISO 1167-1 (4).

CZEGO NIE PODAJEMY. Wzorów na ciśnienie badania z wymiarów, SDR lub naprężenia obwodowego, sprawdzania aparatury, kondycjonowania, przebiegu badania ani zawartości sprawozdania nie czytaliśmy (rozdziały 6–11). Wymagań wytrzymałości dla poszczególnych systemów rur nie podajemy.

Zasada metody

Próbkę rury, kształtki lub zestawu z zamknięciami końców napełnia się wodą, odpowietrza i po kondycjonowaniu poddaje stałemu wewnętrznemu ciśnieniu hydrostatycznemu, utrzymywanemu w granicach +2/−1 %, w wodzie, innej cieczy lub powietrzu o stałej temperaturze (zbiornik ± 1 °C, komora +2/−1 °C), przez zadany czas albo do zniszczenia. Ciśnienie lub naprężenie obwodowe, temperaturę, czas, rodzaj zamknięć i kryteria zniszczenia określa norma wyrobu powołująca ISO 1167-1.

Zastosowania

• Rury, kształtki i systemy przewodów z tworzyw termoplastycznych do transportu płynów (1)
• Długotrwała wytrzymałość hydrostatyczna materiałów według ISO 9080 — z zamknięciami typu A (5.1)
• Rury, kształtki, zestawy i wyroby o przekrojach zamkniętych — wytrzymałość na ciśnienie wewnętrzne w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 1167-1:2007

Tytuł (PL)

Rury, kształtki i zestawy z termoplastycznych tworzyw sztucznych do przesyłania płynów — Oznaczanie wytrzymałości na ciśnienie wewnętrzne — Część 1: Metoda ogólna

Title (EN)

Thermoplastics pipes, fittings and assemblies for the conveyance of fluids — Determination of the resistance to internal pressure — Part 1: General method

Procedura krok po kroku

1. Parametry badania

   Z normy wyrobu: zamknięcia, temperatura, wymiar lub SDR, liczba próbek, ciśnienie lub naprężenie, rodzaj badania, czas, kryteria (4). PN-EN ISO 1167-1:2007 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Próbki

   Przygotowanie według ISO 1167-2 (rury), -3 (elementy) lub -4 (zestawy); zamknięcia typu A lub B (5.1).

3. Środowisko

   Zbiornik ± 1 °C lub komora +2/−1 °C; próbki na podporach bez styku (5.2, 5.3).

4. Ciśnienie

   Odpowietrzenie, stopniowe przyłożenie ciśnienia i utrzymanie +2/−1 % przez czas badania (5.1, 5.4).

5. Wynik

   Czas do zniszczenia albo przetrwanie zadanego czasu; obliczenia i sprawozdanie według rozdziałów 7–11 (nieczytane).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pęknięcie rury pod ciśnieniem — osłony i strefa wykluczona
• Gorąca woda w zbiorniku — ryzyko poparzeń

Najczęstsze pytania