🔥 Węgiel kamienny — analiza ziarnowa metodą przesiewania ręcznego na sucho albo na mokro: sita kontrolne o oczkach od 125 mm do 45 µm, ważenie frakcji do 0,1 %, przesiewanie do stałej masy (różnica ≤ 0,2 %), odrzucenie oznaczenia przy stracie lub przyroście masy ponad 1 %; PN-ISO 1953
Krótko: o co chodzi
Metody odniesienia analizy ziarnowej węgla kamiennego przez ręczne przesiewanie na sucho albo na mokro na sitach kontrolnych o oczkach od 125 mm do 45 µm. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 1953:1999 (wersja polska; wprowadza ISO 1953:1994 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 12.11.2026): 5 polskich laboratoriów (PN-ISO 1953:1999 — 3; ISO 1953:2015 — 1; ISO 1953:2025 — 1); 1 czeskie. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Węgiel kamienny — wszystkie rodzaje; nie koks ani inne paliwa wytwarzane (ISO 1953:1994, rozdz. 1), Pełna analiza ziarnowa węgla surowego albo tylko udział podziarna w węglu klasyfikowanym (uwaga 8 do 6.1), Węgiel pyłowy — jedynie odsetek pozostałości na najmniejszym sicie (rozdz. 1).
W skrócie
- Norma: PN-ISO 1953:1999 (wersja polska; wprowadza ISO 1953:1994 [IDT])
- Kategoria: Petrochemia
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026): PN-ISO 1953:1999 aktualna (wersja polska, publikacja 04-06-1999); wprowadza ISO 1953:1994, zastąpiła PN-G-04532:1982; za granicą wydania 2015 i 2025
- Sita — warunek (4.1.1, uwagi 1–2): oczka wyłącznie okrągłe albo wyłącznie kwadratowe (ISO 3310-1/-2); szereg 125–4 mm i 4 mm–45 µm; frakcja ≤ 30 % masy, skrajne sita ≤ 5 %
- Suszenie — warunek (5.2): na powietrzu, w temperaturze otoczenia albo ≤ 50 °C; ≤ 40 °C przed badaniem spiekalności lub wolnego wydymania
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 1953:1994 norma podaje metody odniesienia analizy ziarnowej węgla przez ręczne przesiewanie (na sucho albo na mokro) na sitach kontrolnych o wymiarach oczek od 125 mm do 45 µm; wskazówki do pobierania próbek zawiera załącznik A, a uwagi o przesiewaniu mechanicznym — załącznik B. Dotyczy wszystkich węgli kamiennych, nie dotyczy koksu ani innych paliw wytwarzanych. Dla węgla pyłowego, którego duża część przechodzi przez najmniejsze sito, metody dają jedynie odsetek pozostałości.
WEDŁUG TEKSTU ISO 1953:1994 — APARATURA, PRZYGOTOWANIE, PRZESIEWANIE, OBLICZENIA, SPRAWOZDANIE (rozdz. 1–8). Przeczytaliśmy wersję francuską ISO 1953:1994. Sita (4.1.1): wyłącznie o oczkach okrągłych albo wyłącznie kwadratowych, zgodne z ISO 3310-1 lub ISO 3310-2; zalecany szereg 125, 90, 63, 45, 31,5, 22,4, 16, 11,2, 8, 5,6 i 4 mm (uzupełniający 100, 80, 50, 40, 25, 20, 12,5, 10 i 6,3 mm), dla 4 mm i mniej — sita z tkaniny drucianej od 4 mm do 45 µm. Przy pełnej analizie żadna frakcja nie powinna przekraczać 30 % masy, największe sito ma zatrzymać najwyżej 5 %, a najmniejsze przepuścić najwyżej 5 % (uwaga 2). Waga do 0,1 % masy próbki (4.1.3). Przygotowanie (rozdz. 5): suszenie na powietrzu w temperaturze otoczenia albo najwyżej 50 °C (40 °C, gdy będą badania spiekalności lub wolnego wydymania); podział dzielnikiem, a przy ziarnach powyżej 16,0 mm — metodą stożka spłaszczonego albo kwartowania wg ISO 9411-1; mokry węgiel poniżej 4 mm — placek 15–25 mm, co najmniej 50 przyrostów, 2 kg. Przesiewanie na sucho (6.2): powyżej 45 mm — ręczne przesiewanie i kalibrowanie ręczne, swobodny spadek do odbieralnika najwyżej 150 mm; 4–45 mm — ruch posuwisto-zwrotny do 100 mm w każdą stronę, jeszcze 8 ruchów w każdą stronę (16 łącznie) po przejściu ostatniego ziarna; poniżej 4 mm — odpylanie na najmniejszym sicie 5 min (sito nachylone około 30°, 6–8 uderzeń klockiem, obrót około 60°), osadzanie pyłu 2 min, kolumna sit 5 min z czyszczeniem, cykl trzykrotnie, a następnie do różnicy kolejnych ważeń nie większej niż 0,2 % masy całkowitej. Przesiewanie na mokro (6.3): porcje około 30 g przemywane strumieniem wody, suszenie jak w 5.2, kolejne sita; frakcja drobna — flokulant, lejek Büchnera, suszenie w 105–110 °C do stałej masy. Obliczenia (7.1): frakcje w % masy porcji, frakcyjnie i narastająco do 0,1 %; strata albo przyrost masy rozliczany w najmniejszej frakcji, a ponad 1 % masy porcji — wynik odrzuca się. Wykres (7.2): narastający odsiew wobec oczka sita w skali logarytmicznej albo Rosina-Rammlera, bez ekstrapolacji.
STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026). Karta PN-ISO 1953:1999 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 04-06-1999, 15 stron, KT 226 Mechanicznej Przeróbki Węgli, „Wprowadza: ISO 1953:1994 [IDT]”, „Zastępuje: PN-G-04532:1982 - wersja polska”, ICS 73.040; pole „Zakres” opisuje przesiewanie ręczne na mokro lub na sucho na sitach od 125 mm do 45 µm. W katalogu iTeh SIST ISO 1953:1998 jest wycofana i zastąpiona przez SIST ISO 1953:2016; w wyszukiwarce iTeh są też ISO 1953:2015 i ISO 1953:2025 — tych wydań nie czytaliśmy.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 12.11.2026). Zapis ISO 1953 stoi w 5 rekordach u 5 polskich laboratoriów: „PN-ISO 1953:1999” — AB 005, AB 103 i AB 300; „ISO 1953:2015 pkt. 6.2” — AB 081; „ISO 1953:2025” — AB 1980. Poza Polską — czeskie laboratorium 1078 (procedura IMP 1/LTH powołująca obok innych norm ČSN ISO 1953).
CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 5 polskich). Węgiel kamienny we wszystkich: analiza ziarnowa klasy (0,2–200,0) mm metodą sitową (AB 005), skład ziarnowy frakcji (1,0–200,0) mm (AB 300), zawartość frakcji o wielkości ziaren (1–125) mm (AB 103), (3,0–40,0) mm (AB 081, tylko punkt 6.2 — przesiewanie na sucho) i skład ziarnowy (3,0–50,0) mm (AB 1980); zakres wyniku (0–100) %. Treść tej strony opisuje wydanie 1994, a AB 081 i AB 1980 powołują wydania 2015 i 2025, których nie czytaliśmy.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Sita: zużyte albo uszkodzone dają poważne błędy — sprawdzanie metodami ISO 3310 (uwaga 3); mieszanie sit o oczkach okrągłych i kwadratowych. Przygotowanie: suszenie powyżej 50 °C (40 °C przed badaniem spiekalności), podział rozbijający ziarna albo gubiący pył. Przesiewanie: za mało ruchów po przejściu ostatniego ziarna, przeciążone sito (najwyżej 75 % powierzchni pokrytej przy odpylaniu), brak cyklu do stałej masy (≤ 0,2 %) przy ziarnach poniżej 4 mm. Wynik: strata lub przyrost masy ponad 1 % — wynik do odrzucenia, nie do skorygowania; przy podziale odsiewu frakcje liczy się wobec masy odsiewu w chwili podziału.
CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytany fragment: próbka iTeh ISO 1953:1994 w wersji francuskiej (rozdz. 1–8, tablica 1 i rysunki tylko jako szkic) oraz próbka SIST ISO 1953:1998 (wersja angielska, rozdz. 1–6.2.3.3). Nie podajemy treści załączników A (pobieranie, tablica A.1 — masa próbki), B (przesiewanie mechaniczne) i C (łączone przesiewanie na mokro i sucho) ani liczb z przykładu w tablicy 1 i rysunków 1–2 — nie odczytaliśmy ich. Różnic między ISO 1953:1994 a wydaniami 2015 i 2025 nie badaliśmy.
Zasada metody
Próbkę węgla (po wysuszeniu na powietrzu w temperaturze do 50 °C i ewentualnym podziale) przesiewa się ręcznie na sitach kontrolnych o oczkach od 125 mm do 45 µm — na sucho, a przy skłonności ziaren do zlepiania się na mokro (strumień wody, suszenie frakcji, frakcja drobna na sączku). Każdą frakcję waży się z dokładnością do 0,1 % i wyraża w procentach masy porcji badanej, frakcyjnie i narastająco; stratę lub przyrost masy przypisuje się najmniejszej frakcji, a przy ponad 1 % wynik się odrzuca.
Zastosowania
- Węgiel kamienny — wszystkie rodzaje; nie koks ani inne paliwa wytwarzane (ISO 1953:1994, rozdz. 1)
- Pełna analiza ziarnowa węgla surowego albo tylko udział podziarna w węglu klasyfikowanym (uwaga 8 do 6.1)
- Węgiel pyłowy — jedynie odsetek pozostałości na najmniejszym sicie (rozdz. 1)
- W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — węgiel kamienny, frakcje od 0,2 mm do 200 mm
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026) | PN-ISO 1953:1999 aktualna (wersja polska, publikacja 04-06-1999); wprowadza ISO 1953:1994, zastąpiła PN-G-04532:1982; za granicą wydania 2015 i 2025 |
| Sita — warunek (4.1.1, uwagi 1–2) | oczka wyłącznie okrągłe albo wyłącznie kwadratowe (ISO 3310-1/-2); szereg 125–4 mm i 4 mm–45 µm; frakcja ≤ 30 % masy, skrajne sita ≤ 5 % |
| Suszenie — warunek (5.2) | na powietrzu, w temperaturze otoczenia albo ≤ 50 °C; ≤ 40 °C przed badaniem spiekalności lub wolnego wydymania |
| Podział — warunek (5.3–5.4) | dzielnik mechaniczny lub żłobkowy; ziarna > 16,0 mm — stożek spłaszczony albo kwartowanie (ISO 9411-1); mokry węgiel < 4 mm — 50 przyrostów, 2 kg |
| Przesiewanie na sucho 4–45 mm (6.2.2) | ruch do 100 mm w każdą stronę; 8 ruchów w każdą stronę (16) po przejściu ostatniego ziarna |
| Przesiewanie na sucho < 4 mm (6.2.3) | odpylanie 5 min (sito pochylone około 30°, 6–8 uderzeń, obrót około 60°); kolumna sit 5 min × 3; potem do różnicy ważeń ≤ 0,2 % masy całkowitej |
| Przesiewanie na mokro (6.3) | porcje około 30 g; frakcja drobna — flokulant, lejek Büchnera, suszenie 105–110 °C do stałej masy |
| Wynik — obliczenie (7.1) | % masy porcji, frakcyjnie i narastająco, do 0,1 %; strata/przyrost w najmniejszej frakcji; > 1 % — wynik odrzucony |
| Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 12.11.2026) | 5 polskich laboratoriów (PN-ISO 1953:1999 — 3; ISO 1953:2015 — 1; ISO 1953:2025 — 1); 1 czeskie |
Norma
- Numer normy
- PN-ISO 1953:1999 (wersja polska; wprowadza ISO 1953:1994 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Węgiel kamienny — Analiza ziarnowa metodą przesiewania
- Title (EN)
- Hard coal — Size analysis by sieving
Procedura krok po kroku
-
Przygotowanie próbki
Suszenie na powietrzu (≤ 50 °C, ≤ 40 °C przed badaniem spiekalności); podział najpierw, potem suszenie; ziarna > 16,0 mm — stożek spłaszczony albo kwartowanie; mokry węgiel < 4 mm — placek 15–25 mm, ≥ 50 przyrostów, 2 kg (rozdz. 5).
-
Wybór sposobu i sit
Na sucho dla większości węgli, na mokro przy ziarnach zlepiających się; co najmniej pięć oczek, gdy wyniki mają być na wykresie; waga do 0,1 % (6.1, uwagi 6–10).
-
Przesiewanie na sucho
Powyżej 45 mm — przesiewanie i kalibrowanie ręczne; 4–45 mm — ruch do 100 mm, 16 ruchów po ostatnim ziarnie; poniżej 4 mm — odpylanie, kolumna sit 3 × 5 min z czyszczeniem, potem do różnicy ≤ 0,2 % (6.2).
-
Przesiewanie na mokro
Porcje około 30 g na największym sicie pod strumieniem wody, sprawdzenie popłuczyn; suszenie sita jak w 5.2, kolejne sita; frakcja drobna — flokulant, lejek Büchnera, suszenie 105–110 °C do stałej masy (6.3).
-
Wynik i sprawozdanie
Frakcje w % masy porcji, frakcyjnie i narastająco do 0,1 %; strata lub przyrost > 1 % — odrzucenie; wykres w skali logarytmicznej lub Rosina-Rammlera bez ekstrapolacji; sprawozdanie wg rozdz. 8 (rodzaj przesiewania, sita, masa próbki).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Sita kontrolne (4.1.1) | Z blachy perforowanej (ISO 3310-2) albo tkaniny drucianej (ISO 3310-1), od 125 mm do 45 µm, z pokrywami (4.2.1) | — |
| Waga i odbieralniki (4.1.2–4.1.3) | Waga do 0,1 % masy próbki; odbieralniki na przesiew | — |
| Tace i szkiełka (4.1.4–4.1.5) | Trzy gładkie tace z materiału niekorodującego, co najmniej 400 mm × 400 mm (albo papier gładki); szkiełka zegarkowe | — |
| Przybory do przesiewania na sucho (4.2.2–4.2.4) | Płaska szczotka; klocek z twardego drewna około 150 mm, przekrój 10 mm × 10 mm; łopatka lub szufelka | — |
| Przesiewanie na mokro (4.3) | Lejek Büchnera, kolba ssawkowa, sączki, suszarka regulowana ± 2 °C w zakresie 30–110 °C | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Woda | — | Do przemywania przy przesiewaniu na mokro — porcje około 30 g pod strumieniem wody (6.3.1) |
| Środek flokulujący | — | Dodawany do końcowych popłuczyn, by osadzić frakcję drobną przed sączeniem (6.3.4); rodzaju norma nie wskazuje |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Norma nie zawiera osobnego ostrzeżenia BHP w przeczytanym tekście; przesiewanie na sucho ziaren poniżej 4 mm prowadzi się pod pokrywą, a po 5 min odczekuje 2 min na osadzenie się pyłu (6.2.3.2–6.2.3.4)
- UWAGA MERYTORYCZNA: przy przesiewaniu na mokro zbyt silny strumień wody rozdrabnia łupki — norma każe rozbijać zlepione ziarna ostrożnie (6.3.1)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 1953:1999 (wersja polska; wprowadza ISO 1953:1994 [IDT]) — „Węgiel kamienny — Analiza ziarnowa metodą przesiewania”. Tytuł angielski: „Hard coal — Size analysis by sieving”.
Na czym polega ta metoda?
Próbkę węgla (po wysuszeniu na powietrzu w temperaturze do 50 °C i ewentualnym podziale) przesiewa się ręcznie na sitach kontrolnych o oczkach od 125 mm do 45 µm — na sucho, a przy skłonności ziaren do zlepiania się na mokro (strumień wody, suszenie frakcji, frakcja drobna na sączku). Każdą frakcję waży się z dokładnością do 0,1 % i wyraża w procentach masy porcji badanej, frakcyjnie i narastająco; stratę lub przyrost masy przypisuje się najmniejszej frakcji, a przy ponad 1 % wynik się odrzuca.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026): PN-ISO 1953:1999 aktualna (wersja polska, publikacja 04-06-1999); wprowadza ISO 1953:1994, zastąpiła PN-G-04532:1982; za granicą wydania 2015 i 2025; Sita — warunek (4.1.1, uwagi 1–2): oczka wyłącznie okrągłe albo wyłącznie kwadratowe (ISO 3310-1/-2); szereg 125–4 mm i 4 mm–45 µm; frakcja ≤ 30 % masy, skrajne sita ≤ 5 %; Suszenie — warunek (5.2): na powietrzu, w temperaturze otoczenia albo ≤ 50 °C; ≤ 40 °C przed badaniem spiekalności lub wolnego wydymania; Podział — warunek (5.3–5.4): dzielnik mechaniczny lub żłobkowy; ziarna > 16,0 mm — stożek spłaszczony albo kwartowanie (ISO 9411-1); mokry węgiel < 4 mm — 50 przyrostów, 2 kg.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Sita kontrolne (4.1.1), Waga i odbieralniki (4.1.2–4.1.3), Tace i szkiełka (4.1.4–4.1.5), Przybory do przesiewania na sucho (4.2.2–4.2.4), Przesiewanie na mokro (4.3).
Gdzie stosuje się to badanie?
Węgiel kamienny — wszystkie rodzaje; nie koks ani inne paliwa wytwarzane (ISO 1953:1994, rozdz. 1); Pełna analiza ziarnowa węgla surowego albo tylko udział podziarna w węglu klasyfikowanym (uwaga 8 do 6.1); Węgiel pyłowy — jedynie odsetek pozostałości na najmniejszym sicie (rozdz. 1); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — węgiel kamienny, frakcje od 0,2 mm do 200 mm.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Norma nie zawiera osobnego ostrzeżenia BHP w przeczytanym tekście; przesiewanie na sucho ziaren poniżej 4 mm prowadzi się pod pokrywą, a po 5 min odczekuje 2 min na osadzenie się pyłu (6.2.3.2–6.2.3.4); UWAGA MERYTORYCZNA: przy przesiewaniu na mokro zbyt silny strumień wody rozdrabnia łupki — norma każe rozbijać zlepione ziarna ostrożnie (6.3.1).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 1953.