🏗️ Określanie wrażliwości na wodę próbek mineralno-asfaltowych — trzy metody: A — stosunek wytrzymałości na pośrednie rozciąganie próbek nasyconych i kondycjonowanych w wodzie do próbek suchych (ITSR, %), B — stosunek wytrzymałości na ściskanie (i/C, %), C — masa odmyta z mieszanki 1 h po wymieszaniu; co najmniej 6 próbek walcowych jednego wieku podzielonych na dwie podgrupy, nasycanie próżniowe (6,7 ± 0,3) kPa, PN-EN 12697-12

Budownictwo PN-EN 12697-12

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 12697-12:2018-08 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej przedstawiono trzy metody służące określeniu wpływu nasycania i przyspieszonego oddziaływania wody: - metoda A wykorzystuje pośrednią wytrzymałość na rozciąganie cylindrycznych próbek mieszanek mineralno-asfaltowych; - metoda B wykorzystuje wytrzymałość na ściskanie cylindrycznych próbek mieszanek mineralno-asfaltowych; - metoda C określa masę odmytą z mieszanki mineralno-asfaltowej 1 godzinę po zmieszaniu, gdzie przyczepność asfaltu do kruszywa można zrównać z wartością masy odmytej. Metoda C jest odpowiednia do badania mieszanki mineralno-asfaltowej z asfaltem o lepkości kinematycznej wynoszącej 4 000 mm2/s lub mniejszej w temperaturze 60 °C. Wymienione metody mogą być wykorzystywane do oceny wpływu wody na mieszankę mineralno-asfaltową z lub bez środków adhezyjnych, w tym cieczy takich jak aminy oraz wypełniaczy takich jak wapno hydratyzowane lub cement”. Tekst normy czytamy w próbce SIST EN 12697-12:2018 (tekst EN 12697-12:2018 bez zmian) od okładki do punktu 5.3.2 a) (strony 9–10, początek kondycjonowania próbek mokrych); dalszej części metody A (5.3.2 b)–f), 5.4 z tablicą 1 temperatur badania), metod B i C, obliczeń, sprawozdania i precyzji nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU EN 12697-12:2018 (przedmowa, rozdziały 1–5.3.2 a), spis treści). Normę przygotował CEN/TC 227 „Materiały drogowe”; zastępuje EN 12697-12:2008. Zmiany wobec wydania 2008 (przedmowa): tytuł serii nie ogranicza się już do mieszanek na gorąco; każdą metodę opisano osobno; usunięto zdanie, że metody A i B dają ten sam wynik; usunięto ograniczenie smukłości poniżej 0,5 dla metody B (przeniesione jako wymaganie do 6.2.5); dodano EN 12697-5 i EN 12697-7, usunięto EN 1246 i EN 13108-1; dodano zagęszczanie ubijakiem według EN 12697-30 (2 × 50 uderzeń) [5.2.3 b]; tolerancję kondycjonowania w 40 °C zmieniono z ± 1 °C na ± 2 °C [5.3.2 b)]; dodano opis wyznaczania objętości próbki do obliczenia stopnia pęcznienia [5.3.2 e]; zmieniono temperaturę kondycjonowania dla asfaltów miękkich [5.3.2 f]; dodano tablicę zalecanych temperatur badania metody A zależnie od rodzaju lepiszcza [5.4, tablica 1]; dodano opis i wymagania dla prasy i urządzenia pomiarowego [6.1]; zmieniono tolerancję stałego obciążenia i dodano tablicę 2 parametrów zagęszczania statycznego [6.2.3]. Zakres (1): jak na karcie; metoda C — dla asfaltu miękkiego z lepiszczem o lepkości kinematycznej w 60 °C do 4 000 mm²/s. Powołania (2): EN 12697-5, -6, -7, -8, -23, -27, -29, -30, -31, -32, -33. Terminy (3): smukłość — wysokość próbki podzielona przez średnicę; ITS — maksymalne naprężenie rozciągające według EN 12697-23 z siły szczytowej przy obciążaniu średnicowym do zniszczenia; ITSR — stosunek ITS próbek mokrych (kondycjonowanych w wodzie) do suchych w procentach; i/C — stosunek wytrzymałości na ściskanie próbek mokrych do suchych w procentach (w temperaturze badania i przy prędkości przesuwu prasy); wrażliwość na wodę według metody A to ITSR, według metody B — i/C; „bonding value” — ilość drobnych cząstek kruszywa i asfaltu odrywających się od 1 000 g próbki mieszanki mieszanej z 1 500 ml wody w zlewce z podziałką. Zasada (4): metoda A — zestaw próbek walcowych dzieli się na dwie równe podgrupy; jedna pozostaje sucha w temperaturze pokojowej, druga jest nasycana i przechowywana w wodzie w podwyższonej temperaturze kondycjonowania; ITS obu oznacza się w temperaturze badania zależnej od rodzaju asfaltu, a stosunek wyraża w procentach; metoda B — jedna podgrupa w 50 % wilgotności, druga nasycona i w wodzie, wytrzymałość na ściskanie obu w 18 °C; metoda C — mieszankę miesza się z wodą, materiał oderwany mierzy się przez sączenie, a wynikiem jest masa wysuszonych drobnych cząstek i asfaltu na sączku w gramach. Metoda A — aparatura (5.1): prasa z głowicą i listwami według EN 12697-23; układ próżniowy osiągający ciśnienie resztkowe (6,7 ± 0,3) kPa w (10 ± 1) min i utrzymujący je (30 ± 5) min; naczynie próżniowe z perforowaną półką nad dnem; termostatowana łaźnia wodna (temperatury kondycjonowania i badania zależą od rodzaju asfaltu) z perforowaną półką na podkładkach, górna powierzchnia próbek ponad 20 mm pod wodą; opcjonalnie termostatowana komora powietrzna i miękkie worki foliowe. Próbki (5.2): co najmniej sześć próbek walcowych na badaną próbkę, wszystkie w tym samym wieku (przygotowane tego samego dnia); średnice (80 ± 2), (100 ± 3), (120 ± 3), (150 ± 3) lub (160 ± 3) mm przy największym ziarnie odpowiednio do 11, 22, 31,5 i 40 mm (dla 150 i 160 mm); próbki formowane według EN 12697-30, -31 lub -32 albo rdzenie z płyty według EN 12697-33 lub z warstwy według EN 12697-27; zagęszczanie a) do zawartości wolnych przestrzeni co najmniej równej najwyższej wymaganej lokalnie (EN 12697-8 na gęstościach według EN 12697-5 i -6 lub -7) albo b) energią: ubijak 2 × 25, 2 × 35 lub 2 × 50 uderzeń, zagęszczarka żyratorowa 25 lub 50 obrotów, wibracyjna (80 ± 5) s, walcowa 24 przejścia (procedura z oponą pneumatyczną); oględziny (symetryczne, równy i kołowy bok); wymiary według EN 12697-29 z oznaczeniem punktów pomiaru do powtórzenia na próbkach mokrych; gęstość objętościowa według EN 12697-6 lub -7; podział na dwie podgrupy o zbliżonej średniej wysokości i gęstości — różnica średnich wysokości najwyżej 5 mm, gęstości najwyżej 0,015 Mg/m³; sezonowanie pionowo na płaskiej powierzchni w (20 ± 5) °C przez 16–24 h od zagęszczenia. Kondycjonowanie (5.3): podgrupa sucha pionowo w (20 ± 5) °C; podgrupa mokra na półce w naczyniu próżniowym z wodą o temperaturze (20 ± 5) °C, poziom wody co najmniej 20 mm nad górną powierzchnią próbek — tu próbka się kończy.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 12697-12:2018-08 (wersja angielska, publikacja 22-08-2018, 22 strony, grupa cenowa L) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 212 Budowy i Utrzymania Dróg, ICS 93.080.20, „Wprowadza: EN 12697-12:2018 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 12697-12:2008 – wersja angielska”. Karta PN-EN 12697-12:2008 (wersja angielska) ma nagłówek „Wycofana”: data wycofania 22-08-2018, „Zastąpiona przez: PN-EN 12697-12:2018-08 – wersja angielska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 12697-12” (02.10.2026) pokazuje też wydanie 2004.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 12697-12 stoi w 7 rekordach u 7 laboratoriów: AB 423, AB 937, AB 1269, AB 1414, AB 1486, AB 1545, AB 1689. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 18.12.2025 do 01.07.2026) wydanie 2018-08 podają AB 1414 i AB 1689, wycofane wydanie 2008 — AB 1486 i AB 1545, oba wydania — AB 423, numer bez roku — AB 937 i AB 1269. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 12697-12”) pokazuje 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Mieszanki mineralno-asfaltowe — „wrażliwość na działanie wody” metodą A (AB 937, AB 1414 z zakresem 40–115 %, AB 1486, AB 1545, AB 1689), „wrażliwość na wodę” metodą A razem z PN-EN 12697-23 (AB 1269), „odporność na działanie wody” metodą A (AB 423). Metod B i C nie podaje żadne z siedmiu laboratoriów.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy podziale próbek: obie podgrupy muszą mieć zbliżoną średnią wysokość i gęstość (różnice najwyżej 5 mm i 0,015 Mg/m³) — to warunek podziału, a nie zalecenie (5.2.7). Przy wieku próbek: wszystkie przygotowuje się tego samego dnia i sezonuje 16–24 h (5.2.1, 5.2.8). Przy wymiarach: punkty pomiaru zaznacza się, by te same wymiary zmierzyć na próbkach mokrych (5.2.5). Przy zagęszczaniu: norma dopuszcza dwa sposoby — do zawartości wolnych przestrzeni co najmniej równej najwyższej wymaganej lokalnie albo określoną energią (ubijak, zagęszczarka żyratorowa, wibracyjna lub walcowa) (5.2.3). Przy wydaniu: wydanie 2018 zmieniło m.in. tolerancję kondycjonowania w 40 °C (z ± 1 na ± 2 °C), temperaturę dla asfaltów miękkich i dodało tablicę temperatur badania metody A — dwa laboratoria powołują wyłącznie wycofane wydanie 2008. Przy nazwie pozycji: „odporność na działanie wody” w jednym zakresie i „wrażliwość” w pozostałych to ta sama norma i ta sama metoda A.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 5.3.2 b)–f) i 5.4 ani rozdziałów 6–10: temperatury i czasu kondycjonowania w wodzie, temperatur badania z tablicy 1, wymagań metody B (prasa, smukłość, parametry zagęszczania statycznego z tablicy 2) i metody C, wzorów na ITSR, i/C i masę odmytą, zawartości sprawozdania ani danych precyzji — nie podajemy więc żadnej z tych liczb.

Zasada metody

Zestaw co najmniej sześciu próbek walcowych dzieli się na dwie podgrupy o zbliżonej wysokości i gęstości; jedna pozostaje sucha w (20 ± 5) °C, druga jest nasycana wodą pod próżnią i kondycjonowana w wodzie; po kondycjonowaniu wytrzymałość na pośrednie rozciąganie obu podgrup porównuje się — ITSR to stosunek wytrzymałości próbek mokrych do suchych w procentach (metoda A; metoda B analogicznie przy ściskaniu, metoda C — masa odmyta).

Zastosowania

• Mieszanki mineralno-asfaltowe — ocena wpływu wody, także z dodatkami adhezyjnymi (aminy, wapno hydratyzowane, cement); 7 laboratoriów w zakresach PCA, wszystkie metodą A
• Badania typu i kontrola mieszanek razem z innymi częściami PN-EN 12697 (gęstość, wolne przestrzenie, koleinowanie)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12697-12:2018-08 (wersja angielska; EN 12697-12:2018 IDT)

Tytuł (PL)

Mieszanki mineralno-asfaltowe — Metody badań — Część 12: Określanie wrażliwości na wodę próbek mineralno-asfaltowych

Title (EN)

Bituminous mixtures — Test methods — Part 12: Determination of the water sensitivity of bituminous specimens

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Co najmniej 6 walców przygotowanych tego samego dnia; zagęszczenie do wymaganej zawartości wolnych przestrzeni albo określoną energią; sezonowanie 16–24 h w (20 ± 5) °C. PN-EN 12697-12:2018-08 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Wymiary, gęstość, podział

   Wymiary według EN 12697-29 (punkty zaznaczone), gęstość objętościowa według EN 12697-6 lub -7; dwie podgrupy o różnicy średnich wysokości do 5 mm i gęstości do 0,015 Mg/m³.

3. Kondycjonowanie

   Podgrupa sucha w (20 ± 5) °C; podgrupa mokra nasycana pod próżnią w wodzie o (20 ± 5) °C, dalej według 5.3.2 b)–f) (poza czytanym fragmentem).

4. Badanie

   Pośrednie rozciąganie obu podgrup w temperaturze z tablicy 1 (metoda A) według 5.4 i EN 12697-23 — poza czytanym fragmentem.

5. Wynik

   ITSR w procentach — stosunek ITS próbek mokrych do suchych (wzoru z rozdziału 8 nie mamy).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; zasady pracy z prasą i układem próżniowym ustala laboratorium
• UWAGA MERYTORYCZNA: obie podgrupy muszą mieć zbliżoną średnią wysokość i gęstość (5.2.7), a wszystkie próbki ten sam wiek (5.2.1)

Najczęstsze pytania