🛣️ Określanie wymiarów elementów murowych — długość, szerokość i wysokość (procedury a–e zależnie od materiału, wielkości elementu i nieregularnych powierzchni), grubość ścianek zewnętrznych i wewnętrznych (szczęki przyrządu co najmniej 10 mm), łączna grubość ścianek, głębokość otworów i płaskorównoległość powierzchni wspornych; największy błąd przyrządu 0,1 mm, 0,2 mm lub 0,5 mm zależnie od tolerancji wymiaru (0,1 mm, gdy tolerancja nieznana); co najmniej 6 próbek (3 dla łącznej grubości i płaskorównoległości), PN-EN 772-16

Budownictwo PN-EN 772-16

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 772-16:2011 (tekst EN 772-16:2011, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę i rozdziały 1–6 do punktu 7.1 (długość, szerokość, wysokość, z rysunkami 1 a–c położeń pomiaru) włącznie. Poza próbką zostają rysunki 1 d–e, punkty 7.2–7.5 (grubość ścianek, głębokość otworów, płaskorównoległość, łączna grubość ścianek), rozdziały 8–9 (obliczenia i sprawozdanie) oraz informacyjne załączniki A (przykładowe ścieżki pomiaru łącznej grubości) i B (istotne zmiany techniczne wobec poprzedniego wydania).

WEDŁUG TEKSTU EN 772-16:2011 (przedmowa, rozdziały 1–6, punkt 7.1). Normę przygotował CEN/TC 125 „Mury” (sekretariat BSI); CEN zatwierdził ją 25.12.2010; zastępuje EN 772-16:2000, a istotne zmiany techniczne wymienia załącznik B (poza próbką). Zakres (1): metoda określania wymiarów całkowitych, grubości i łącznej grubości ścianek zewnętrznych i wewnętrznych, głębokości pustek i płaskorównoległości powierzchni wspornych elementów murowych. Powołania (2): EN 771-1 do 771-6 (elementy ceramiczne, silikatowe, z betonu kruszywowego, z autoklawizowanego betonu komórkowego, z kamienia sztucznego i naturalnego). Zasada (3): po przygotowaniu mierzy się odpowiednim przyrządem długość, szerokość i wysokość, grubość ścianek, głębokość otworów i płaskorównoległość powierzchni wspornych. Symbole (4): długość, szerokość i wysokość elementu określone zgodnie z jego położeniem w użyciu (mm). Aparatura (5, tabela 1): przyrząd lub przyrządy, których największy błąd pomiaru wynosi 0,1 mm przy tolerancji wymiaru poniżej 1 mm, 0,2 mm przy tolerancji 1 mm i 0,5 mm przy tolerancji powyżej 1 mm; jeżeli klasa tolerancji nie jest znana — błąd nie większy niż 0,1 mm; przyrząd do grubości ścianek ma szczękę o długości co najmniej 10 mm. Pobieranie (6.1): według właściwej części EN 771; co najmniej 6 próbek, a przy łącznej grubości ścianek i płaskorównoległości — 3, chyba że specyfikacja wyrobu wymaga więcej. Przygotowanie powierzchni (6.2): usunąć materiał przylegający po produkcji; przed pomiarem grubości ścianek powierzchnię wsporną należy zeszlifować. Długość, szerokość, wysokość (7.1): dla elementów ceramicznych, z betonu kruszywowego, z autoklawizowanego betonu komórkowego, z kamienia sztucznego i naturalnego — procedura a) dwa pomiary przy krawędziach każdej próbki (rysunek 1 a); jeżeli spełnione są dwa z trzech warunków: długość ≤ 250 mm, szerokość ≤ 125 mm, wysokość ≤ 100 mm — procedura b) jeden pomiar w środku elementu suwmiarką z zachodzącymi szczękami (rysunek 1 b); procedura c) dla powierzchni nieregularnych (pióra i wpusty, uchwyty, rowki pod tynk) — pomiary w położeniach z rysunku 1 c); dla elementów silikatowych — procedura d) jeden pomiar mniej więcej w środku każdej próbki albo e) dla powierzchni nieregularnych.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 772-16”, 03.10.2026) PN-EN 772-16:2011 występuje w wersji polskiej, angielskiej i niemieckiej („Metody badań elementów murowych — Część 16: Określenie wymiarów”, „Wprowadza: EN 772-16:2011 [IDT]”), bez adnotacji o wycofaniu; PN-EN 772-16:2006 (wersja polska, wprowadzała EN 772-16:2000 ze zmianami A1:2004 i A2:2005) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 772-16:2011 — wersja angielska”. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) SIST EN 772-16:2011 ma status „Published” i zastępuje SIST EN 772-16:2002 ze zmianami A1 i A2. Co zmieniło się dla wyniku między wydaniami, wymienia załącznik B, którego nie czytaliśmy. Gęstość netto i brutto elementów murowych, liczona m.in. z wymiarów według tej normy, opisuje osobny wpis o PN-EN 772-13.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 772-16 stoi w 16 rekordach u 7 laboratoriów: AB 011, AB 054, AB 251, AB 535, AB 619, AB 687, AB 1669. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 13.08.2026) numer stoi w 17 wierszach 8 laboratoriów — siedmiu z kopii bazy (AB 251 — 5, AB 054 — 5, AB 687 — 2, pozostałe po 1; plik PDF zakresu AB 251 zawiera ten sam dokument dwukrotnie — liczymy go raz) i AB 023 (1 wiersz, „PN-EN 772-16” bez roku, w zakresie elastycznym „E”: wymiary elementów murowych, zakres do 2 m, pomiary liniowe), którego pozycji nie ma w kopii bazy ani na zakładce. Zapis „PN-EN 772-16:2011”, bez roku u AB 011 (zakres elastyczny „E”); u AB 251 i AB 687 przy pustakach wentylacyjnych razem z PN-B-12013:2024-05 lub PN-B-12014:2023-07 (u AB 251 z punktami 5.1–5.3; u AB 251 raz zapis „PN-B 12014” bez łącznika). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 772-16”) pokazuje 7 laboratoriów z kopii bazy (bez AB 023) — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Wymiary” elementów murowych: ceramicznych (AB 054, AB 251, AB 687), silikatowych (AB 054, AB 251), z betonu kruszywowego (AB 054, AB 251), bez bliższego określenia (AB 011, AB 023 — zakres do 2 m, pomiary liniowe, AB 535, AB 619, AB 1669), a także pustaków wentylacyjnych ceramicznych i silikatowych (AB 251, AB 687). AB 535 i AB 687 rozpisują wymiary oraz „kształt i budowę” (grubość ścianek zewnętrznych i wewnętrznych, drążenia, głębokość otworów); AB 054 ma przy prefabrykatach z autoklawizowanego betonu komórkowego długość, szerokość, wysokość i osobną pozycję „Równoległość powierzchni”.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przyrządzie: jego największy błąd musi odpowiadać tolerancji wymiaru (tabela 1) — przy nieznanej tolerancji 0,1 mm (5); przy grubości ścianek szczęka co najmniej 10 mm. Przy przygotowaniu: materiał przylegający po produkcji zawyża wymiary, a powierzchnię wsporną trzeba zeszlifować przed pomiarem grubości ścianek (6.2). Przy położeniu punktów pomiaru: procedura zależy od materiału (silikaty — osobne procedury d i e) i wielkości elementu (procedura b dla małych elementów) (7.1) — pomiar w innych punktach daje inny wynik przy elementach odkształconych. Przy liczbie próbek: 6, a dla łącznej grubości ścianek i płaskorównoległości 3 (6.1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Punktów 7.2–7.5, rozdziałów 8–9 i załączników nie czytaliśmy, więc nie podajemy sposobu pomiaru grubości ścianek, głębokości otworów, płaskorównoległości i łącznej grubości ścianek ani sposobu wyrażania wyników. Nie podajemy też tolerancji wymiarów z norm wyrobu EN 771 ani z PN-B-12013 i PN-B-12014.

Zasada metody

Po usunięciu materiału przylegającego po produkcji (i zeszlifowaniu powierzchni wspornej przed pomiarem ścianek) mierzy się przyrządem o dokładności dobranej do tolerancji wymiaru długość, szerokość i wysokość elementu w położeniach określonych dla danego materiału i wielkości, a także grubość ścianek zewnętrznych i wewnętrznych, łączną grubość ścianek, głębokość otworów i płaskorównoległość powierzchni wspornych.

Zastosowania

• Elementy murowe ceramiczne, silikatowe, z betonu kruszywowego, z autoklawizowanego betonu komórkowego, z kamienia sztucznego i naturalnego (EN 771-1 do 771-6) — wymiary i kształt (1, 2)
• Wymiary całkowite, grubość ścianek, łączna grubość ścianek, głębokość pustek, płaskorównoległość powierzchni wspornych (1)
• Elementy murowe, pustaki wentylacyjne i prefabrykaty z betonu komórkowego — wymiary, kształt i budowa w zakresach akredytacji 8 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 772-16:2011

Tytuł (PL)

Metody badań elementów murowych — Część 16: Określenie wymiarów

Title (EN)

Methods of test for masonry units — Part 16: Determination of dimensions

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Co najmniej 6 (3 dla łącznej grubości ścianek i płaskorównoległości) według EN 771. PN-EN 772-16:2011 aktualna (wyszukiwarka PKN, 03.10.2026).

2. Przygotowanie

   Usunąć materiał przylegający po produkcji; przed pomiarem grubości ścianek zeszlifować powierzchnię wsporną.

3. Długość, szerokość, wysokość

   Procedura a), b) lub c) dla elementów ceramicznych, betonowych i kamiennych; d) lub e) dla silikatowych.

4. Ścianki, otwory, płaskorównoległość

   Według 7.2–7.5 — szczegółów nie podajemy.

5. Wynik

   Wymiary w mm; sposób wyrażania (rozdział 8) — poza próbką.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Szlifowanie powierzchni wspornych — ochrona oczu i dróg oddechowych przed pyłem
• Elementy murowe bywają ciężkie — przenoszenie z zachowaniem zasad podnoszenia ciężarów

Najczęstsze pytania