🏗️ Wartość błękitu metylenowego kruszyw (MB) — adsorpcja barwnika przez minerały ilaste we frakcji 0/2 mm kruszyw drobnych i o ciągłym uziarnieniu: porcje roztworu błękitu metylenowego 10 g/l dodawane do zawiesiny co najmniej 200 g frakcji w 500 ml wody, po każdej porcji próba plamkowa na bibule, wynik w gramach barwnika na kilogram frakcji; metoda referencyjna do badania typu i sporów, MBF dla frakcji 0/0,125 mm w załączniku A, PN-EN 933-9

Budownictwo PN-EN 933-9

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 933-9:2022-07 (wersja angielska; pole na karcie urywa się na załączniku D): „W niniejszym dokumencie określono metodę referencyjną stosowaną do badania typu oraz w wypadkach spornych oznaczania wartości błękitu metylenowego (MB) frakcji 0/2 mm w kruszywach drobnych lub o ciągłym uziarnieniu. W Załączniku A określono również referencyjną metodę oznaczania wartości błękitu metylenowego (MBF) frakcji 0/0,125 mm. Do innych celów, takich jak zakładowa kontrola produkcji, mogą być stosowane inne metody pod warunkiem, że będą wobec nich ustalone korelacje z odpowiednią metodą referencyjną. W Załączniku B określono przygotowanie roztworu błękitu metylenowego 10 g/l, a w Załączniku C określono procedurę oznaczania wartości błękitu metylenowego kaolinitu (MBk). Załączniki B i C są normatywne. W informacyjnym Załączniku D…”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym SIST EN 933-9:2022 (EN 933-9:2022) od okładki do punktu 8.1 (przygotowanie zawiesiny, strona 9); dalszej części — próby plamkowej (8.2), rysunku 1 (schemat procedury), obliczeń (rozdział 9), sprawozdania (rozdział 10) i załączników A–E — nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU EN 933-9:2022 (przedmowa, rozdziały 1–8.1). Normę przygotował CEN/TC 154 „Aggregates” (sekretariat BSI); zastąpiła EN 933-9:2009+A1:2013. Zmiany techniczne według przedmowy: dodanie powołania EN 933-2 (sita); definicja próbki laboratoryjnej; podział rozdziału aparatura na 6.1 (ogólna) i 6.2 (specjalna — butelka z barwionego szkła z dawnego załącznika C); sito 0,125 mm do załącznika A; uwaga o innych mieszadłach przeniesiona do tekstu głównego; temperatura suszenia wstępnego podniesiona do (110 ± 5) °C dla kruszyw naturalnych i sztucznych i podział rozdziału 7 na część ogólną, przygotowanie bez suszenia i z suszeniem; wyjaśnienie procedury z rysunkiem (rozdział 8); dostosowanie zakresu, definicji i sprawozdania; zmiana kolejności załączników (normatywne najpierw); zalecenia o sprawdzaniu MBK przeniesione do nowego C.1; przebudowa załączników A, C i D, skrócenie tytułów, usunięcie numerów wierszy w załączniku E. Zakres (rozdział 1): jak na karcie; zgodność z wartością graniczną przez jednorazowe dodanie ilości barwnika odpowiadającej tej wartości (do kontroli produkcji) opisuje informacyjny załącznik D, przykład arkusza danych — załącznik E; ostrzeżenie: stosowanie normy może wiązać się z zagrożeniami (pył, hałas, ciężkie podnoszenie). Powołania normatywne: EN 932-2 (pomniejszanie próbek), EN 932-5 (wyposażenie wspólne i wzorcowanie), EN 933-2 (sita badawcze). Definicje (rozdział 3): próbka laboratoryjna, próbka pomniejszona, próbka analityczna, pyły — frakcja przechodząca przez sito 0,063 mm, frakcja di/Di, stała masa — kolejne ważenia co najmniej 1 h od siebie różniące się nie więcej niż o 0,1 % (zwykle po suszeniu w (110 ± 5) °C). Zasada (rozdział 4): kolejne porcje roztworu błękitu metylenowego dodaje się do próbki zawieszonej w wodzie; po każdej porcji sprawdza się próbą plamkową na bibule adsorpcję barwnika przez potencjalne minerały ilaste — obecność wolnego barwnika oznacza zakończenie adsorpcji; wtedy oblicza się wartość MB albo MBF w gramach barwnika zaadsorbowanego na kilogram badanej frakcji. Odczynniki (rozdział 5): roztwór błękitu metylenowego jakości wzorcowej albo technicznej (10,0 ± 0,1) g/l (załącznik B), zużyty najpóźniej 28 dni po przygotowaniu, przechowywany w ciemności; woda destylowana albo demineralizowana; kaolinit o znanej wartości MBK (załącznik C) — zalecany o MBK od 1 g do 2 g na 100 g kaolinitu, by nie zużywać nadmiaru barwnika. Aparatura (rozdział 6, ogólnie według EN 932-5): biureta, pipeta, mikropipeta albo dozownik nabutelkowy dozujące 5 ml i 2 ml z dokładnością 0,2 ml; bibuła ilościowa bezpopiołowa (< 0,010 % popiołu), 95 g/m², grubość 0,20 mm, szybkość sączenia 75 s, pory 8 µm; bagietka szklana 300 mm × 8 mm; mieszadło łopatkowe o regulowanej prędkości do (600 ± 60) obr./min z trzema albo czterema łopatkami (75 ± 10) mm (inne mieszadła, jeżeli dają te same wyniki); waga z dokładnością 0,1 % masy próbki; stoper; sita 0,125 mm i 2 mm według EN 933-2 z sitem ochronnym; szczotka do sit; zlewka około 1 l albo 2 l; kolba szklana 1 l; suszarka z wentylacją (110 ± 5) °C; termometr z dokładnością 1 °C; szpatułka; eksykator; do przygotowania roztworu — butelka z barwionego szkła. Próbka analityczna (rozdział 7): co najmniej 200 g frakcji 0/2 mm, z suszeniem wstępnym albo bez; masy z dokładnością 1 g. Bez suszenia (7.2): z próbki laboratoryjnej według EN 932-2 dwie próbki pomniejszone po co najmniej 200 g frakcji 0/2 mm, przesiane przez sito 2 mm (z sitem ochronnym, np. 4 mm, i szczotką), ziarna z sita 2 mm odrzuca się; na jednej wyznacza się wilgotność W = 100 × (M − M′)/M′ (suszenie do stałej masy; dopuszczalne inne sposoby, np. mikrofala) i ją odrzuca; drugą pomniejsza się do masy większej niż [200 × (1 + W/100)] g (bez dokładnie zadanej wartości), waży jako M0 i oblicza suchą masę M1 = M0/(1 + W/100) — próbka do oznaczenia MB nie jest wtedy ogrzewana. Z suszeniem (7.3): pomniejszenie według EN 932-2, suszenie do stałej masy w (110 ± 5) °C dla kruszyw naturalnych i sztucznych albo poniżej 45 °C dla innych, przesianie przez sito 2 mm, masa M1. Zawiesina (8.1): (500 ± 5) ml wody destylowanej albo demineralizowanej w zlewce, dodanie próbki przy mieszaniu szpatułką; roztwór barwnika miesza się, napełnia biuretę, a zapas odstawia w ciemne miejsce; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 933-9:2022-07 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 14-07-2022, 21 stron, grupa cenowa L, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 108 Kruszyw i Kamienia Budowlanego, ICS 91.100.15, „Wprowadza: EN 933-9:2022 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 933-9+A1:2013-07 – wersja angielska”. PN-EN 933-9+A1:2013-07 — wycofana 14-07-2022; PN-EN 933-9:2009 (angielska) — wycofana 24-07-2013 (zastąpiła PN-EN 933-9:2001, wersja polska). Polskiej wersji wydania 2022 nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 933-9 stoi w 11 rekordach u 7 laboratoriów: AB 937 (3), AB 054 (2), AB 1344 (2), AB 442, AB 687, AB 1414, AB 1685 (po 1). W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 18.12.2025 do 21.07.2026) numer stoi u wszystkich 7: z rokiem „2022-07” u AB 442, AB 687, AB 1344, AB 1414 i AB 1685, bez roku u AB 054 i AB 937. U AB 054 część zakresu jest zawieszona na wniosek podmiotu (od 25.06.2026 do 22.12.2026), ale wiersze z numerem 933-9 nie są złożone pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 933-9” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów i 11 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Kruszywa — „zawartość drobnych cząstek, metoda z błękitem metylenowym” (u AB 1414 z zakresem (0–2) mm), zwykle obok wskaźnika piaskowego (PN-EN 933-8), wskaźnika przepływu (PN-EN 933-6), gęstości i nasiąkliwości (PN-EN 1097-6) i zanieczyszczeń (PN-EN 1744-1); u AB 054 także w grupie badań cementu i surowców, u AB 1344 obok badań wapna i wypełniaczy (liczba bitumiczna PN-EN 13179-2).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy roztworze: barwnik starszy niż 28 dni albo przechowywany w świetle daje zaniżone albo zawyżone MB przy prawidłowym przebiegu; stężenie (10,0 ± 0,1) g/l przygotowuje się według załącznika B. Przy próbce: bez suszenia trzeba wyznaczyć wilgotność na drugiej próbce i przeliczyć masę na suchą — bez tego MB liczy się na masie wilgotnej; przy suszeniu wstępnym kruszyw innych niż naturalne i sztuczne temperatura poniżej 45 °C, a (110 ± 5) °C tylko dla kruszyw naturalnych i sztucznych (podwyższona w wydaniu 2022). Przy frakcji: MB dotyczy frakcji 0/2 mm, MBF — 0/0,125 mm (załącznik A); wyników nie można zamieniać. Przy celu: to metoda REFERENCYJNA do badania typu i sporów; metody kontroli produkcji wymagają ustalonej korelacji z nią, a sprawdzenie zgodności jednorazową dawką barwnika (załącznik D) nie daje wartości MB. Przy kaolinicie: MBK sprawdza się według załącznika C — zalecany kaolinit 1–2 g/100 g.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktu 8.2 (próba plamkowa: objętości porcji, czasy mieszania, kryterium aureoli), rysunku 1, wzorów z rozdziału 9, sprawozdania ani załączników A–E — nie podajemy więc przebiegu miareczkowania, kryterium zakończenia ani wzoru na MB.

Zasada metody

Do zawiesiny co najmniej 200 g suchej frakcji 0/2 mm w 500 ml wody dodaje się kolejne porcje roztworu błękitu metylenowego 10 g/l; po każdej porcji kroplę zawiesiny nanosi się na bibułę (próba plamkowa) — pojawienie się wolnego barwnika oznacza, że minerały ilaste zaadsorbowały barwnik do nasycenia; z ilości zużytego barwnika oblicza się wartość MB w gramach na kilogram frakcji (dla frakcji 0/0,125 mm — MBF).

Zastosowania

• Kruszywa drobne i o ciągłym uziarnieniu — ocena szkodliwości drobnych cząstek (minerałów ilastych) we frakcji 0/2 mm; badanie typu i spory (7 laboratoriów)
• Frakcja 0/0,125 mm — wartość MBF (załącznik A)
• Kontrola produkcji — inne metody tylko przy ustalonej korelacji z metodą referencyjną; sprawdzenie zgodności jednorazową dawką barwnika (załącznik D)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 933-9:2022-07 (wersja angielska; EN 933-9:2022 IDT)

Tytuł (PL)

Badania geometrycznych właściwości kruszyw — Część 9: Ocena zawartości drobnych cząstek — Badanie błękitem metylenowym

Title (EN)

Tests for geometrical properties of aggregates — Part 9: Assessment of fines — Methylene blue test

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Pomniejszenie według EN 932-2, przesianie przez sito 2 mm, ≥ 200 g frakcji 0/2 mm; bez suszenia — wilgotność na drugiej próbce i masa sucha M1; z suszeniem — (110 ± 5) °C albo < 45 °C. PN-EN 933-9:2022-07 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Zawiesina

   (500 ± 5) ml wody w zlewce, dodanie próbki przy mieszaniu szpatułką; napełnienie biurety roztworem barwnika, zapas w ciemności.

3. Dodawanie barwnika i próba plamkowa

   Kolejne porcje roztworu i po każdej kropla na bibule do wykrycia wolnego barwnika — objętości porcji, czasy i kryterium (8.2) NIE PODAJEMY.

4. Obliczenie

   MB w gramach barwnika na kilogram frakcji 0/2 mm (rozdział 9 — wzoru NIE PODAJEMY); MBF dla frakcji 0/0,125 mm według załącznika A.

5. Sprawozdanie

   Dane wymagane i opcjonalne według rozdziału 10 — NIE PODAJEMY; przykład arkusza w załączniku E.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma ostrzega przed zagrożeniami: pył, hałas, podnoszenie ciężarów; błękit metylenowy barwi skórę i odzież — rękawice; suszarka 110 °C
• UWAGA MERYTORYCZNA: to metoda referencyjna dla frakcji 0/2 mm (MB); MBF (0/0,125 mm) to inny wynik, a sprawdzenie zgodności jednorazową dawką (załącznik D) nie daje wartości MB

Najczęstsze pytania