🌿 WWA w gazach odlotowych — izokinetyczne pobieranie próbek fazy gazowej i cząstek, metody A, B i C, ISO 11338-1

Środowisko ISO 11338-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Streszczenie ze strony ISO (odczyt 29.09.2026), w naszym tłumaczeniu: norma opisuje metody oznaczania stężenia masowego WWA w gazach odlotowych ze źródeł stacjonarnych, „takich jak huty aluminium, koksownie, spalarnie odpadów, elektrownie oraz przemysłowe i domowe urządzenia spalające". Podaje trzy metody pobierania próbek, „uznane tu za równoważne", i minimalne wymagania skutecznego pobierania WWA: metodę z rozcieńczaniem (A), metodę z grzanym filtrem, kondensatorem i adsorberem (B) oraz metodę z chłodzoną sondą i adsorberem (C). Wszystkie trzy opierają się na „reprezentatywnym pobieraniu izokinetycznym, ponieważ WWA są zwykle związane z cząstkami w gazach odlotowych". Streszczenie zapowiada też informacje pomocne w wyborze metody poboru właściwej dla danego zastosowania pomiarowego. Norma nie ma zastosowania do pobierania próbek z emisji niezorganizowanej. Uwaga w streszczeniu: przygotowanie próbki, oczyszczanie i analizę opisuje ISO 11338-2 — łączy się ją z jedną z metod poboru z części 1, by otrzymać cały pomiar.

STATUS (strona ISO, odczyt 29.09.2026). „Status : Published", data publikacji 2003-06, wydanie 1, 25 stron, komitet ISO/TC 146/SC 1, ICS 13.040.40, etap 90.93 „International Standard confirmed"; zdanie ze strony: „This publication was last reviewed and confirmed in 2026. Therefore this version remains current." W katalogu PKN normy wprowadzającej ISO 11338-1 nie ma — wyszukiwarka PKN pod hasłem „11338" nie zwraca żadnej normy (29.09.2026) — dlatego zakresy akredytacji powołują wprost dokument ISO.

PRZEPISY. Rozporządzenie w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji (tekst jednolity — Dz.U. 2023 poz. 1706) podaje metodyki referencyjne pomiarów okresowych, np. w załączniku nr 3 (instalacje spalania lub współspalania odpadów), tabela B: metale według PN-EN 14385, dioksyny i furany według PN-EN 1948-1, 2, 3, chlorowodór według PN-EN 1911. WWA w tym rozporządzeniu nie występują; przepisu, który wskazywałby ISO 11338-1, NIE USTALILIŚMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 11338 z częścią 1: 24 pozycje u 12 laboratoriów. Pobieranie próbek do oznaczania stężenia WWA ma pod tą normą wszystkie 12; dziesięć ma także pozycję „Emisja WWA (z obliczeń)" (AB 300, AB 409, AB 412, AB 550, AB 782, AB 833, AB 877, AB 886, AB 994, AB 1624), a AB 1305 ma ją w zakresie PCA we wspólnej komórce z poborem — w naszej kopii ta druga pozycja straciła dokument odniesienia. AB 746 zapisuje pod tą normą, razem z ISO 11338-2 i procedurą PB-35, także „Stężenie WWA" (0,00005–1 mg/m³, wysokosprawna chromatografia cieczowa) i „Skuteczność redukcji WWA (z obliczeń)". Postaci zapisu: „ISO 11338-1:2003" z dopiskiem metody albo bez — 11 laboratoriów; „ISO-11338-1:2003 – Metoda B" z łącznikiem po „ISO" — AB 994. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „ISO 11338-1" i pokaże 11 polskich laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 11 polskich; AB 994 zostaje poza nią. Od 29.09.2026 zakładka pokazuje też laboratorium czeskie (ČIA 1461, Kladno) — razem 12.

KTÓRA METODA. Siedem laboratoriów zapisuje przy normie metodę B (AB 300, AB 412, AB 550, AB 782, AB 877, AB 886, AB 994); AB 782 opisuje ją jako „metodę kondensacyjno-adsorbcyjną z grzanym filtrem". Trzy nie podają litery, ale technikę „filtracyjno-kondensacyjno-adsorpcyjną" albo „-absorpcyjną" (AB 409, AB 833, AB 1624). AB 1305 zapisuje „Metoda C", a jako technikę — „Metoda filtracyjno-kondensacyjno-adsorpcyjna" (zakres PCA wyd. nr 20 z 29.01.2026); według streszczenia ISO filtr, kondensator i adsorber to składniki metody B, a metoda C to sonda chłodzona i adsorber. Którą metodą AB 1305 faktycznie pobiera próbki — NIE USTALILIŚMY. AB 746 litery ani techniki poboru nie podaje. Metody z rozcieńczaniem (A) nie zapisuje żadne laboratorium.

AKTUALNE ZAKRESY NA STRONACH PCA (odczyt 29.09.2026). Wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach. U AB 746 (wyd. nr 38 z 22.07.2026) pozycja poboru próbek (s. 36/40) jest czynna, a pozycja „Stężenie WWA" z ISO 11338-1 i ISO 11338-2 (s. 37/40) — pogrubioną kursywą: przypis „*) Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 17.04.2026 r. do 16.10.2026 r.".

OBOK TEJ NORMY. Przy WWA w gazach odlotowych zakresy powołują także ISO 11338-2:2003 — część 2 (przygotowanie próbki, oczyszczanie i oznaczanie) — u sześciu laboratoriów: AB 213, AB 300, AB 412 (zapis bez roku, razem z procedurą WKJ-4/IB/129), AB 550, AB 746 (pozycja zawieszona) i AB 886; procedury własne przy WWA — AB 081, AB 550, AB 719, AB 746 (PB-35, razem z obiema częściami ISO 11338, pozycja zawieszona) i AB 950 — oraz zapis ogólny „Normy" (AB 409). Procedury tylko dla benzo(a)pirenu (samego albo z kilkoma innymi substancjami) mają AB 081 (gazy ze spalania stałych paliw bezdymnych), AB 418 (PB-122/09.2023, filtry, wysokosprawna chromatografia cieczowa), AB 719 (PA-27 — benzo(a)piren i dibenzo(a,h)antracen na filtrach), AB 753 (PB/06/01 — pobieranie próbek i emisja) i AB 976 (SOP 305 — pobieranie próbek m.in. do oznaczania benzo(a)pirenu). Innych norm przy WWA w gazach odlotowych kopia nie ma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — ISO sprzedaje go odpłatnie. Nie podajemy budowy zestawów poboru, materiału filtrów i adsorberów, temperatury filtra i kondensatora, objętości i czasu poboru, warunków izokinetyki, sposobu odzysku próbki ani kryteriów wyboru metody.

Zasada metody

Według streszczenia ze strony ISO: WWA w gazach odlotowych występują w fazie gazowej i związane z cząstkami, dlatego próbki pobiera się izokinetycznie jedną z trzech równoważnych metod — z rozcieńczaniem (A), z grzanym filtrem, kondensatorem i adsorberem (B) albo z chłodzoną sondą i adsorberem (C). Analizę próbki opisuje ISO 11338-2; dopiero połączenie obu części daje cały pomiar. Norma nie dotyczy emisji niezorganizowanej. Szczegółów budowy zestawów i warunków poboru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary emisji WWA ze źródeł stacjonarnych — według strony ISO m.in. huty aluminium, koksownie, spalarnie odpadów, elektrownie, urządzenia spalające
• W zakresach akredytacji: 12 laboratoriów, wszystkie z poborem próbek, 11 także z emisją obliczaną; najczęściej metoda B

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

ISO 11338-1:2003

Tytuł (PL)

Emisja ze źródeł stacjonarnych — Oznaczanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w fazie gazowej i w cząstkach — Część 1: Pobieranie próbek (tłumaczenie tytułu nasze; normy nie wprowadzono do PN)

Title (EN)

Stationary source emissions — Determination of gas and particle-phase polycyclic aromatic hydrocarbons — Part 1: Sampling

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody poboru

   Jedna z trzech równoważnych metod: A (rozcieńczanie), B (grzany filtr, kondensator, adsorber) albo C (chłodzona sonda, adsorber). W sprawozdaniu warto podać literę — w zakresach akredytacji najczęściej B.

2. Pobór izokinetyczny

   Próbkę gazu odlotowego pobiera się izokinetycznie, bo WWA są zwykle związane z cząstkami (streszczenie ISO). Warunków NIE PODAJEMY.

3. Zatrzymanie fazy gazowej i cząstek

   Cząstki i WWA gazowe zatrzymuje się w elementach zestawu właściwych dla wybranej metody.

4. Analiza

   Przygotowanie, oczyszczanie i oznaczanie według ISO 11338-2 (poza tą normą).

5. Emisja

   Stężenie i emisję WWA oblicza się z wyniku analizy i danych poboru — w zakresach zwykle jako osobna pozycja „Emisja WWA (z obliczeń)".

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pobór w kanałach gazów odlotowych — praca przy gorących gazach i na wysokości; część WWA jest rakotwórcza
• UWAGA MERYTORYCZNA: litera metody i opis techniki w zakresie powinny sobie odpowiadać — u AB 1305 „metoda C" stoi przy opisie filtra, kondensatora i adsorbera (składniki metody B według ISO)

Najczęstsze pytania