🔩 Oznaczanie wskaźnika tlenowego (OI) tworzyw sztucznych w temperaturze otoczenia — najmniejszy udział objętościowy tlenu w mieszaninie z azotem płynącej do góry przez szklany komin (wys. 450–500 mm, średnica 75–100 mm), przy którym pionowa kształtka zapalona od góry pali się dłużej lub na większej długości niż ustalone granice; beleczki i płyty samonośne do 10,5 mm, materiały lite, warstwowe i porowate o gęstości pozornej ≥ 100 kg/m³, folie w ramie, procedura skrócona porównania z wartością minimalną, PN-EN ISO 4589-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 4589-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4589-2:2017-06 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszym dokumencie opisano metody oznaczania najmniejszego udziału objętościowego tlenu, w mieszaninie z azotem, przy którym utrzymuje się palenie małych, pionowo ustawionych kształtek do badań w określonych warunkach badania. Wyniki określa się jako wartości wskaźnika tlenowego (OI). Metody te są przeznaczone do badania materiałów w postaci samo-podtrzymujących się, pionowo ustawionych beleczek lub płyt o grubości do 10,5 mm. Metody te są odpowiednie w odniesieniu do litych, laminowanych lub porowatych tworzyw sztucznych o gęstości pozornej 100 kg/m3 lub większej. Metody te można również stosować do niektórych tworzyw porowatych o gęstości pozornej mniejszej niż 100 kg/m3. Metodę przewidziano także do badania tworzyw w postaci giętkich płyt lub folii podtrzymywanych w pozycji pionowej. Do celów porównawczych przewidziana jest procedura określająca, czy wartość wskaźnika tlenowego OI danego materiału jest większa od pewnej określonej wartości minimalnej. UWAGA W przypadku materiałów, które w znacznym stopniu kurczą się przy ogrzewaniu, np. cienkich folii o dużym stopniu orientacji, prawidłowe zastosowanie metod może okazać się niemożliwe.” Tekst normy czytamy w próbce ISO 4589-2:2017 od okładki do punktu 5.3 (strona 6, zasilanie gazami); dalszej części rozdziału 5, rozdziałów 6–11 ani załączników A–E nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 4589-2:2017 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.3, spis treści). Normę przygotował ISO/TC 61/SC 4 (zachowanie przy spalaniu); wydanie drugie zastępuje ISO 4589-2:1996 po rewizji technicznej i włącza zmianę Amd 1:2005. Wprowadzenie: wyniki OI są czułą miarą zachowania materiałów przy spalaniu w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych i mogą służyć do kontroli jakości; zależą od kształtu, orientacji i izolacji kształtki oraz warunków zapalania; wyniki kształtek o różnej grubości albo uzyskane różnymi procedurami zapalania mogą nie być porównywalne; norma nie zakłada korelacji z zachowaniem w innych warunkach pożarowych i nie służy do oceny zagrożenia pożarowego materiału w rzeczywistym pożarze, chyba że jako jeden z elementów oceny ryzyka; dla materiałów porowatych o gęstości poniżej 100 kg/m³ zwraca uwagę na ISO 3582. Zakres (1) — jak na karcie. Powołania (2): ISO 291:2008, ISO 2859-1, ISO 2859-2, ISO 4589-1, ISO 5725-2, ISO 7823-1, ISO 13943; terminy — według ISO 4589-1 i ISO 13943. Zasada (4): małą kształtkę ustawia się pionowo w mieszaninie tlenu i azotu płynącej do góry przez przezroczysty komin, zapala górny koniec i porównuje czas palenia albo długość spalonej części z ustalonymi granicami; badając serię kształtek przy różnych udziałach tlenu, szacuje się OI (8.7); alternatywnie, przy porównaniu z zadanym OI, bada się trzy kształtki przy tym udziale tlenu i co najmniej dwie muszą dać odpowiedź „O” (8.4). Komin (5.1): rura ze szkła żaroodpornego ustawiona pionowo na podstawie, przez którą doprowadza się mieszaninę; zalecana wysokość 450–500 mm, średnica wewnętrzna 75–100 mm; nasadka zwężająca wylot tak, by prędkość wylotowa wynosiła co najmniej 90 mm/s (przepływ według A.2; zadowalająca okazała się nasadka zwężona do 40 mm, co najmniej 10 mm nad kominem); kominy o innych wymiarach — jeśli dają równoważne wyniki; u dołu urządzenie wyrównujące rozpływ gazu (dyfuzor i komora mieszania z folią w plaster miodu lub kulkami szklanymi), siatka chroniąca przed spadającymi resztkami, zalecane poziomowanie i ciemne tło. Uchwyt (5.2): kształtki samonośne trzyma mały zacisk co najmniej 15 mm od najbliższego miejsca, które mogłoby się palić, zanim zostanie przekroczone kryterium długości spalenia; folie i giętkie płyty — w ramie (rysunek 6, tolerancje ± 0,25 mm) z kreskami 20 mm i 100 mm poniżej górnej krawędzi; profil uchwytu gładki, by nie zaburzać przepływu. Gazy (5.3): tlen i/lub azot o czystości co najmniej 98 % (ułamek masowy) i/lub czyste powietrze (20,9 % tlenu objętościowo); wilgotność mieszaniny poniżej 0,1 % (ułamek masowy), chyba że wykazano, że wyniki na nią nie reagują — układ ma osuszacz albo możliwość kontroli wilgotności. Ze spisu treści: procedury zapalania A (od górnej powierzchni) i B (z propagacją), znakowanie kształtek dla obu procedur, wybór kolejnych udziałów tlenu i wyznaczanie wstępnego, obliczenia OI z wyznaczeniem k i odchylenia standardowego, precyzja, procedura skrócona (rozdział 10), załączniki: kalibracja (A), obliczenie udziału tlenu (B), arkusz wyników (C), wyniki badań międzylaboratoryjnych na kształtkach typu VI (D) i dane precyzji z badania z lat 1978–1980 (E).

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 4589-2:2017-06 (wersja angielska, publikacja 01-06-2017, 40 stron, grupa cenowa R) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Chemii, KT 141 Tworzyw Sztucznych, ICS 13.220.40 i 83.080.01, „Wprowadza: EN ISO 4589-2:2017 [IDT], ISO 4589-2:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4589-2:2006/A1:2006 – wersja angielska, PN-EN ISO 4589-2:2006 – wersja polska, PN-EN ISO 4589-2:2006/A1:2006 – wersja niemiecka”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 4589-2” (02.10.2026) pokazuje też PN-ISO 4589-2:1999 i wydanie 2006 ze zmianą A1. Katalog EVS (odczyt 02.10.2026) podaje ISO 4589-2:2017 jako ważną od 12.04.2017.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4589-2 stoi w 8 rekordach u 8 laboratoriów: AB 005, AB 169, AB 261, AB 304, AB 369, AB 1280, AB 1501, AB 1552. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 04.08.2025 do 01.09.2026): wydanie 2017-06 podają AB 005, AB 169 i AB 1552; numer bez roku — AB 304, AB 369, AB 1280 i AB 1501; AB 261 podaje WYCOFANE wydanie 2006 i zmianę A1:2006 (obok PN-E-04160-56:1990). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4589-2” i pokazuje 7 laboratoriów; AB 304 ma w bazie zapis bez łącznika („PN EN ISO 4589-2”), więc tej zakładce nie wychodzi — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Wskaźnik tlenowy” tworzyw sztucznych, także taśm przenośnikowych obok PN-93/C-05013 (AB 005); „Palność metodą wskaźnika tlenowego — sposób postępowania A, zapalanie wierzchołkowe”, zakres do 99,0 % (AB 169); „Oznaczenie zapalności metodą wskaźnika tlenowego” (AB 1552); „Zapalność metodą wskaźnika tlenowego” tworzyw i gumy (AB 261), litych, laminowanych i porowatych tworzyw, giętkich płyt i materiałów tekstylnych (AB 369), materiałów i wyrobów budowlanych izolacyjnych, konstrukcyjnych, wyposażeniowych i dekoracyjnych (AB 1501) oraz w AB 1280; „Zapalność” materiałów wyposażeniowych i dekoracyjnych w budownictwie lądowym i taborze kolejowym, obok PN-EN ISO 11925-2 (AB 304).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy porównaniu: wynik zależy od kształtu, grubości i procedury zapalania — OI kształtek o różnej grubości albo zapalanych procedurą A i B nie należy porównywać, a wartość OI nie opisuje zachowania materiału w rzeczywistym pożarze (wprowadzenie). Przy gazie: wilgotność mieszaniny ma być mniejsza niż 0,1 % — większą norma dopuszcza tylko wtedy, gdy wykazano, że wyniki na nią nie reagują — czystość gazów co najmniej 98 %, a prędkość wylotu z nasadki co najmniej 90 mm/s (przepływ liczony według A.2). Przy uchwycie: zacisk ma stać co najmniej 15 mm od najbliższego miejsca, które może się palić, zanim zostanie przekroczone kryterium długości spalenia (5.2). Przy materiale: lekkie materiały porowate (poniżej 100 kg/m³) i silnie kurczące się folie mogą nie dać się zbadać tą metodą. Przy wydaniu: AB 261 powołuje wydanie 2006 z A1, które karta wydania 2017 wymienia jako zastąpione.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 5.4–5.9 (regulacja przepływu, analizator tlenu, zapalnik, czasomierz, wyciąg), rozdziałów 6–11 ani załączników A–E: wymiarów kształtek typów I–VI, kryteriów odpowiedzi „O” i „X” (czasu palenia i długości spalenia), kroków zmiany udziału tlenu, wzoru na OI i wartości k, danych precyzji — nie podajemy więc żadnej z tych liczb.

Zasada metody

Pionową kształtkę w szklanym kominie, przez który płynie do góry mieszanina tlenu i azotu, zapala się od góry i obserwuje, czy palenie trwa dłużej lub sięga dalej niż ustalone granice; zmieniając udział tlenu w serii kształtek wyznacza się najmniejszy udział tlenu podtrzymujący palenie — wskaźnik tlenowy OI.

Zastosowania

• Tworzywa sztuczne lite, warstwowe i porowate (≥ 100 kg/m³), folie i giętkie płyty — 8 laboratoriów w zakresach PCA
• Materiały wyposażeniowe i dekoracyjne w budownictwie i taborze kolejowym, wyroby budowlane
• Kontrola jakości i porównanie z wartością minimalną OI (procedura skrócona: trzy kształtki, co najmniej dwie „O”)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4589-2:2017-06 (wersja angielska; EN ISO 4589-2:2017 IDT, ISO 4589-2:2017 IDT)

Tytuł (PL)

Tworzywa sztuczne — Oznaczanie zapalności metodą wskaźnika tlenowego — Część 2: Badanie w temperaturze pokojowej

Title (EN)

Plastics — Determination of burning behaviour by oxygen index — Part 2: Ambient-temperature test

Procedura krok po kroku

1. Kształtki

   Beleczki lub płyty samonośne do 10,5 mm albo folie w ramie; wymiary, znakowanie i kondycjonowanie według rozdziału 7 (poza czytanym fragmentem). PN-EN ISO 4589-2:2017-06 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Aparat

   Komin pionowo, mieszanina tlenu i azotu płynąca do góry; prędkość wylotowa ≥ 90 mm/s; kształtka w uchwycie na środku komina (zacisk ≥ 15 mm od strefy palenia).

3. Zapalenie

   Górny koniec kształtki zapala się procedurą A (od górnej powierzchni) albo B (z propagacją) — szczegóły w 8.3, poza czytanym fragmentem.

4. Ocena i seria

   Porównać czas palenia lub długość spalenia z granicami (8.4); zmieniać udział tlenu w kolejnych kształtkach (8.5–8.7) i obliczyć OI (rozdział 9).

5. Procedura skrócona

   Przy porównaniu z wartością minimalną: trzy kształtki przy zadanym udziale tlenu, co najmniej dwie odpowiedzi „O” (rozdział 10).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badanie polega na spalaniu tworzyw w atmosferze wzbogaconej w tlen — norma przewiduje układ wyciągowy (5.8, poza czytanym fragmentem); zasady bhp ustala laboratorium
• UWAGA MERYTORYCZNA: OI nie opisuje zachowania materiału w rzeczywistym pożarze; wyniki kształtek o różnej grubości lub różnych procedur zapalania mogą być nieporównywalne

Najczęstsze pytania