🔩 Oznaczanie właściwości przy rozciąganiu rur z poliolefin (polietylenu, polietylenu usieciowanego, polipropylenu i polibutenu) — naprężenia na granicy plastyczności i wydłużenia przy zerwaniu — według ogólnej metody ISO 6259-1 na próbkach z pełnej grubości ścianki rury: wycinanych wykrojnikiem (zalecane przy ściance do 12 mm) albo obrabianych mechanicznie (zalecane powyżej 12 mm); próbka typu 1 (jak 1B z ISO 527-2), typu 2 (jak typ 2 z ISO 6259-2) albo typu 3 (jak typ B z ISO 13953), dobierana według grubości ścianki, PN-EN ISO 6259-3

Materiały i NDT PN-EN ISO 6259-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach iTeh: SIST EN ISO 6259-3:2015 (tekst angielski) — strona tytułowa EN ISO 6259-3:2015, przedmowa europejska, przedmowa i wprowadzenie ISO — oraz ISO 6259-3:2015 (wersja francuska) — od strony tytułowej do tablicy 2 (wymiary próbek typu 2) na stronie 3 włącznie. Poza próbkami zostają wymiary próbek typu 3 (tablica 3), przygotowanie próbek (6.2), wycinanie (6.3), obróbka (6.4), kondycjonowanie (7), prędkość badania (8), procedura (9), wyrażanie wyników (10), sprawozdanie (11) i załączniki A–D (specyfikacje podstawowe dla rur z PE, PE-X, PP i PB).

WEDŁUG TEKSTU ISO 6259-3:2015 I PRZEDMOWY EN ISO 6259-3:2015. Normę przygotował ISO/TC 138 „Rury, kształtki i armatura z tworzyw sztucznych do przesyłania płynów”, podkomitet SC 5 „Właściwości ogólne rur, kształtek i armatury z tworzyw sztucznych i ich wyposażenia — metody badań i specyfikacje podstawowe”, we współpracy z CEN/TC 155 „Systemy przewodów rurowych i kanałów z tworzyw sztucznych” (sekretariat NEN); CEN zatwierdził EN ISO 6259-3:2015 21.02.2015 bez zmian względem ISO. Wydanie drugie zastępuje pierwsze (ISO 6259-3:1997) jako rewizja techniczna; seria ISO 6259 ma części: 1 — ogólna metoda badania, 2 — rury z PVC-U, PVC-C i PVC-HI, 3 — rury poliolefinowe. Wprowadzenie: metoda może dostarczać danych do dalszych badań w celach badawczo-rozwojowych; nie można jej uznać za miarodajną przy zastosowaniach, w których warunki działania siły znacznie odbiegają od warunków badania — takie zastosowania wymagają badań udarności, pełzania i zmęczenia; badania właściwości przy rozciąganiu traktuje się głównie jako badania materiału w postaci rury, a wyniki mogą służyć do kontroli przetwórstwa materiału, lecz nie są ilościową oceną długotrwałego zachowania rury; ISO 6259 opracowano na podstawie ISO 527, ale ISO 527 dotyczy materiałów w postaci płyt, a ISO 6259 — w postaci rur; ponieważ rury bada się w stanie dostarczenia, bez zmniejszania grubości (a ta może przekraczać 50 mm), zmieniono dobór próbek — przy rurach cienkościennych próbkę można wyciąć wykrojnikiem, przy grubych tylko obrobić mechanicznie; specyfikacje podstawowe materiałów podano w załącznikach informacyjnych. Zakres (1): metoda oznaczania właściwości przy rozciąganiu rur z poliolefin (polietylenu, polietylenu usieciowanego, polipropylenu i polibutenu) i następujących właściwości: naprężenia na granicy plastyczności i wydłużenia przy zerwaniu; załączniki A–D podają informacyjnie odpowiadające im specyfikacje podstawowe. Powołania (2): ISO 527-1:2012 i ISO 6259-1:2015. Terminy (3): według ISO 6259-1. Zasada (4) i aparatura (5): według ISO 6259-1:2015, rozdziały 4 i 5. Próbki (6.1): wycina się je wykrojnikiem albo obrabia mechanicznie; według uwagi przy grubości ścianki do 12 mm włącznie zaleca się wykrojnik, powyżej 12 mm — obróbkę; przy wycinaniu wykrojnikiem zaleca się uwagę, by nie uszkodzić próbki ani nie uzyskać nierównoległych boków. Wymiary (6.1.2): próbka typu 1 (rysunek 1, tablica 1), typu 2 (rysunek 2, tablica 2) albo typu 3 (rysunek 3, tablica 3), wybierana według grubości ścianki rury (6.2); według uwagi typ 1 jest identyczny z typem 1B z ISO 527-2, typ 2 — z typem 2 z ISO 6259-2, a typ 3 — z typem B z ISO 13953; aby zapobiec poślizgowi w szczękach, zaleca się zwiększyć szerokość końców B proporcjonalnie do grubości en według wzoru B = en + 15 mm. Typ 1 (tablica 1): długość całkowita min. 150 mm, szerokość końców 20 ± 1 mm (może być większa według wzoru), długość części o bokach równoległych 60 ± 1 mm, jej szerokość 10 ± 0,2 mm, promień 60 ± 1 mm, baza pomiarowa 50 ± 1 mm, początkowy odstęp szczęk 115 ± 5 mm, grubość równa grubości rury. Typ 2 (tablica 2): długość całkowita min. 115 mm, szerokość końców 25 ± 1 mm, długość części o bokach równoległych 33 ± 2 mm, jej szerokość 6 mm (+0,4/0), mały promień 14 ± 1 mm, duży promień 25 ± 2 mm, baza pomiarowa 25 ± 1 mm, początkowy odstęp szczęk 80 ± 5 mm, grubość równa grubości rury.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 6259-3”, 03.10.2026) są PN-EN ISO 6259-3:2015-08 w wersji polskiej i angielskiej (obie „Wprowadza: EN ISO 6259-3:2015 [IDT], ISO 6259-3:2015 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 6259-3:2015 ma status „Published”, etap 90.92 (norma do rewizji) od 18.09.2026.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 6259-3 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów: AB 005, AB 163, AB 237, AB 414, AB 1256. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 26.11.2025 do 20.07.2026) numer stoi w 5 wierszach — po jednym u każdego; w każdym z pięciu dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich 1291 dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy (17 laboratoriów z wykazu nie ma na BIP odnośnika do dokumentu zakresu). U wszystkich postać „PN-EN ISO 6259-3:2015-08”, zawsze razem z PN-EN ISO 6259-1:2015-05 (u AB 237 i AB 1256 także z PN-EN ISO 6259-2:2021-03, u AB 005 i AB 163 — z częściami PN-EN ISO 527). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 6259-3”) pokazuje 3 laboratoria: AB 163, AB 237 i AB 414; AB 005 jest pod „PN-EN ISO 527-1”, a AB 1256 pod „PN-EN ISO 6259-1”, bo te oznaczenia stoją u nich pierwsze — sprawdzone zapytaniami zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: tworzywa sztuczne, kompozyty polimerowe, guma, kauczuk, rury z tworzyw sztucznych (AB 005), rury i kształtki oraz inne wyroby z tworzyw sztucznych (AB 163), rury z tworzyw termoplastycznych (AB 237, AB 1256), tworzywa sztuczne termoplastyczne (AB 414). Cechy: wytrzymałość na rozciąganie i wydłużenie względne przy zerwaniu, maksymalne obciążenie 300 kN, wydłużenie do 800 % (AB 005); wytrzymałość na rozciąganie, granica plastyczności, wydłużenie względne, maksymalne obciążenie 100 kN (AB 163); granica plastyczności i wydłużenie przy zerwaniu, maksymalne obciążenie próbki 15 kN (AB 237); wydłużenie przy zerwaniu, wytrzymałość na rozciąganie, granica plastyczności, zakres maszyny do 10 kN (AB 414); wydłużenie przy zerwaniu i na granicy plastyczności, granica plastyczności, wytrzymałość na rozciąganie, obciążenie próbki (25–30000) N (AB 1256).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: ścianki nie zmniejsza się — próbka ma grubość rury (tablice 1 i 2). Przy sposobie wycinania: wykrojnik przy ściance do 12 mm, obróbka powyżej; przy wykrojniku łatwo o uszkodzenie i nierównoległe boki (6.1.1). Przy typie próbki: typ zależy od grubości ścianki (6.1.2, 6.2). Przy poślizgu: szersze końce według B = en + 15 mm (6.1.2). Przy wnioskach: wynik dotyczy materiału w postaci rury i kontroli przetwórstwa, nie trwałości rury w czasie (wprowadzenie).

CZEGO NIE PODAJEMY. Wymiarów próbki typu 3, zasad doboru typu do grubości ścianki, przygotowania i obróbki próbek, kondycjonowania, prędkości badania, procedury, obliczeń ani sprawozdania nie czytaliśmy (6.1.2 od tablicy 3, rozdziały 6.2–11), podobnie jak specyfikacji podstawowych z załączników A–D.

Zasada metody

Z rury wycina się — wykrojnikiem przy ściance do 12 mm albo obróbką mechaniczną przy grubszej — próbki w kształcie wiosełka o grubości równej grubości ścianki i rozciąga je według ogólnej metody ISO 6259-1. Wyznacza się naprężenie na granicy plastyczności i wydłużenie przy zerwaniu. Typ próbki (1, 2 lub 3) dobiera się według grubości ścianki.

Zastosowania

• Rury z polietylenu, polietylenu usieciowanego, polipropylenu i polibutenu (1)
• Kontrola przetwórstwa materiału w postaci rury; dane do dalszych badań badawczo-rozwojowych (wprowadzenie)
• Rury, kształtki i tworzywa termoplastyczne — pozycje w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6259-3:2015-08

Tytuł (PL)

Rury z tworzyw termoplastycznych — Oznaczanie właściwości przy rozciąganiu — Część 3: Rury poliolefinowe

Title (EN)

Thermoplastics pipes — Determination of tensile properties — Part 3: Polyolefin pipes

Procedura krok po kroku

1. Dobór próbki

   Typ 1, 2 lub 3 według grubości ścianki; wykrojnik albo obróbka (6.1). PN-EN ISO 6259-3:2015-08 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Wycięcie

   Pełna grubość ścianki; końce poszerzone według B = en + 15 mm, jeśli grozi poślizg (6.1.2).

3. Kondycjonowanie i rozciąganie

   Według rozdziałów 7–9 (nieczytane) i ogólnej metody ISO 6259-1.

4. Wynik

   Naprężenie na granicy plastyczności i wydłużenie przy zerwaniu; wyrażanie wyników i sprawozdanie według rozdziałów 10–11 (nieczytane).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zerwanie próbki pod obciążeniem — osłona strefy szczęk
• Wykrojnik i obrabiarka — osłony i ochrona dłoni

Najczęstsze pytania