🌿 Badanie zgodności w odniesieniu do wymywania ziarnistych odpadów i osadów — jednostopniowe badanie porcjowe przy stosunku cieczy do fazy stałej 2 l/kg suchej masy dla materiałów o zawartości suchej masy powyżej 33 % i co najmniej 95 % masy ziaren poniżej 4 mm (nadziarno rozdrabnia się, bez mielenia na drobno; suszenie tylko gdy niezbędne, najwyżej w 40 °C): porcję odpowiadającą 175 g suchej masy w butelce 500 ml z wodą klasy 3 (pH 5–7,5, przewodność < 0,5 mS/m) obraca się w urządzeniu rotacyjnym (5–10 obr./min), fazę stałą oddziela, eluat sączy przez filtr membranowy 0,45 µm, mierzy pH, przewodność (opcjonalnie potencjał redoks) i analizuje metodami do wód; sucha masa w 105 °C według ISO 11465 albo EN 12880 dla osadów, PN-EN 12457-1

Środowisko PN-EN 12457-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 12457-1:2004, czyli EN 12457-1:2002 (tekst angielski): spis treści, przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–3 i rozdział 4 do punktu 4.3.3 (sucha masa i wilgotność) — próbka kończy się na stronie 9. Dalszej części przygotowania próbki (4.3.4 i dalej), przebiegu badania, dalszego przygotowania eluatu, ślepej próby, obliczeń, sprawozdania, charakterystyki metody ani załączników A–E i ZA nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU EN 12457-1:2002. Normę przygotował CEN/TC 292 „Charakteryzowanie odpadów” (sekretariat NEN); normy krajowe miały ją wprowadzić najpóźniej w czerwcu 2003; powstała na zlecenie Komisji Europejskiej i EFTA, wspiera wymagania dyrektyw UE (załącznik ZA) i ma służyć przede wszystkim badaniom zgodności w UE i EFTA; opracowano ją na podstawie DIN 38414-S4:1984, AFNOR X-31 210:1992, NEN 7343:1992 i ÖNORM S 2072:1990; załączniki A–E i ZA są informacyjne (ZA — odstępstwo krajowe A dla Francji według spisu treści). Wprowadzenie: uwalnianie rozpuszczalnych składników w kontakcie z wodą jest głównym mechanizmem potencjalnego zagrożenia przy ponownym użyciu i unieszkodliwianiu odpadów; badania dzielą się na podstawową charakterystykę, badania zgodności i weryfikację na miejscu — ta norma należy do badań zgodności; cztery części różnią się stosunkiem L/S i wielkością ziaren: część 1 — jednostopniowe L/S 2 l/kg, ziarna < 4 mm, materiały o dużej zawartości fazy stałej; część 2 — jednostopniowe L/S 10 l/kg, < 4 mm; część 3 — dwustopniowe L/S 2 i 8 l/kg, < 4 mm; część 4 — jednostopniowe L/S 10 l/kg, < 10 mm; dla danego odpadu wyniki różnych części mogą się różnić, a wybór procedury należy do organizacji ustalającej wymagania; do podstawowej charakterystyki służy ENV 12920. Zakres (1): badanie zgodności dające informację o wymywaniu ziarnistych odpadów i osadów w określonych warunkach, zwłaszcza przy L/S 2 l/kg suchej masy; dla odpadów o ziarnach < 4 mm z rozdrobnieniem lub bez (4.3.2); głównie składniki nieorganiczne — bez uwzględnienia cech niepolarnych składników organicznych i procesów mikrobiologicznych w odpadach biodegradowalnych; eluat charakteryzuje się fizycznie i chemicznie odpowiednimi normami; tylko dla odpadów i osadów o dużej zawartości fazy stałej — sucha masa powyżej 33 %, z wystarczającą ilością eluatu i możliwością wymieszania; uwagi: nie dla materiałów o takiej zawartości wody lub powinowactwie do wody, że wymieszanie z ustaloną ilością cieczy jest niemożliwe, ani reagujących z cieczą (nadmierne wydzielanie gazu, zestalanie, wydzielanie ciepła); kruszenie odsłania nowe powierzchnie i może zmienić wymywanie; porcja 175 g suchej masy daje najwyżej 175 ml eluatu przy suchej masie 50 %; gdy część 1 nie ma zastosowania — część 2 (L/S 10); test sam nie określa zachowania odpadu przy wymywaniu (ENV 12920); norma nie dotyczy BHP. Powołania (2): ENV 12506 i ENV 13370 (analiza eluatów), EN 12880 (sucha pozostałość osadów), EN ISO 3696, EN ISO 5667-3, ISO 5725-5:1998, ISO 11465. Definicje (3): badanie wymywania, ciecz wymywająca (tu woda według 4.2.15), eluat, badanie porcjowe jednostopniowe i seryjne, L/S w l/kg suchej masy, odpad ciekły (wypływa z kalibrowanego otworu w czasie krótszym niż 8 h, załącznik B), osad, odpad monolityczny, odpad ziarnisty, zawartość suchej masy DR (według ISO 11465 albo EN 12880 dla osadów), wilgotność MC liczona na suchą masę (inaczej niż w EN 12880, gdzie na masę surową), próbka laboratoryjna, próbka do badań, porcja. Zasada (4.1): materiał o ziarnach < 4 mm kontaktuje się z wodą w określonych warunkach, przy założeniu osiągnięcia stanu równowagi lub bliskiego równowagi; fazę stałą oddziela się sączeniem, eluat analizuje metodami do wód dostosowanymi do eluatów; po badaniu zapisuje się pH, przewodność i opcjonalnie potencjał redoks. Sprzęt i odczynniki (4.2): butelki szklane lub z HDPE/PP, 500 ml (dla składników nieorganicznych zalecane HDPE/PP, poza rtęcią; 500 ml w połączeniu z 175 g suchej masy minimalizuje przestrzeń nad cieczą), płukane; urządzenie obracające butelkę „głową w dół” 5–10 obr./min albo stół rolkowy ok. 10 obr./min (inne, jeśli równoważne); sączenie próżniowe 30–70 kPa albo ciśnieniowe do 0,5 MPa (przy składnikach lotnych bez próżni); filtry membranowe 0,45 µm płukane (np. HNO3 0,1 mol/l i wodą), filtry PTFE zwilżane etanolem lub metanolem; kruszarka szczękowa lub nożowa i sita 4 mm — możliwe zanieczyszczenie (np. Co i W z węglika wolframu, Cr, Ni i Mo ze stali nierdzewnej); wirówka 3000–4000 g; konduktometr, pH-metr, dwa termometry, opcjonalnie miernik redoks; waga ± 0,1 g; cylindry z dokładnością 1 %; woda destylowana lub demineralizowana o pH 5–7,5 i przewodności < 0,5 mS/m (klasa 3 EN ISO 3696); HNO3 0,1 mol/l. Pobieranie i przygotowanie (4.3): próbka laboratoryjna co najmniej 2 kg, dzielona dzielnikiem lub kwartowaniem; co najmniej 95 % masy ziaren < 4 mm — przy nadziarnie powyżej 5 % całe nadziarno rozdrabnia się, bez mielenia na drobno; części nierozdrabnialne (np. nakrętki, śruby, złom) oddziela się z zapisem masy i rodzaju; sposób rozdrobnienia w sprawozdaniu; suszenie tylko, gdy wilgotność uniemożliwia kruszenie lub przesiewanie, najwyżej w 40 °C; uwagi: włókna i tworzywa po obróbce kriogenicznej, przepuszczenie części próbki przez urządzenia przed właściwym przygotowaniem, różnice wyników zależne od kruszenia; próbki do badań nie suszy się dalej; sucha masa w 105 ± 5 °C według ISO 11465 albo EN 12880, na osobnej porcji; DR = 100 × MD/MW, MC = 100 × (MW − MD)/MD; przy dużej ilości składników lotnych zalecane bezpośrednie oznaczenie wody.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „12457-1”, 03.10.2026) PN-EN 12457-1:2006 (wersja polska, „Wprowadza: EN 12457-1:2002 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu. Karta: data publikacji 08.02.2006, 30 stron, KT 216 Odpadów, „Zastępuje PN-EN 12457-1:2003 – wersja angielska”, bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 12457-1:2002 ma status „Published”, etap 90.92 (decyzja po przeglądzie — rewizja), z przeglądem od 17.02.2026; jako dokument rewidujący karta podaje projekt prEN 12457-1 o tytule obejmującym ziarniste odpady, osady, glebę, materiały glebopodobne i osady denne. Pole „Withdrawal Date 30-Jun-2003” na karcie to termin wycofania sprzecznych norm krajowych, nie wycofanie EN 12457-1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 12457-1 stoi w 34 rekordach u 2 laboratoriów: AB 300 (31), AB 700 (3). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 700 wyd. nr 33 z 21.08.2026, AB 300 wyd. nr 36 z 08.09.2026) numer stoi w 34 wierszach u tych samych 2 laboratoriów (31 i 3); w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN 12457-1:2006” (AB 300) i „PN-EN 12457-1” bez roku (AB 700) — zawsze w jednej komórce z normą oznaczania danej wielkości i z PN-EN 12457-4, u AB 300 zwykle także z PN-93/G-11010 i PN-G-11011:1998. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 12457-1”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 300: osady ściekowe, odpady o wskazanych kodach (także według DAB-11), gleba i kruszywa — w eluacie m.in. pH, rtęć (CVAAS), pierwiastki (ICP-OES, HG-ICP-OES), siarczany, chlorki, indeks fenolowy, fluorki, substancje rozpuszczone, ChZT-Cr, siarczki i siarkowodór, DOC, zasadowość (ANC), aniony (IC-CD), azot amonowy. AB 700: odpady (elastyczny zakres) — rtęć (CVAAS) (0,01–5,0) mg/kg, DOC (50–10 000) mg/kg i indeks fenolowy (0,01–30,0) mg/kg.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wyborze części: część 1 wymaga suchej masy powyżej 33 % i ziaren < 4 mm; gdy nie da się jej zastosować — część 2 (L/S 10); wyniki różnych części dla tego samego odpadu mogą się różnić (1, wprowadzenie) — oba laboratoria powołują w tych samych pozycjach także część 4 (L/S 10, < 10 mm), więc w sprawozdaniu trzeba wskazać, którą procedurę wykonano. Przy jednostce: L/S liczy się na suchą masę, a wilgotność w tej normie na suchą masę, inaczej niż w EN 12880 (3.12, 4.3.3); AB 700 podaje wyniki w mg/kg. Przy przygotowaniu: rozdrabnia się tylko nadziarno, bez mielenia na drobno; suszenie tylko w ostateczności i najwyżej w 40 °C; kruszarki i sita mogą wnosić Co, W, Cr, Ni, Mo (4.2.5, 4.2.6, 4.3.2). Przy rodzaju składników: norma jest przede wszystkim dla składników nieorganicznych i nie uwzględnia cech niepolarnych związków organicznych (1) — w zakresach stoją przy niej także indeks fenolowy, ChZT i DOC. Przy przedmiocie: zakres normy to ziarniste odpady i osady (1); AB 300 stosuje ją także do gleby i kruszyw, które obejmuje dopiero tytuł projektu prEN 12457-1. Przy sączeniu: przy składnikach lotnych bez sączenia próżniowego (4.2.3).

CZEGO NIE PODAJEMY. Czasu i warunków wytrząsania, ilości cieczy, rozdziału faz, przygotowania eluatu, ślepej próby, wzoru na ilość uwolnioną, charakterystyki metody ani załączników nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści PN-EN 12457-4, ENV 12920 ani projektu prEN 12457-1 nie czytaliśmy. Nie podajemy wartości granicznych z przepisów o składowaniu odpadów.

Zasada metody

Próbkę o co najmniej 95 % ziaren poniżej 4 mm (nadziarno rozdrobnione, bez mielenia na drobno) i suchej masie powyżej 33 % kontaktuje się z wodą klasy 3 przy stosunku cieczy do fazy stałej 2 l/kg suchej masy w butelce obracanej przez określony czas, zakładając osiągnięcie stanu bliskiego równowagi. Fazę stałą oddziela się, eluat sączy przez filtr 0,45 µm, mierzy pH i przewodność i analizuje metodami do wód; ilość uwolnioną przelicza się na suchą masę odpadu.

Zastosowania

• Badanie zgodności wymywania ziarnistych odpadów i osadów o dużej zawartości fazy stałej, L/S 2 l/kg, ziarna < 4 mm (1)
• Głównie składniki nieorganiczne; eluat do oznaczeń według innych norm (1, 4.1)
• Odpady, osady ściekowe, gleba i kruszywa — przygotowanie eluatu w 34 pozycjach zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12457-1:2006

Tytuł (PL)

Charakteryzowanie odpadów — Wymywanie — Badanie zgodności w odniesieniu do wymywania ziarnistych materiałów odpadowych i osadów — Część 1: Jednostopniowe badanie porcjowe przy stosunku cieczy do fazy stałej 2 l/kg w przypadku materiałów o wysokiej zawartości fazy stałej i wielkości cząstek poniżej 4 mm (bez redukcji lub z redukcją wielkości)

Title (EN)

Characterisation of waste — Leaching — Compliance test for leaching of granular waste materials and sludges — Part 1: One stage batch test at a liquid to solid ratio of 2 l/kg for materials with high solid content and with particle size below 4 mm (without or with size reduction)

Procedura krok po kroku

1. Próbka laboratoryjna

   ≥ 2 kg, podział dzielnikiem lub kwartowaniem (4.3.1). PN-EN 12457-1:2006 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Uziarnienie

   Przesiewanie przez 4 mm, rozdrobnienie nadziarna > 5 %, oddzielenie części nierozdrabnialnych; suszenie tylko ≤ 40 °C (4.3.2).

3. Sucha masa

   Na osobnej porcji w 105 ± 5 °C; DR i MC (4.3.3).

4. Wymywanie

   Porcja na 175 g suchej masy, woda do L/S 2 l/kg, rotacja (4.2, 5 — szczegóły poza próbką).

5. Eluat

   Rozdział faz, sączenie 0,45 µm, pH i przewodność, analizy według norm dla wód (4.1; 5.3–6 poza próbką).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie zajmuje się BHP (1) — przy odpadach niebezpiecznych według ich charakterystyki
• Odpady reagujące z wodą (gaz, ciepło) są wyłączone z zakresu (1, uwaga 2)

Najczęstsze pytania