🔩 Oznaczanie właściwości przy rozciąganiu rur z tworzyw termoplastycznych — ogólna metoda badań: kształtki o określonym kształcie wycięte (wykrawane) lub obrobione mechanicznie w kierunku podłużnym rury, rozciągane w maszynie według ISO 5893 z uchwytami samozaciskowymi i miernikiem siły o dokładności 1 %; naprężenie przy granicy plastyczności σy (MPa) i wydłużenie przy zerwaniu εb (%), szczegóły dla PVC w części 2, dla poliolefin w części 3, PN-EN ISO 6259-1

Materiały i NDT PN-EN ISO 6259-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 6259-1:2015-05 (wersja polska), w całości: „Niniejsza norma międzynarodowa określa metodę oznaczania właściwości mechanicznych podczas rozciągania rur z tworzyw termoplastycznych włączając w szczególności następujące własności: - naprężenie przy granicy plastyczności, - wydłużenie przy zerwaniu. Niniejsza część ISO 6259 stosuje się do wszystkich rodzajów rur z tworzyw termoplastycznych, niezależnie od ich przeznaczenia”. Tekst normy czytamy w próbce ISO 6259-1:2015 od okładki do punktu 5.3 (strona 3, wskaźnik obciążenia); punktu 5.4 i rozdziałów 6–11 (kształtki, kondycjonowanie, prędkość, procedura, wyniki, sprawozdanie) nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 6259-1:2015 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.3, spis treści). Normę przygotował ISO/TC 138/SC 5; wydanie drugie zastępuje ISO 6259-1:1997 po rewizji technicznej. Seria: część 1 — ogólna metoda badań, część 2 — rury z PVC-U, PVC-C i PVC-HI, część 3 — rury z poliolefin. Wprowadzenie: to krótkotrwała próba rozciągania; może dostarczać danych do dalszych badań i prac rozwojowych; nie jest miarodajna tam, gdzie siła działa inaczej niż w tej próbie (udarność, pełzanie, zmęczenie); bada się przede wszystkim materiał w postaci rury — wyniki mogą służyć do kontroli procesu, ale nie są ilościową oceną długotrwałego zachowania rury; seria powstała na podstawie ISO 527, która dotyczy materiału w arkuszach, a ISO 6259 — w rurach; rury bada się w stanie dostawy, bez zmniejszania grubości, a ścianka może mieć ponad 50 mm, stąd zmiany w kształtkach: rury cienkościenne — kształtki wykrawane, grube — wyłącznie obrabiane mechanicznie; wymagania dla materiałów są w załącznikach informacyjnych poszczególnych części. Zakres (1): naprężenie przy granicy plastyczności i wydłużenie przy zerwaniu; część 1 — dla wszystkich rodzajów rur termoplastycznych, niezależnie od przeznaczenia. Powołania (2): ISO 1167-1:2006, ISO 2602, ISO 5893, ISO 6259-2:1997, ISO 6259-3:2015. Terminy (3): długość pomiarowa przy zerwaniu L; przekrój początkowy A = b·h (mm²); początkowa długość pomiarowa L₀ (wartości z ISO 527 to długości maksymalne); średnica nominalna zewnętrzna dn, wielkość nominalna DN/OD; nominalna grubość ścianki en (równa najmniejszej dopuszczalnej grubości w dowolnym punkcie); grubość h i szerokość b części środkowej kształtki; wydłużenie przy zerwaniu εb (%), liczone z długości pomiarowej przy zerwaniu; siła przy granicy plastyczności F (N); naprężenie przy granicy plastyczności σy (MPa); granica plastyczności — przejście od odkształcenia sprężystego do plastycznego, zwykle widoczne jako spadek lub wypłaszczenie krzywej naprężenie–odkształcenie. Zasada (4): kształtki o określonym kształcie i wymiarach pobiera się z rury w kierunku podłużnym przez wycinanie lub obróbkę mechaniczną i rozciąga w maszynie w określonych warunkach. Aparatura (5): maszyna wytrzymałościowa według ISO 5893 (maszyny sterowane komputerowo według ISO 527-1:2012 są dopuszczalne); uchwyty utrzymujące oś kształtki w osi ciągnięcia (np. kołki centrujące), ograniczające poślizg, z dociskiem rosnącym wraz z siłą, niepowodujące przedwczesnego zerwania w uchwycie — dopuszczalne wstępne napięcie dla wyrównania; wskaźnik siły bez opóźnienia bezwładnościowego przy danej prędkości, z dokładnością w granicach 1 % wartości rzeczywistej (ISO 5893, ISO 7500-1). Ze spisu treści: typ kształtki, pobieranie z rury i dobór kształtek, sprawdzenie kształtek, kondycjonowanie, prędkość badania, wyniki — naprężenie przy granicy plastyczności, wydłużenie przy zerwaniu, parametry statystyczne i badania powtórne.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 6259-1:2015-05 (wersja polska, publikacja 27-12-2016, 16 stron, grupa cenowa H) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Chemii, KT 140 Rur, Kształtek i Armatury z Tworzyw Sztucznych, ICS 23.040.20 i 23.040.45, „Wprowadza: EN ISO 6259-1:2015 [IDT], ISO 6259-1:2015 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 6259-1:2003 – wersja polska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 6259-1” (02.10.2026) pokazuje też PN-EN ISO 6259-1:2002 (wersja angielska), PN-EN ISO 6259-1:2003 i wersję angielską wydania 2015-05. Katalog EVS (odczyt 02.10.2026) podaje ISO 6259-1:2015 jako ważną od 26.03.2015.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 6259-1 stoi w 7 rekordach u 7 laboratoriów: AB 005, AB 023, AB 041, AB 163, AB 237, AB 414, AB 1256. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 20.07.2026) wydanie 2015-05 podają AB 005, AB 163, AB 237, AB 414 i AB 1256, numer bez roku — AB 023 i AB 041; pięć laboratoriów powołuje obok część 3 (PN-EN ISO 6259-3:2015-08), dwa — także część 2 (PN-EN ISO 6259-2:2021-03). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 6259-1” i pokazuje 6 laboratoriów; u AB 005 zapis w bazie zaczyna się od norm serii PN-EN ISO 527, więc tej zakładce nie wychodzi — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Rury z tworzyw termoplastycznych — „właściwości mechaniczne przy rozciąganiu”: wydłużenie przy zerwaniu (AB 041, AB 1256 — także wydłużenie na granicy plastyczności), granica plastyczności (AB 237); tworzywa termoplastyczne — wydłużenie przy zerwaniu, wytrzymałość na rozciąganie i granica plastyczności, maszyna do 10 kN (AB 414); w szerszych pozycjach obejmujących tworzywa, kompozyty i gumę — próba rozciągania do 300 kN i 800 % wydłużenia (AB 005, razem z PN-EN ISO 527-1…5 i PN-ISO 37) oraz obciążenie maksymalne 100 kN (AB 163); „właściwości mechaniczne przy rozciąganiu” w zakresie elastycznym (AB 023).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy kształtce: kształtki pobiera się z rury w kierunku PODŁUŻNYM i bez zmniejszania grubości — kształtka cieńsza niż ścianka albo pobrana w innym kierunku nie jest kształtką tej normy; rury cienkościenne można wykrawać, grubościenne tylko obrabiać mechanicznie. Przy materiale: część 1 podaje warunki ogólne, a typ kształtki, prędkość i warunki dla konkretnego tworzywa są w części 2 (PVC) lub 3 (poliolefiny) — powołanie samej części 1 nie określa całej procedury. Przy maszynie: uchwyty mają w miarę możliwości zapobiegać poślizgowi i nie mogą powodować przedwczesnego zerwania kształtki przy uchwycie (5.2); siła ma być wskazywana z dokładnością w granicach 1 % (5.3). Przy interpretacji: to próba krótkotrwała — wynik służy kontroli procesu i nie jest ilościową oceną długotrwałego zachowania rury (wprowadzenie). Przy nazwie wielkości: norma wyznacza naprężenie przy granicy plastyczności i wydłużenie przy zerwaniu; „wytrzymałość na rozciąganie” w części pozycji PCA to inna nazwa wielkości niż w zakresie normy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktu 5.4 ani rozdziałów 6–11: typów i wymiarów kształtek, liczby kształtek, warunków kondycjonowania, prędkości badania, wzorów na σy i εb, parametrów statystycznych ani zasad badań powtórnych — nie podajemy więc żadnej z tych liczb.

Zasada metody

Z rury wycina się lub wyfrezowuje kształtki w kierunku podłużnym, bez zmniejszania grubości ścianki, i rozciąga je w maszynie wytrzymałościowej z uchwytami samozaciskowymi; z krzywej wyznacza się naprężenie przy granicy plastyczności (MPa) i wydłużenie przy zerwaniu (%).

Zastosowania

• Rury z tworzyw termoplastycznych (PVC, PE, PP i inne) — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Kontrola procesu wytwarzania rur — naprężenie przy granicy plastyczności i wydłużenie przy zerwaniu
• Badania według wymagań norm wyrobów (szczegóły materiałowe w PN-EN ISO 6259-2 i PN-EN ISO 6259-3)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6259-1:2015-05 (wersja polska; EN ISO 6259-1:2015 IDT, ISO 6259-1:2015 IDT)

Tytuł (PL)

Rury z tworzyw termoplastycznych — Oznaczanie właściwości przy rozciąganiu — Część 1: Ogólna metoda badań

Title (EN)

Thermoplastics pipes — Determination of tensile properties — Part 1: General test method

Procedura krok po kroku

1. Pobranie kształtek

   Z rury w kierunku podłużnym, przez wykrawanie albo obróbkę mechaniczną, bez zmniejszania grubości ścianki; typ i liczba według rozdziału 6 i części 2 lub 3. PN-EN ISO 6259-1:2015-05 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Kondycjonowanie i prędkość

   Według rozdziałów 7 i 8 oraz części materiałowej (poza czytanym fragmentem).

3. Rozciąganie

   Kształtka w uchwytach w osi ciągnięcia, ewentualne napięcie wstępne; rozciąganie do zerwania z zapisem siły (dokładność 1 %) i wydłużenia.

4. Wyniki

   Naprężenie przy granicy plastyczności σy i wydłużenie przy zerwaniu εb; parametry statystyczne i badania powtórne według rozdziału 10 (wzorów nie mamy).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; przy rozciąganiu do zerwania zasady bezpieczeństwa pracy z maszyną ustala laboratorium
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik krótkotrwałej próby nie jest oceną długotrwałego zachowania rury; kształtki tylko w kierunku podłużnym i bez zmniejszania grubości

Najczęstsze pytania