⛽ Oznaczanie zawartości wody w etanolu jako komponencie benzyny silnikowej metodą kulometrycznego miareczkowania Karla Fischera — ważoną porcję 1–2 ml wstrzykuje się strzykawką pod powierzchnię anolitu w naczyniu titratora, w którym jod generuje się kulometrycznie na anodzie; ilość wody wynika z ładunku (prawo Faradaya); zakres (0,039–0,500) % (m/m), wynik z dokładnością 0,001 % (m/m), PN-EN 15489

Petrochemia PN-EN 15489

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 15489:2007 (tekst EN 15489:2007, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę i rozdziały 1–12 do punktu 13.3 (odtwarzalność) włącznie. Poza próbką zostaje tabela 1 (typowe wartości precyzji), rozdział 14 (sprawozdanie) i bibliografia.

WEDŁUG TEKSTU EN 15489:2007 (przedmowa, rozdziały 1–13). Normę przygotował CEN/TC 19 „Paliwa gazowe i ciekłe, środki smarowe i produkty pokrewne pochodzenia naftowego, syntetycznego i biologicznego” (sekretariat NEN), a dokładnie jego grupa zadaniowa ds. etanolu, na podstawie normy Energy Institute IP 539; CEN zatwierdził ją 30.06.2007. Zakres (1): bezpośrednie oznaczanie wody w etanolu do mieszanek z benzyną, przy zawartości wody od 0,039 % (m/m) do 0,500 % (m/m). Powołania (2): EN ISO 3170 (ręczne pobieranie próbek), EN ISO 3696 (woda laboratoryjna). Termin (3.1): zawartość wody oznaczona kulometryczną procedurą Karla Fischera według tej normy. Zasada (4): zważoną porcję wstrzykuje się do naczynia kulometrycznego titratora Karla Fischera, w którym jod do reakcji generuje się kulometrycznie na anodzie; po zmiareczkowaniu całej wody nadmiar jodu wykrywa elektrometryczny detektor punktu końcowego; mol jodu reaguje z molem wody, więc ilość wody jest proporcjonalna do całkowitego ładunku (prawo Faradaya). Odczynniki (5): woda klasy 3 według EN ISO 3696; ksylen bezwodny (około 100 g aktywowanego sita molekularnego na około 2 l ksylenu, przez noc); odczynnik Karla Fischera bez pirydyny — anolit i katolit albo jeden odczynnik do cel z przeponą lub bez; sito molekularne aktywowane w 200–250 °C przez 4 h, studzone w szczelnej butelce lub eksykatorze. Aparatura (6): automatyczny kulometryczny titrator Karla Fischera spełniający wymagania rozdziału 9; szklane strzykawki z igłami sięgającymi pod powierzchnię anolitu przez septum (według uwagi średnica kanału 0,5–0,8 mm; strzykawka 10 µl ze stałą igłą do kontroli titratora i 1 ml lub 2 ml do etanolu); waga z dokładnością 0,1 mg. Próbki (7): według EN ISO 3170, z ograniczeniem pochłaniania wilgoci z powietrza (np. szklana butelka z septum). Przygotowanie (8): według instrukcji producenta; uszczelnić połączenia celi; przy dwóch elektrolitach anolit w komorze zewnętrznej, katolit w wewnętrznej 2–3 mm poniżej poziomu anolitu; zmiareczkować wilgoć resztkową do stałego prądu tła poniżej maksimum zalecanego przez producenta; zanieczyszczone naczynie czyścić ksylenem, nie używać acetonu ani innych ketonów. Sprawdzenie (9): wydajność odczynnika maleje w użyciu — kontrola wstrzyknięciem 10 µl wody na początku ze świeżym odczynnikiem i potem co 10 wstrzyknięć; elektrolity wymienia się, gdy wynik dla 10 µl wody wychodzi poza 10 000 µg ± 200 µg lub stale za wysoki, prąd tła jest niestabilny, następuje rozdział faz lub osad na elektrodach, objętość wprowadzonych próbek przekracza jedną trzecią objętości anolitu albo titrator tak sygnalizuje. Procedura (10): czystą, suchą strzykawką pobrać co najmniej trzy porcje i wyrzucić, natychmiast pobrać porcję 1–2 ml, wytrzeć igłę i zważyć strzykawkę z zawartością z dokładnością 0,1 mg; wkłuć igłę przez septum, uruchomić miareczkowanie i z końcem igły tuż pod powierzchnią cieczy wstrzyknąć całą porcję; wytrzeć igłę i ponownie zważyć strzykawkę; po punkcie końcowym odczytać masę wody z wyświetlacza. Obliczenia (11): Cs = m2 / (m1 × 10⁴), gdzie m1 — masa porcji w g, m2 — masa wody z titratora w µg; wynik w % (m/m). Wynik (12): z dokładnością 0,001 % (m/m). Precyzja (13): z badań międzylaboratoryjnych według EN ISO 4259 na etanolach europejskich z surowców biologicznych (m.in. surowe wino, melasa, pulpa, kukurydza); powtarzalność r = 0,011 16 (X + 1), odtwarzalność R = 0,018 80 (X + 1), gdzie X — średnia porównywanych wyników.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 15489”, 03.10.2026) jest PN-EN 15489:2009 (wersja polska, „Wprowadza: EN 15489:2007 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofana PN-EN 15489:2007 (wersja angielska, zastąpiona przez PN-EN 15489:2009); pozostałe trzy pozycje to normy ISO 15489 o zarządzaniu dokumentami. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 15489:2007 ma status „Published” i etap 90.93 „Decision to confirm — Review Enquiry” (23.03.2012), z odniesieniem do dyrektywy 98/70/WE i mandatu M/344. Wodę metodą kulometryczną w przetworach naftowych opisuje osobny wpis o PN-EN ISO 12937.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 15489 stoi w 7 rekordach u 5 laboratoriów: AB 009, AB 098, AB 103, AB 387 (3 rekordy), AB 484. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 18.02.2026 do 30.07.2026) numer stoi w 7 wierszach tych samych laboratoriów (AB 387 — 3, pozostałe po 1). Postać „PN-EN 15489” bez roku (AB 009, AB 098 — obok PN-EN ISO 12937 z wyłączeniem punktów 6.2.4–6.2.8, AB 387), „PN-EN 15489:2009” (AB 484) i „PN-EN 15489:2009” po PN-A-79521:1999 (AB 103). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (AB 009, AB 103 i AB 484 mają zawieszenia w innych częściach zakresu). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 15489”) pokazuje 4 laboratoria: AB 009, AB 098, AB 387, AB 484; AB 103 jest pod hasłem „PN-A-79521” — sprawdzone zapytaniami zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Biopaliwa ciekłe: bioetanol i paliwo etanolowe E85 (AB 009, zakres elastyczny „E”), bioetanol (AB 484), etanol absolutny i bioetanol (AB 103), paliwa ciekłe w zakresie elastycznym „E” (AB 098, AB 387 — w trzech miejscach zakresu). Cecha: zawartość wody metodą miareczkowania kulometrycznego. Zakresy: (0,039–0,500) % (m/m) (AB 009, AB 103), (0,073–0,500) % (m/m) (AB 484); AB 098 i AB 387 zakresu nie podają. Paliwa etanolowego E85 nie ma w zakresie normy (rozdział 1 mówi o etanolu do mieszanek z benzyną).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wilgoci z powietrza: szczelna cela i próbki (7.2, 8.2), trzykrotne przepłukanie strzykawki próbką (10.1). Przy masie porcji: ważenie strzykawki przed i po wstrzyknięciu z dokładnością 0,1 mg (10.1, 10.2). Przy odczynniku: kontrola 10 µl wody na początku i co 10 wstrzyknięć, granica 10 000 µg ± 200 µg; wymiana elektrolitu, gdy próbki przekroczą jedną trzecią objętości anolitu (9). Przy czyszczeniu: ksylen, nigdy aceton ani inne ketony (8.6). Przy prądzie tła: start dopiero przy stałym i niskim prądzie tła (8.5). Przy zakresie: (0,039–0,500) % (m/m) (1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Tabeli typowych wartości precyzji (tabela 1) i zakresu sprawozdania nie czytaliśmy. Nie podajemy też wymagań co do zawartości wody w etanolu z norm wyrobu.

Zasada metody

Zważoną porcję etanolu (1–2 ml) wstrzykuje się do naczynia kulometrycznego titratora Karla Fischera, w którym jod generuje się elektrolitycznie na anodzie i reaguje z wodą w stosunku 1 : 1; nadmiar jodu po zmiareczkowaniu całej wody wykrywa detektor elektrometryczny. Masę wody z ładunku (prawo Faradaya) odnosi się do masy porcji: Cs = m2 / (m1 × 10⁴) w % (m/m).

Zastosowania

• Etanol jako komponent benzyny silnikowej — zawartość wody (0,039–0,500) % (m/m) (1)
• Bioetanol i etanol absolutny jako biopaliwa ciekłe — pozycje w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 15489:2009

Tytuł (PL)

Etanol jako komponent benzyny silnikowej — Oznaczanie zawartości wody — Miareczkowanie kulometryczne metodą Karla Fischera

Title (EN)

Ethanol as a blending component for petrol — Determination of water content — Karl Fischer coulometric titration method

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie celi

   Uszczelnić połączenia, wlać elektrolity, zmiareczkować wilgoć resztkową do stałego prądu tła. PN-EN 15489:2009 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Kontrola

   Wstrzyknąć 10 µl wody — wynik 10 000 µg ± 200 µg; powtarzać co 10 wstrzyknięć.

3. Porcja

   Przepłukać strzykawkę trzema porcjami próbki, pobrać 1–2 ml, zważyć z dokładnością 0,1 mg.

4. Miareczkowanie

   Wstrzyknąć całą porcję pod powierzchnię anolitu, zważyć strzykawkę ponownie, odczytać masę wody.

5. Wynik

   Cs = m2 / (m1 × 10⁴), z dokładnością 0,001 % (m/m).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Etanol i ksylen — ciecze łatwopalne; odczynnik Karla Fischera — według karty charakterystyki producenta
• Norma nie omawia wszystkich zagrożeń — użytkownik ustala zasady bezpieczeństwa (1, ostrzeżenie)

Najczęstsze pytania