🪨 Wytrzymałość kamienia naturalnego na jednoosiowe ściskanie — co najmniej 10 kostek albo walców o boku/średnicy 70 albo 50 mm, wysuszonych w 70 °C, obciążanych ze stałą prędkością przyrostu naprężenia 1 ± 0,5 MPa/s; PN-EN 1926

Budownictwo PN-EN 1926

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. EN 1926:2006 (rozdz. 1): metoda oznaczania wytrzymałości kamieni naturalnych na jednoosiowe ściskanie. Normę przygotował komitet CEN/TC 246 „Kamienie naturalne”; wydanie 2006 zastąpiło EN 1926:1999. Normatywny załącznik A opisuje oznaczanie wytrzymałości na ściskanie kamienia hydrotechnicznego (armourstone), informacyjny załącznik B — wskaźnik wytrzymałości przy obciążeniu punktowym (point load) i jego korelację, normatywny załącznik C — statystyczną ocenę wyników. Powołania: EN 197-1 (cement do wyrównania powierzchni zaprawą), EN 12390 (wszystkie części — maszyna wytrzymałościowa), EN 12670:2001 (terminologia kamienia naturalnego), EN 13383-1:2002 (kamień hydrotechniczny — specyfikacja). Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 1926:2007, w całości: „Określono metodę oznaczania jednoosiowej wytrzymałości na ściskanie kamieni naturalnych. Określono aparaturę, przygotowanie próbek do badania, sposób przedstawienia wyników oraz sprawozdanie z badania. W załącznikach podano oznaczanie wytrzymałości na ściskanie kamienia do robót inżynieryjnych, oznaczanie wskaźnika wytrzymałości kamienia naturalnego przy obciążeniu punktowym, statystyczne obliczanie wyników badania” (na karcie bez kropki; „kamień do robót inżynieryjnych” to w tekście normy armourstone z załącznika A).

PRZEBIEG (EN 1926:2006, rozdz. 3–10 — tekst czytany w całości; załączników A–C fragment nie obejmuje). Zasada: próbki po mechanicznym przygotowaniu powierzchni albo — w razie potrzeby — po wyrównaniu zaprawą układa się centrycznie na płycie maszyny i obciąża równomiernie rozłożoną siłą, zwiększaną w sposób ciągły aż do zniszczenia. • Aparatura (6): szlifierka do płaszczyzn; docierarka, jeśli potrzebne jest wykończenie; maszyna wytrzymałościowa o odpowiedniej sile, według EN 12390 i wzorcowana według tej normy; czasomierz z dokładnością 1 s; suszarka z wentylacją utrzymująca 70 ± 5 °C; waga z dokładnością 0,1 g; przyrząd do pomiaru długości z dokładnością 0,05 mm; pomieszczenie klimatyzowane 20 ± 10 °C. • Próbki (7.1–7.2): pobieranie nie jest obowiązkiem laboratorium, chyba że o to poproszono; co najmniej 10 próbek, z zapisaniem kierunku płaszczyzn anizotropii; kostki o krawędzi 70 ± 5 mm albo 50 ± 5 mm albo walce o średnicy i wysokości 70 ± 5 mm albo 50 ± 5 mm; wymiar boczny albo średnica co najmniej dziesięć razy większe od największego ziarna skały — przy ziarnach powyżej 7 mm zaleca się więcej próbek; oś próbki prostopadła do płaszczyzn anizotropii (uwarstwienie, foliacja), a gdy wymagane jest obciążenie równoległe do nich — osobny komplet próbek. • Powierzchnie (7.3): powierzchnie obciążane płaskie z tolerancją 0,1 mm na każde 100 mm, powierzchnia górna między dwiema płaszczyznami równoległymi do dolnej, oddalonymi nie więcej niż o 1 mm na 100 mm; boki gładkie, proste z dokładnością 0,3 mm na całej długości; wykończenie na tokarce albo szlifierce, w razie potrzeby docieranie. Wyrównanie zaprawą z cementu CEM I 52,5 R (EN 197-1) — tylko gdy tolerancji nie da się uzyskać obróbką mechaniczną, i trzeba to zaznaczyć w sprawozdaniu. • Kondycjonowanie (7.4): suszenie w 70 ± 5 °C do stałej masy (różnica dwóch ważeń w odstępie 24 ± 2 h nie większa niż 0,1 % masy), potem przechowywanie w 20 ± 5 °C do wyrównania temperatury i badanie w ciągu 24 h. • Badanie (8): wymiary przekroju z dokładnością 0,1 mm jako średnia dwóch pomiarów prostopadłych w górnej i dwóch w dolnej części próbki; wysokość z dokładnością 1,0 mm; powierzchnie maszyny i próbki oczyszczone, próbka wyśrodkowana pod płytą z przegubem kulistym, bez żadnych przekładek; obciążenie ciągłe ze stałą prędkością przyrostu naprężenia 1 ± 0,5 MPa/s; siłę maksymalną zapisuje się „z dokładnością do 10 kN” (tak w pkt 8.3), a w sprawozdaniu siłę niszczącą każdej próbki podaje się w kN bez miejsc po przecinku (pkt 10 i). • Wynik (9, 10): R = F/A (siła niszcząca / pole przekroju przed badaniem), w MPa z co najmniej dwiema cyframi znaczącymi; średnią — z dokładnością do 1 MPa; w sprawozdaniu także odchylenie standardowe (do 1 MPa) i współczynnik zmienności, przygotowanie powierzchni i kondycjonowanie, orientacja osi obciążenia względem anizotropii; dane o kamieniu (nazwa petrograficzna i handlowa, kraj i region wydobycia, dostawca, kierunek anizotropii oznaczony na próbce dwiema równoległymi liniami) dostarcza zleceniodawca.

STATUS (stan kart PKN na 10.10.2026). Karta PN-EN 1926:2007 (wersja angielska) bez etykiety wycofania: tytuł „Metody badań kamienia naturalnego -- Oznaczanie jednoosiowej wytrzymałości na ściskanie”, publikacja 09-03-2007, 17 stron, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 108 Kruszyw i Kamienia Budowlanego, „Zastępuje: PN-EN 1926:2001 - wersja polska”, „Wprowadza: EN 1926:2006 [IDT]”, ICS 91.100.15. Karta PN-EN 1926:2001 (wersja polska, „Metody badań kamienia naturalnego -- Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie”, wprowadzała EN 1926:1999, zastąpiła PN-B-04110:1984): wycofana 30-06-2007 i zastąpiona przez PN-EN 1926:2007. Aktualne wydanie jest więc dostępne tylko po angielsku; polską wersję miało wydanie 2001. W wyszukiwarce PKN (hasło „EN 1926”, 10.10.2026) obok są karty PN-EN 61926-1 i PN-ISO 1926 — to inne normy. W katalogu iTeh (odczyt 10.10.2026) EN 1926:2006 ma status „Published”, ostatni etap przeglądu okresowego CEN — „9093 – Decision to confirm” z datą 07.10.2026.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 10.10.2026 i aktualne dokumenty PCA odczytane 10.10.2026). „EN 1926” stoi w 9 rekordach u 8 laboratoriów: AB 005, AB 298, AB 1251, AB 1344 (2 rekordy), AB 1416, AB 1525, AB 1641 i AB 1778; we wszystkich 8 aktualnych dokumentach PCA norma jest, żadna pozycja nie jest zawieszona. Zapis — wszędzie „PN-EN 1926:2007”; AB 005 ma go w jednej komórce po PN-G-04303:1997 i przed procedurą własną. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 1926”) pokazuje 7 laboratoriów; AB 005 jest poza nią, bo jego zapis zaczyna się od PN-G-04303. Ten sam numer 1926 nosi też ASTM E1926 (profile podłużne i nierówność nawierzchni drogowych — 6 laboratoriów w kopii) — to zupełnie inna norma.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia i dokumenty PCA). Wytrzymałość na (jednoosiowe) ściskanie kamienia naturalnego (AB 1251, AB 1344, AB 1416, AB 1641), skał i skał zwięzłych oraz elementów kamiennych (AB 298, AB 1525, AB 1778), skał i materiałów kamiennych (AB 005 — także wytrzymałość resztkowa, zakres siły 25–1000 kN) i kamienia do robót hydrotechnicznych (AB 1344). Zakresy siły podaje każde z ośmiu laboratoriów: 0–2000 kN (AB 1778), 1–1000 kN (AB 1416), 2,4–1200 kN (AB 1251), 4–3000 kN (AB 298, AB 1641), 5–500 kN (AB 1525), 25–1000 kN (AB 005), 30–1975 kN (AB 1344).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — anizotropia: kamień uwarstwiony ma inną wytrzymałość prostopadle i równolegle do uwarstwienia; norma każe badać prostopadle i zapisać orientację, a dla kierunku równoległego przygotować osobny komplet — wynik bez orientacji nie jest porównywalny. Drugie — zbyt duże ziarno: przy wymiarze próbki mniejszym niż dziesięciokrotność największego ziarna wynik nie jest reprezentatywny; przy ziarnach ponad 7 mm potrzeba więcej próbek. Trzecie — wilgotność: wynik dotyczy próbek wysuszonych w 70 °C do stałej masy i zbadanych w ciągu 24 h; próbka wilgotna daje inną wytrzymałość. Czwarte — powierzchnie: niespełniona płaskość albo równoległość obniża wynik przez koncentrację naprężeń; wyrównanie zaprawą trzeba zgłosić w sprawozdaniu, przekładek nie wolno stosować. Piąte — kamień hydrotechniczny: norma ma dla niego osobny, normatywny załącznik A, a nie rozdziały 3–10 (AB 1344 ma ten przedmiot w zakresie). Szóste — prędkość: 1 ± 0,5 MPa/s to prędkość przyrostu NAPRĘŻENIA; przeliczenie na kN/s zależy od pola przekroju (kostka 50 mm — 2500 mm², więc 2,5 kN/s; 70 mm — 4900 mm², więc 4,9 kN/s; rachunek nasz).

CZEGO NIE PODAJEMY. Treści załączników A (kamień hydrotechniczny), B (wskaźnik obciążenia punktowego) i C (statystyczna ocena wyników) fragment próbny nie obejmuje — nie podajemy ich.

Zasada metody

Co najmniej 10 kostek albo walców kamienia o wymiarze 70 albo 50 mm, z płaskimi i równoległymi powierzchniami obciążanymi i osią prostopadłą do płaszczyzn anizotropii, suszy się w 70 ± 5 °C do stałej masy, ustawia centrycznie pod płytą z przegubem kulistym bez przekładek i obciąża w sposób ciągły ze stałą prędkością przyrostu naprężenia 1 ± 0,5 MPa/s aż do zniszczenia; R = F/A w MPa, podaje się wyniki pojedyncze, średnią, odchylenie standardowe i współczynnik zmienności (EN 1926:2006, rozdz. 3, 7–10).

Zastosowania

• Kamień naturalny — bloki, płyty, elementy kamienne do budownictwa i dróg (EN 1926:2006, rozdz. 1)
• Kamień hydrotechniczny (armourstone) — według normatywnego załącznika A
• W zakresach akredytacji: 8 laboratoriów; zakresy siły od 5–500 kN do 4–3000 kN

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1926:2007 (wersja angielska; wprowadza EN 1926:2006 [IDT])

Tytuł (PL)

Metody badań kamienia naturalnego — Oznaczanie jednoosiowej wytrzymałości na ściskanie

Title (EN)

Natural stone test methods — Determination of uniaxial compressive strength

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbek

   Co najmniej 10 kostek albo walców 70 ± 5 albo 50 ± 5 mm, oś prostopadła do anizotropii (osobny komplet dla kierunku równoległego); szlifowanie i docieranie do płaskości 0,1 mm/100 mm.

2. Suszenie

   70 ± 5 °C do stałej masy (dwa ważenia w odstępie 24 ± 2 h różnią się ≤ 0,1 %); potem 20 ± 5 °C do wyrównania temperatury.

   🌡 Temperatura: 70 ± 5 °C

3. Pomiar wymiarów

   Przekrój do 0,1 mm (dwa prostopadłe pomiary u góry i dwa u dołu), wysokość do 1,0 mm.

4. Ściskanie

   W ciągu 24 h od kondycjonowania: oczyścić płyty, wyśrodkować próbkę pod płytą z przegubem kulistym, bez przekładek; obciążać ciągle 1 ± 0,5 MPa/s do zniszczenia; zapisać siłę maksymalną.

5. Wynik i sprawozdanie

   R = F/A (MPa, co najmniej dwie cyfry znaczące); średnia, odchylenie standardowe (do 1 MPa), współczynnik zmienności; orientacja względem anizotropii, przygotowanie powierzchni, kondycjonowanie. PN-EN 1926:2007 aktualna, PN-EN 1926:2001 wycofana 30-06-2007 (stan kart PKN na 10.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kruche zniszczenie kamienia — odłamki; osłony maszyny i ochrona oczu
• Szlifowanie i cięcie kamienia — pył (krzemionka krystaliczna w wielu skałach), hałas; ochrona dróg oddechowych i słuchu

Najczęstsze pytania