🌿 Wodorotlenek potasu w powietrzu stanowisk pracy — FAAS, PN-Z-04436

Środowisko PN-Z-04436

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN: „Metoda polega na zatrzymaniu wodorotlenku potasu na filtrze membranowym, mineralizacji próbki w stężonym kwasie azotowym(V), sporządzeniu roztworu do analizy w wodzie. Wodorotlenek sodu w roztworze oznacza się metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Najmniejsze stężenie wodorotlenku potasu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 0,04 mg/m3”. Norma ukazała się 12 września 2011 roku w wersji polskiej, ma siedem stron, prowadzi ją KT 159 i zastąpiła PN-Z-04005-05:1987. Karta nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania” (sprawdzone 23.09.2026).

BŁĄD W KARCIE KATALOGOWEJ — I DLACZEGO GO PRZYTACZAMY, ZAMIAST POPRAWIĆ PO CICHU. W zacytowanym wyżej zakresie środkowe zdanie mówi „**Wodorotlenek sodu** w roztworze oznacza się metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej” — w normie, której tytuł, pierwsze zdanie i zdanie ostatnie mówią o wodorotlenku POTASU. To oczywista pomyłka redakcyjna: karta normy o potasie niesie zdanie przepisane z karty normy siostrzanej, PN-Z-04435 o wodorotlenku sodu, wydanej tego samego dnia przez ten sam komitet. Przytaczamy ją dosłownie z dwóch powodów. Po pierwsze, czytelnik, który sięgnie do karty, zobaczy tam to samo i musi wiedzieć, że nie jest to inna metoda ani inny analit. Po drugie — i ważniejsze — **to jest ostrzeżenie o źródle**: karta katalogowa jest dokumentem wtórnym wobec normy, pisanym przez wydawcę, i bywa w niej to, czego w normie nie ma. Zdanie o analicie wzięte z karty zamiast z normy może wprowadzić w błąd nawet wtedy, gdy wszystkie pozostałe pola karty są poprawne.

DWIE SIOSTRZANE NORMY, TA SAMA WARTOŚĆ DOPUSZCZALNA, RÓŻNE OZNACZALNOŚCI. Wodorotlenek potasu i wodorotlenek sodu mają w wykazie najwyższych dopuszczalnych stężeń wartości IDENTYCZNE: NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (potas — poz. 575, sód — poz. 576 wykazu w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Normy wydano tego samego dnia, opisują tę samą technikę i tę samą drogę przygotowania próbki. A oznaczalności są różne: **0,04 mg/m³ dla potasu** i 0,024 mg/m³ dla sodu. Wobec tej samej wartości dopuszczalnej daje to jedną dwunastą przy potasie i jedną dwudziestą przy sodzie. Obie metody spełniają wymaganie PN-EN 482, by oznaczalność sięgała jednej dziesiątej wartości dopuszczalnej, ale zapas nad tym progiem jest dwukrotnie różny — i wynika z czułości absorpcji atomowej dla obu pierwiastków, a nie z jakości procedury.

CZEGO TEN WPIS NIE PODAJE. Nie mamy tekstu normy — PKN udostępnia ją odpłatnie. Dlatego nie podajemy objętości próbki, przy której wyznaczono oznaczalność 0,04 mg/m³, długości fali pomiaru ani wymagań dotyczących precyzji; karta ich nie zawiera. Przy normie siostrzanej o wodorotlenku sodu objętość jest znana z innego źródła i wynosi 720 l — ale **nie wolno tego przenosić na tę normę bez sprawdzenia**, bo byłoby to zgadywanie warunku, od którego oznaczalność zależy wprost.

SKALA POWOŁAŃ (odczyt 23.09.2026, kopia bazy zakresów akredytacji). Dopasowanie po POCZĄTKU zapisu, czyli tak, jak szuka zakładka „Laboratoria”: 20 pozycji u 18 laboratoriów. Po wszystkich postaciach rdzenia „04436”: 21 u 19 — przybywa jedno laboratorium z zapisem „**P N - Z-04436:2011**”, w którym człon PN jest rozstrzelony, a przed członem literowym stoi spacja z łącznikiem. Tego zapisu żaden prefiks nie obejmie, więc to laboratorium jest przy tej normie dla wyszukiwarki niewidoczne — jest jednym z 194 laboratoriów, które policzyliśmy jako dotknięte zniekształceniem członu PN.

Pięć postaci zapisu, bilans wystąpień zgodny: „PN-Z-04436:2011” 17 razy, „PN-Z-04436” bez daty 1, „PN-Z-04436:2011 pkt 6” 1, zapis z numerem instrukcji własnej „IR-18 wydanie nr 1” 1 oraz wspomniany zapis rozstrzelony 1. Stosunek pozycji do laboratoriów wynosi 1,1.

Zasada metody

Aerozol wodorotlenku potasu zatrzymuje się na filtrze membranowym przy przepuszczeniu znanej objętości powietrza. Filtr mineralizuje się w stężonym kwasie azotowym(V), a pozostałość rozpuszcza w wodzie. Roztwór wprowadza się do płomienia spektrometru absorpcji atomowej i mierzy absorbancję przy linii rezonansowej potasu; stężenie odczytuje się z krzywej wzorcowej i przelicza na wodorotlenek potasu oraz na stężenie w powietrzu. Metoda mierzy więc POTAS jako pierwiastek, a wynik podaje się w przeliczeniu na wodorotlenek — tak samo jak zapisana jest wartość dopuszczalna.

Zastosowania

• Pomiary okresowe narażenia zawodowego wymagane rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
• Stanowiska mycia i odtłuszczania alkalicznego, galwanizernie, produkcja mydeł i detergentów
• Kontrola skuteczności wentylacji miejscowej nad wannami z roztworami alkalicznymi
• Dozymetria indywidualna w strefie oddychania pracownika przy pobieraniu próbek zgodnie z PN-Z-04008-7

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04436:2011 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza -- Oznaczanie wodorotlenku potasu na stanowiskach pracy metodą płomieniową absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of potassium hydroxide at workplaces by flame atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Pobranie próbki

   Przepuścić przez filtr membranowy znaną objętość powietrza ze strefy oddychania pracownika.

2. Mineralizacja

   Zmineralizować filtr w stężonym kwasie azotowym(V).

3. Roztwór do analizy

   Pozostałość rozpuścić W WODZIE i uzupełnić do znanej objętości.

4. Pomiar

   Zmierzyć absorbancję roztworu metodą FAAS przy linii rezonansowej potasu; odczytać stężenie z krzywej wzorcowej.

5. Obliczenie

   Przeliczyć zawartość potasu na wodorotlenek potasu i obliczyć stężenie w powietrzu z objętości roztworu i objętości przepuszczonego powietrza.

6. Odniesienie do wartości dopuszczalnych

   Porównać wskaźnik narażenia dla zmiany roboczej z NDS 0,5 mg/m³, a wyniki pomiarów krótkotrwałych z NDSCh 1 mg/m³. Podać w sprawozdaniu objętość przepuszczonego powietrza — od niej zależy rzeczywista oznaczalność, a karta normy jej nie ustala.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Wodorotlenek potasu ma działanie żrące — pobieranie próbek na stanowiskach z aerozolem alkalicznym prowadzić w okularach ochronnych i rękawicach
• Stężony kwas azotowy(V): mineralizację prowadzić pod wyciągiem, w rękawicach odpornych chemicznie i okularach
• Płomień acetylen–powietrze: kontrolować szczelność instalacji gazowej, pracować zgodnie z instrukcją spektrometru

Najczęstsze pytania