🍎 Oznaczanie wilgotności ziarna zbóż i przetworów zbożowych (pszenica, ryż, jęczmień, proso, żyto, owies, pszenżyto, sorgo — ziarno, śruta, kasza manna, mąka) metodą odwoławczą — próbkę o odpowiednim uziarnieniu (albo zmieloną, przy wilgotności poza 9–15 % po wstępnym kondycjonowaniu) w ilości 5 ± 1 g suszy się w suszarce w 130–133 °C przez 120 ± 5 min (mąkę 90 min), studzi w eksykatorze i waży; wilgotność = ubytek masy w g/100 g, średnia z dwóch oznaczeń z dokładnością do 0,01; bez kukurydzy i roślin strączkowych, PN-EN ISO 712-1

Chemia żywności PN-EN ISO 712-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 712-1:2024 (tekst angielski): strona tytułowa, spis treści, przedmowa i rozdziały 1–11 — próbka kończy się na stronie 6, przed załącznikiem A (wyniki badania międzylaboratoryjnego) i załącznikiem B (metoda bezwzględna). W tekście próbki brakuje kilku nagłówków i fragmentów zdań (np. nagłówków rozdziałów 2, 3 i 6, części przedmowy o współpracy z CEN).

WEDŁUG TEKSTU ISO 712-1:2024. Normę przygotował ISO/TC 34 „Produkty spożywcze”, podkomitet SC 4 „Zboża i rośliny strączkowe” we współpracy z CEN/TC 338 „Zboża i przetwory zbożowe” (porozumienie wiedeńskie). Pierwsze wydanie ISO 712-1 zastępuje ISO 712:2009 i stanowi jego niewielką rewizję: zmieniono numerację i tytuł, by dostosować je do nowej ISO 712-2. Zakres (1): rutynowa metoda odwoławcza oznaczania wilgotności zbóż i przetworów zbożowych — pszenicy, ryżu (niełuskanego, łuskanego i bielonego), jęczmienia, prosa (Panicum miliaceum), żyta, owsa, pszenżyta i sorgo w postaci ziarna, ziarna mielonego, kaszy manny lub mąki; metoda nie dotyczy kukurydzy (ISO 6540) ani roślin strączkowych (ISO 24557). Powołań normatywnych nie ma. Definicja (3.1): wilgotność (wilgotność rzeczywista) — ubytek masy produktu, w procentach. Zasada (4): w razie potrzeby próbkę po kondycjonowaniu się miele; porcję suszy się w 130–133 °C w warunkach, które dają wynik odpowiadający metodzie bezwzględnej z załącznika B. Aparatura (5): waga ± 0,001 g; młynek z materiału niechłonącego wilgoci, łatwy do czyszczenia, z małą przestrzenią martwą, mielący szybko i równomiernie bez wyraźnego nagrzania (różnica temperatur przed i po ≤ 5 °C — pomaga chłodzenie), szczelny, regulowany do uziarnienia z tablicy 1; naczynko metalowe lub szklane z pokrywką, rozkładające porcję tak, by masa na jednostkę powierzchni nie przekraczała 0,3 g/cm²; suszarka elektryczna utrzymująca 130–133 °C powietrza i półek przy porcjach, która po ustawieniu na 131 °C odzyskuje tę temperaturę w czasie krótszym niż 30 min po włożeniu największej liczby porcji; skuteczność wentylacji sprawdza się kaszą manną z pszenicy durum o uziarnieniu do 1 mm — przy pełnym załadunku wyniki po 2 h i po kolejnej 1 h suszenia nie mogą różnić się o więcej niż 0,15 g wody na 100 g; eksykator. Pobieranie próbek (6): nie jest częścią metody, zalecany sposób w ISO 24333; próbka w szczelnym opakowaniu, nieuszkodzona i niezmieniona. Przygotowanie (7): produkty o uziarnieniu z tablicy 1 (100 % przechodzi przez sito 1,7 mm, nie więcej niż 10 % zostaje na sicie 1,0 mm, co najmniej 50 % przechodzi przez sito 0,5 mm) nie wymagają mielenia, tylko wymieszania; pozostałe się miele — bez kondycjonowania, gdy wilgotność wynosi zwykle 9–15 % (odpowiada to w laboratorium ok. 20 °C i 40–70 % wilgotności względnej), szybko, ilość większą niż porcja, i od razu waży porcję; z kondycjonowaniem, gdy wilgotność przekracza 15 % (najczęstszy przypadek) — próbkę (masa m2) suszy się wstępnie jak w 8.3, ale 7–10 min, i studzi bez pokrywki, poza eksykatorem, co najmniej 2 h (czasy mogą nie pasować do wszystkich produktów, np. ryżu niełuskanego), albo gdy jest niższa niż 9 % — pozostawia w atmosferze laboratorium do osiągnięcia 9–15 %; po kondycjonowaniu waży się (m3) i od razu miele. Postępowanie (8): dwa oddzielne oznaczenia; jeśli różnica przekracza granicę powtarzalności z rozdziału 10, powtarza się do spełnienia wymagań; porcja 5 ± 1 g ważona szybko z dokładnością 0,001 g w wysuszonym i wytarowanym naczynku; suszenie otwartego naczynka z pokrywką w suszarce 120 ± 5 min (mąka 90 min) — w niektórych przypadkach, zwłaszcza w krajach gorących i suchych, czas można skrócić do 60 ± 5 min, gdy wystarcza do stałej masy, a czasy należy regularnie weryfikować; w czasie suszenia nie otwiera się drzwi suszarki i nie wkłada wilgotnych produktów przed wyjęciem wysuszonych (częściowa ponowna hydratacja); naczynko szybko przykrywa się i przenosi do eksykatora, naczynek nie stawia się jedno na drugim; ważenie po ostygnięciu (zwykle 30–45 min) z dokładnością 0,001 g. Wyrażanie wyników (9): bez kondycjonowania wH2O = (1 − m1/m0) × 100 g/100 g produktu w stanie dostarczonym; z kondycjonowaniem wH2O = [1 − (m1/m0)(m3/m2)] × 100; średnia arytmetyczna dwóch wyników spełniających warunek powtarzalności, zaokrąglona do dwóch miejsc po przecinku. Precyzja (10): dane z badania międzylaboratoryjnego (załącznik A) stosuje się tylko do wilgotności 10–18 % i matryc tam podanych; granica powtarzalności r = 2,77 × 0,043 = 0,12 i odtwarzalności R = 2,77 × 0,161 4 = 0,45 dla wilgotności 10,00–18,00 %; różnica krytyczna dwóch średnich z dwóch wyników w jednym laboratorium ≈ 0,1, w dwóch laboratoriach ≈ 0,5; niepewność wyznacza się z odchylenia standardowego odtwarzalności. Sprawozdanie (11): identyfikacja próbki, metoda pobierania (jeśli znana), powołanie ISO 712-1:2024, wyniki, przy sprawdzaniu powtarzalności — wynik końcowy, szczegóły nieujęte w normie i zdarzenia, data badania.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „712-1”, 03.10.2026) PN-EN ISO 712-1:2025-03 (wersja angielska, „Wprowadza: EN ISO 712-1:2024 [IDT], ISO 712-1:2024 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu; pozostałe wyniki dotyczą innych dziedzin. Karta: data publikacji 03.03.2025, 28 stron, KT 36 Zbóż i Przetworów Zbożowych, ICS 67.060, „Zastępuje PN-EN ISO 712:2012 – wersja polska”, bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 712-1:2024 ma status „Published”, etap 60.60 (norma opublikowana), publikacja 17.09.2024, z adnotacją, że rewiduje ISO 712:2009.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 712-1 stoi w 4 rekordach u 3 laboratoriów: AB 103 (2), AB 452, AB 1616. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 1616 wyd. nr 13 z 14.10.2025, AB 452 wyd. nr 25 z 30.10.2025, AB 103 wyd. nr 42 z 18.02.2026, AB 1275 wyd. nr 25 z 25.09.2026) numer stoi w 5 wierszach u 4 laboratoriów — czwarte, AB 1275, ma w kopii bazy jeszcze poprzednie powołanie PN-EN ISO 712:2012 (wydanie z 25.09.2026 jest późniejsze niż wsad kopii). W każdym z trzech dokumentów zgodnych z kopią liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń. Postać zawsze „PN-EN ISO 712-1:2025-03”. Wiersze z numerem nie są zawieszone (w dokumencie AB 103 zawieszenie na wniosek od 18.02.2026 obejmuje inne pozycje, oznaczone pogrubioną kursywą). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 712-1”) pokazuje 3 laboratoria — AB 103, AB 452, AB 1616 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026; AB 1275 ma w kopii bazy, z której korzysta zakładka, jeszcze PN-EN ISO 712:2012. Poprzednie wydanie powołują w aktualnych dokumentach PCA jeszcze trzy inne laboratoria (w kopii bazy po 1 rekordzie): AB 411 (wyd. nr 26 z 10.10.2025) — „PN-EN ISO 712:2012”, AB 583 (wyd. nr 22 z 29.01.2026) — „PN-ISO 712:2012”, AB 1179 (wyd. nr 21 z 08.07.2026) — „PN-EN ISO 712” bez roku; te pozycje nie wchodzą do liczb powyżej.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: ziarno zbóż i przetwory zbożowe, makarony (AB 103), ziarno zbóż, przetwory zbożowe (AB 452, AB 1616), ziarna pszenicy (AB 1275). Cecha: wilgotność (u AB 1275 „zawartość wody (wilgotność)” i sucha masa z obliczeń). Zakresy: (8,3–19,3) % i (10,6–18,0) % (AB 103, dwa wiersze), ziarno (9–20) % i przetwory (9–16) % (AB 452), (10,00–15,00) % (AB 1616), (7,00–20,00) % (AB 1275). Technika: metoda wagowa.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy matrycy: norma nie dotyczy kukurydzy i roślin strączkowych (1), a z produktów wymienia ziarno, ziarno mielone, kaszę manną i mąkę — makarony (AB 103) w zakresie normy nie są wymienione. Przy mieleniu: próbki o wilgotności powyżej 15 % albo poniżej 9 % trzeba przed mieleniem kondycjonować, inaczej woda ucieka lub przybywa w młynku (7.2.3); młynek nie może nagrzewać próbki o więcej niż 5 °C (5.2). Przy suszarce: wentylację sprawdza się kaszą manną durum — wyniki po 2 h i 3 h mają się różnić najwyżej o 0,15 g/100 g (5.4); wkładanie wilgotnych porcji przed wyjęciem suchych nawilża te drugie (8.3). Przy czasie: 120 min, a dla mąki 90 min (8.3). Przy precyzji: granice r = 0,12 i R = 0,45 wyznaczono dla wilgotności 10–18 % (10) — zakresy laboratoriów sięgają od 7,00 % (AB 1275) do 20 % (AB 452, AB 1275). Przy wyniku: średnia z dwóch oznaczeń z dwoma miejscami po przecinku, w g/100 g produktu w stanie dostarczonym (9).

CZEGO NIE PODAJEMY. Metody bezwzględnej z załącznika B ani szczegółowych wyników badania międzylaboratoryjnego z załącznika A nie przytaczamy — leżą poza próbką. Nie podajemy wartości liczbowej niepewności z rozdziału 10.6 ani treści ISO 712-2.

Zasada metody

Próbkę o uziarnieniu z tablicy 1 (albo zmieloną; przy wilgotności poza 9–15 % — po wstępnym kondycjonowaniu) w ilości 5 ± 1 g suszy się w otwartym naczynku w suszarce w 130–133 °C przez 120 ± 5 min (mąkę 90 min), przykrywa, studzi w eksykatorze i waży. Wilgotność to ubytek masy w g/100 g produktu w stanie dostarczonym — z poprawką na kondycjonowanie, gdy było potrzebne; wynik to średnia z dwóch oznaczeń spełniających warunek powtarzalności.

Zastosowania

• Wilgotność pszenicy, ryżu, jęczmienia, prosa, żyta, owsa, pszenżyta i sorgo — ziarna, ziarna mielonego, kaszy manny i mąki (1)
• Nie dotyczy kukurydzy (ISO 6540) ani roślin strączkowych (ISO 24557) (1)
• Ziarno zbóż i przetwory zbożowe, makarony, ziarno pszenicy — pozycje w zakresach akredytacji 4 laboratoriów w aktualnych dokumentach PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 712-1:2025-03

Tytuł (PL)

Ziarno zbóż i przetwory zbożowe — Oznaczanie wilgotności — Część 1: Metoda odwoławcza

Title (EN)

Cereals and cereal products — Determination of moisture content — Part 1: Reference method

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbki

   Uziarnienie z tablicy 1 albo mielenie; poza 9–15 % wilgotności — kondycjonowanie przed mieleniem (7). PN-EN ISO 712-1:2025-03 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Ważenie porcji

   5 ± 1 g do wysuszonego, wytarowanego naczynka, z dokładnością 0,001 g; dwie porcje (8.1, 8.2).

3. Suszenie

   130–133 °C, 120 ± 5 min (mąka 90 min), drzwi zamknięte (8.3).

4. Studzenie i ważenie

   Przykryte naczynko w eksykatorze 30–45 min, ważenie ± 0,001 g (8.4).

5. Wynik

   wH2O = (1 − m1/m0) × 100, z kondycjonowaniem [1 − (m1/m0)(m3/m2)] × 100; średnia z dwóch, dwa miejsca po przecinku (9).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Suszarka 130–133 °C — gorące naczynka, rękawice termoodporne
• Mielenie ziarna — pył; młynek szczelny, sprzątanie na mokro

Najczęstsze pytania