📏 Współrzędnościowe maszyny pomiarowe z obrazowymi (wizyjnymi) systemami pomiarowymi: badania odbiorcze i okresowe — błędy pomiaru długości EB, EU, EBZ, EBXY, EBV, błąd prostopadłości ESQ, błąd próbkowania PF2D i PFV2D; PN-EN ISO 10360-7

Metrologia PN-EN ISO 10360-7

Krótko: o co chodzi

Badania odbiorcze, którymi sprawdza się deklarowane przez producenta parametry kartezjańskiej współrzędnościowej maszyny pomiarowej (CMM) z obrazowym systemem pomiarowym, oraz badania okresowe, którymi użytkownik okresowo je potwierdza. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09; Zakres (rozdz. 1): kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Badania odbiorcze kartezjańskich CMM z obrazowymi (wideo, wizyjnymi) systemami pomiarowymi w trybie punktów dyskretnych — potwierdzenie parametrów deklarowanych przez producenta (rozdz. 1), Badania okresowe takich maszyn przez użytkownika (rozdz. 1), Wyznaczanie błędów pomiaru długości EB, EU, EBZ, EUZ, EBXY, EUXY, EBV, EUV i błędu prostopadłości ESQ (rozdz. 3).

W skrócie

  • Norma: PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09
  • Kategoria: Metrologia
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (odczyt 19.11.2026): Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.
  • Zakres (rozdz. 1): kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2
  • Błędy pomiaru długości (rozdz. 3): EB, EU (z RB, RU — rozstęp trzech powtórzeń); EBZ, EUZ (prostopadle do płaszczyzny pomiarowej); EBXY, EUXY (równolegle); EBV, EUV (w polu widzenia bez ruchu CMM)

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 10360-7:2011 norma określa badania odbiorcze do sprawdzenia działania CMM używanej do pomiaru wymiarów liniowych w zakresie deklarowanym przez producenta oraz badania okresowe, pozwalające użytkownikowi okresowo je potwierdzać. Badania dotyczą tylko kartezjańskich CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi (w tytule polskiego wydania: zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz) dowolnego typu, pracujących w trybie pomiaru punktów dyskretnych. Norma nie dotyczy wprost CMM niekartezjańskich ani CMM z innym rodzajem pomiaru optycznego (strony mogą ją stosować po wzajemnym uzgodnieniu) oraz CMM ze stykowymi systemami pomiarowymi (te — ISO 10360-2). Określa wymagania, które może przypisać producent albo użytkownik, sposób wykonania badań, zasady wykazywania zgodności i zastosowania badań.

WEDŁUG TEKSTU ISO 10360-7:2011 (próbka wydawcy: przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–3). Normę przygotował komitet ISO/TC 213. Badania mają dwa cele: sprawdzenie błędu wskazania wzorcowanej długości mierzonej obrazowym systemem pomiarowym i sprawdzenie błędów samego systemu; wynik ma bezpośrednią spójność pomiarową z jednostką długości — metrem. Budowa normy odpowiada ISO 10360-2 (CMM ze stykowymi systemami pomiarowymi), a metodyka badań jest celowo podobna. Powołania: ISO 10360-1:2000, ISO 10360-2:2009, ISO 14253-1:1998, ISO 14660-1:1999, ISO/TS 23165:2006 i ISO/IEC Guide 99.

TERMINY (rozdz. 3). Obrazowy system pomiarowy tworzy punkty pomiarowe za pomocą systemu obrazowania (system wideo albo wizyjny to obrazowy system pomiarowy); pole widzenia (FOV), okno pomiarowe (obszar zainteresowania w FOV), płaszczyzna pomiarowa. Materiał o normalnym CTE: współczynnik rozszerzalności cieplnej od 8 × 10⁻⁶/°C do 13 × 10⁻⁶/°C. Wzorzec: okrąg testowy (kołowy wzorzec materialny). Błędy: EB i EU — błąd pomiaru długości dwukierunkowej i jednokierunkowej (tylko CMM zdolne do pomiarów przestrzennych 3D), RB i RU — rozstęp trzech powtórzonych błędów; EBZ i EUZ — długość prostopadła do płaszczyzny pomiarowej, EBXY i EUXY — równoległa do niej; ESQ — błąd prostopadłości (łączny wpływ prostoliniowości i prostopadłości ruchu osi prostopadłej do płaszczyzny pomiarowej względem płaszczyzny ruchu); EBV i EUV — błąd długości mierzonej w dowolnym miejscu pola widzenia bez ruchu CMM; PF2D — błąd próbkowania (rozstęp promieni z dopasowania metodą najmniejszych kwadratów punktów na okręgu testowym, z ruchem CMM między punktami, punkty w całym użytecznym polu widzenia), PFV2D — to samo bez ruchu CMM.

ZAKRES TREŚCI (spis treści). Rozdział 4 — symbole; rozdział 5 — wymagania środowiskowe i metrologiczne (warunki środowiskowe, warunki pracy, wymagania dla różnych konfiguracji CMM, błędy pomiaru długości). Dalsze rozdziały są poza próbką, dlatego przebiegu badań i liczby pomiarów nie podajemy.

STATUS (odczyt 19.11.2026). Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.

Zasada metody

Wzorcowaną długość (dwu- albo jednokierunkową) mierzy się obrazowym systemem pomiarowym CMM w różnych położeniach i kierunkach — także w samym polu widzenia bez ruchu maszyny — i porównuje wskazanie z wartością wzorcową; błędy samego systemu wyznacza się z rozstępu promieni okręgu testowego dopasowanego metodą najmniejszych kwadratów. Zgodność z wymaganiami ocenia się według zasad ISO 14253-1.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (odczyt 19.11.2026)Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.
Zakres (rozdz. 1)kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2
Błędy pomiaru długości (rozdz. 3)EB, EU (z RB, RU — rozstęp trzech powtórzeń); EBZ, EUZ (prostopadle do płaszczyzny pomiarowej); EBXY, EUXY (równolegle); EBV, EUV (w polu widzenia bez ruchu CMM)
Błąd prostopadłości (3.17)ESQ — łączny wpływ prostoliniowości i prostopadłości ruchu
Błędy próbkowania (3.20, 3.21)PF2D — z ruchem CMM; PFV2D — bez ruchu CMM; okrąg testowy, dopasowanie metodą najmniejszych kwadratów
Materiał o normalnym CTE (3.7)8 × 10⁻⁶/°C do 13 × 10⁻⁶/°C

Norma

Numer normy
PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09
Tytuł (PL)
Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) — Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz
Title (EN)
Geometrical product specifications (GPS) — Acceptance and reverification tests for coordinate measuring machines (CMM) — Part 7: CMMs equipped with imaging probing systems

Procedura krok po kroku

  1. Wymagania i warunki

    Ustalenie wymagań (EB, EU, PF2D i in.) przypisanych przez producenta lub użytkownika oraz warunków środowiskowych i pracy (rozdz. 1, 5).

  2. Błędy pomiaru długości

    Pomiar wzorcowanych długości w położeniach i kierunkach właściwych dla danego błędu — także w polu widzenia bez ruchu CMM (EBV, EUV) (rozdz. 3).

  3. Błędy próbkowania

    Pomiar punktów na okręgu testowym rozłożonych w użytecznym polu widzenia, z ruchem CMM (PF2D) albo bez ruchu (PFV2D), dopasowanie okręgu metodą najmniejszych kwadratów (3.20, 3.21).

  4. Ocena zgodności

    Porównanie wyników z wymaganiami według zasad ISO 14253-1 (rozdz. 1, 2).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Wzorzec długości (rozdz. 3)Wzorcowana długość dwukierunkowa albo jednokierunkowa—
Okrąg testowy (3.8)Kołowy wzorzec materialny do badań odbiorczych i okresowych błędu próbkowania—

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09 — „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) — Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz”. Tytuł angielski: „Geometrical product specifications (GPS) — Acceptance and reverification tests for coordinate measuring machines (CMM) — Part 7: CMMs equipped with imaging probing systems”.

Na czym polega ta metoda?

Wzorcowaną długość (dwu- albo jednokierunkową) mierzy się obrazowym systemem pomiarowym CMM w różnych położeniach i kierunkach — także w samym polu widzenia bez ruchu maszyny — i porównuje wskazanie z wartością wzorcową; błędy samego systemu wyznacza się z rozstępu promieni okręgu testowego dopasowanego metodą najmniejszych kwadratów. Zgodność z wymaganiami ocenia się według zasad ISO 14253-1.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (odczyt 19.11.2026): Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.; Zakres (rozdz. 1): kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2; Błędy pomiaru długości (rozdz. 3): EB, EU (z RB, RU — rozstęp trzech powtórzeń); EBZ, EUZ (prostopadle do płaszczyzny pomiarowej); EBXY, EUXY (równolegle); EBV, EUV (w polu widzenia bez ruchu CMM); Błąd prostopadłości (3.17): ESQ — łączny wpływ prostoliniowości i prostopadłości ruchu.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Wzorzec długości (rozdz. 3), Okrąg testowy (3.8).

Gdzie stosuje się to badanie?

Badania odbiorcze kartezjańskich CMM z obrazowymi (wideo, wizyjnymi) systemami pomiarowymi w trybie punktów dyskretnych — potwierdzenie parametrów deklarowanych przez producenta (rozdz. 1); Badania okresowe takich maszyn przez użytkownika (rozdz. 1); Wyznaczanie błędów pomiaru długości EB, EU, EBZ, EUZ, EBXY, EUXY, EBV, EUV i błędu prostopadłości ESQ (rozdz. 3); Wyznaczanie błędów próbkowania PF2D i PFV2D na okręgu testowym (rozdz. 3).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 10360-7.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie