📏 Współrzędnościowe maszyny pomiarowe z obrazowymi (wizyjnymi) systemami pomiarowymi: badania odbiorcze i okresowe — błędy pomiaru długości EB, EU, EBZ, EBXY, EBV, błąd prostopadłości ESQ, błąd próbkowania PF2D i PFV2D; PN-EN ISO 10360-7
Krótko: o co chodzi
Badania odbiorcze, którymi sprawdza się deklarowane przez producenta parametry kartezjańskiej współrzędnościowej maszyny pomiarowej (CMM) z obrazowym systemem pomiarowym, oraz badania okresowe, którymi użytkownik okresowo je potwierdza. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09; Zakres (rozdz. 1): kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Badania odbiorcze kartezjańskich CMM z obrazowymi (wideo, wizyjnymi) systemami pomiarowymi w trybie punktów dyskretnych — potwierdzenie parametrów deklarowanych przez producenta (rozdz. 1), Badania okresowe takich maszyn przez użytkownika (rozdz. 1), Wyznaczanie błędów pomiaru długości EB, EU, EBZ, EUZ, EBXY, EUXY, EBV, EUV i błędu prostopadłości ESQ (rozdz. 3).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09
- Kategoria: Metrologia
- Kroków procedury: 4
- STATUS (odczyt 19.11.2026): Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.
- Zakres (rozdz. 1): kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2
- Błędy pomiaru długości (rozdz. 3): EB, EU (z RB, RU — rozstęp trzech powtórzeń); EBZ, EUZ (prostopadle do płaszczyzny pomiarowej); EBXY, EUXY (równolegle); EBV, EUV (w polu widzenia bez ruchu CMM)
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 10360-7:2011 norma określa badania odbiorcze do sprawdzenia działania CMM używanej do pomiaru wymiarów liniowych w zakresie deklarowanym przez producenta oraz badania okresowe, pozwalające użytkownikowi okresowo je potwierdzać. Badania dotyczą tylko kartezjańskich CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi (w tytule polskiego wydania: zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz) dowolnego typu, pracujących w trybie pomiaru punktów dyskretnych. Norma nie dotyczy wprost CMM niekartezjańskich ani CMM z innym rodzajem pomiaru optycznego (strony mogą ją stosować po wzajemnym uzgodnieniu) oraz CMM ze stykowymi systemami pomiarowymi (te — ISO 10360-2). Określa wymagania, które może przypisać producent albo użytkownik, sposób wykonania badań, zasady wykazywania zgodności i zastosowania badań.
WEDŁUG TEKSTU ISO 10360-7:2011 (próbka wydawcy: przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–3). Normę przygotował komitet ISO/TC 213. Badania mają dwa cele: sprawdzenie błędu wskazania wzorcowanej długości mierzonej obrazowym systemem pomiarowym i sprawdzenie błędów samego systemu; wynik ma bezpośrednią spójność pomiarową z jednostką długości — metrem. Budowa normy odpowiada ISO 10360-2 (CMM ze stykowymi systemami pomiarowymi), a metodyka badań jest celowo podobna. Powołania: ISO 10360-1:2000, ISO 10360-2:2009, ISO 14253-1:1998, ISO 14660-1:1999, ISO/TS 23165:2006 i ISO/IEC Guide 99.
TERMINY (rozdz. 3). Obrazowy system pomiarowy tworzy punkty pomiarowe za pomocą systemu obrazowania (system wideo albo wizyjny to obrazowy system pomiarowy); pole widzenia (FOV), okno pomiarowe (obszar zainteresowania w FOV), płaszczyzna pomiarowa. Materiał o normalnym CTE: współczynnik rozszerzalności cieplnej od 8 × 10⁻⁶/°C do 13 × 10⁻⁶/°C. Wzorzec: okrąg testowy (kołowy wzorzec materialny). Błędy: EB i EU — błąd pomiaru długości dwukierunkowej i jednokierunkowej (tylko CMM zdolne do pomiarów przestrzennych 3D), RB i RU — rozstęp trzech powtórzonych błędów; EBZ i EUZ — długość prostopadła do płaszczyzny pomiarowej, EBXY i EUXY — równoległa do niej; ESQ — błąd prostopadłości (łączny wpływ prostoliniowości i prostopadłości ruchu osi prostopadłej do płaszczyzny pomiarowej względem płaszczyzny ruchu); EBV i EUV — błąd długości mierzonej w dowolnym miejscu pola widzenia bez ruchu CMM; PF2D — błąd próbkowania (rozstęp promieni z dopasowania metodą najmniejszych kwadratów punktów na okręgu testowym, z ruchem CMM między punktami, punkty w całym użytecznym polu widzenia), PFV2D — to samo bez ruchu CMM.
ZAKRES TREŚCI (spis treści). Rozdział 4 — symbole; rozdział 5 — wymagania środowiskowe i metrologiczne (warunki środowiskowe, warunki pracy, wymagania dla różnych konfiguracji CMM, błędy pomiaru długości). Dalsze rozdziały są poza próbką, dlatego przebiegu badań i liczby pomiarów nie podajemy.
STATUS (odczyt 19.11.2026). Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.
Zasada metody
Wzorcowaną długość (dwu- albo jednokierunkową) mierzy się obrazowym systemem pomiarowym CMM w różnych położeniach i kierunkach — także w samym polu widzenia bez ruchu maszyny — i porównuje wskazanie z wartością wzorcową; błędy samego systemu wyznacza się z rozstępu promieni okręgu testowego dopasowanego metodą najmniejszych kwadratów. Zgodność z wymaganiami ocenia się według zasad ISO 14253-1.
Zastosowania
- Badania odbiorcze kartezjańskich CMM z obrazowymi (wideo, wizyjnymi) systemami pomiarowymi w trybie punktów dyskretnych — potwierdzenie parametrów deklarowanych przez producenta (rozdz. 1)
- Badania okresowe takich maszyn przez użytkownika (rozdz. 1)
- Wyznaczanie błędów pomiaru długości EB, EU, EBZ, EUZ, EBXY, EUXY, EBV, EUV i błędu prostopadłości ESQ (rozdz. 3)
- Wyznaczanie błędów próbkowania PF2D i PFV2D na okręgu testowym (rozdz. 3)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (odczyt 19.11.2026) | Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania. |
| Zakres (rozdz. 1) | kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2 |
| Błędy pomiaru długości (rozdz. 3) | EB, EU (z RB, RU — rozstęp trzech powtórzeń); EBZ, EUZ (prostopadle do płaszczyzny pomiarowej); EBXY, EUXY (równolegle); EBV, EUV (w polu widzenia bez ruchu CMM) |
| Błąd prostopadłości (3.17) | ESQ — łączny wpływ prostoliniowości i prostopadłości ruchu |
| Błędy próbkowania (3.20, 3.21) | PF2D — z ruchem CMM; PFV2D — bez ruchu CMM; okrąg testowy, dopasowanie metodą najmniejszych kwadratów |
| Materiał o normalnym CTE (3.7) | 8 × 10⁻⁶/°C do 13 × 10⁻⁶/°C |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09
- Tytuł (PL)
- Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) — Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz
- Title (EN)
- Geometrical product specifications (GPS) — Acceptance and reverification tests for coordinate measuring machines (CMM) — Part 7: CMMs equipped with imaging probing systems
Procedura krok po kroku
-
Wymagania i warunki
Ustalenie wymagań (EB, EU, PF2D i in.) przypisanych przez producenta lub użytkownika oraz warunków środowiskowych i pracy (rozdz. 1, 5).
-
Błędy pomiaru długości
Pomiar wzorcowanych długości w położeniach i kierunkach właściwych dla danego błędu — także w polu widzenia bez ruchu CMM (EBV, EUV) (rozdz. 3).
-
Błędy próbkowania
Pomiar punktów na okręgu testowym rozłożonych w użytecznym polu widzenia, z ruchem CMM (PF2D) albo bez ruchu (PFV2D), dopasowanie okręgu metodą najmniejszych kwadratów (3.20, 3.21).
-
Ocena zgodności
Porównanie wyników z wymaganiami według zasad ISO 14253-1 (rozdz. 1, 2).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Wzorzec długości (rozdz. 3) | Wzorcowana długość dwukierunkowa albo jednokierunkowa | — |
| Okrąg testowy (3.8) | Kołowy wzorzec materialny do badań odbiorczych i okresowych błędu próbkowania | — |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 10360-7:2011 (wersja angielska i polska; wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]) z poprawką PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09 — „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) — Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz”. Tytuł angielski: „Geometrical product specifications (GPS) — Acceptance and reverification tests for coordinate measuring machines (CMM) — Part 7: CMMs equipped with imaging probing systems”.
Na czym polega ta metoda?
Wzorcowaną długość (dwu- albo jednokierunkową) mierzy się obrazowym systemem pomiarowym CMM w różnych położeniach i kierunkach — także w samym polu widzenia bez ruchu maszyny — i porównuje wskazanie z wartością wzorcową; błędy samego systemu wyznacza się z rozstępu promieni okręgu testowego dopasowanego metodą najmniejszych kwadratów. Zgodność z wymaganiami ocenia się według zasad ISO 14253-1.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (odczyt 19.11.2026): Karty PKN: PN-EN ISO 10360-7:2011 „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Badania odbiorcze i okresowe współrzędnościowych maszyn pomiarowych (CMM) -- Część 7: CMM wyposażone w zespoły głowicy pomiarowej rejestrującej obraz” — wersja angielska (publikacja 28-06-2011, 42 strony; poprawka PN-EN ISO 10360-7:2011/Ap1:2014-09E) i polska (publikacja 02-10-2014, 48 stron), KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 10360-7:2011 i ISO 10360-7:2011 [IDT]; karty nie podają daty wycofania.; Zakres (rozdz. 1): kartezjańskie CMM z obrazowymi systemami pomiarowymi, tryb punktów dyskretnych; CMM stykowe — ISO 10360-2; Błędy pomiaru długości (rozdz. 3): EB, EU (z RB, RU — rozstęp trzech powtórzeń); EBZ, EUZ (prostopadle do płaszczyzny pomiarowej); EBXY, EUXY (równolegle); EBV, EUV (w polu widzenia bez ruchu CMM); Błąd prostopadłości (3.17): ESQ — łączny wpływ prostoliniowości i prostopadłości ruchu.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Wzorzec długości (rozdz. 3), Okrąg testowy (3.8).
Gdzie stosuje się to badanie?
Badania odbiorcze kartezjańskich CMM z obrazowymi (wideo, wizyjnymi) systemami pomiarowymi w trybie punktów dyskretnych — potwierdzenie parametrów deklarowanych przez producenta (rozdz. 1); Badania okresowe takich maszyn przez użytkownika (rozdz. 1); Wyznaczanie błędów pomiaru długości EB, EU, EBZ, EUZ, EBXY, EUXY, EBV, EUV i błędu prostopadłości ESQ (rozdz. 3); Wyznaczanie błędów próbkowania PF2D i PFV2D na okręgu testowym (rozdz. 3).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 10360-7.