🍎 Oznaczanie wapnia, sodu, fosforu, magnezu, potasu, siarki, żelaza, cynku, miedzi, manganu i kobaltu w paszach metodą atomowej spektrometrii emisyjnej z plazmą indukcyjnie sprzężoną (ICP-AES) po mineralizacji ciśnieniowej — ok. 0,5 g próbki rozkłada się 3 ml kwasu azotowego (w mikrofalówce także z 0,5 ml nadtlenku wodoru), roztwór rozcieńcza i mierzy emisję przy liniach z tabeli 1 z kalibracją zewnętrzną dopasowaną do matrycy albo dodatkiem wzorca; molibden, ołów, kadm i arsen tylko po walidacji wewnętrznej; granica oznaczalności zwykle 1 mg/kg, PN-EN 15621

Chemia żywności PN-EN 15621

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 15621:2017 (tekst angielski EN 15621:2017): od przedmowy europejskiej przez rozdziały 1–9 do punktu 10.3 (dodatek wzorca z jednym dodatkiem, równanie (3)) na stronie 11. Poza próbką zostaje dalsza część obliczeń, precyzja, sprawozdanie, załączniki A (wyniki badania międzylaboratoryjnego) i B (uwagi o technice) oraz bibliografia.

WEDŁUG TEKSTU EN 15621:2017. Normę przygotował CEN/TC 327 „Pasze — Metody pobierania próbek i analizy”, którego sekretariat prowadzi NEN; krajowe wdrożenia miały nastąpić najpóźniej w lutym 2018 r.; dokument zastąpił EN 15621:2012; ostrzeżenie — metoda wymaga odczynników niebezpiecznych dla zdrowia, a środki ochrony ustala użytkownik. Zakres (1): oznaczanie Ca, Na, P, Mg, K, S, Fe, Zn, Cu, Mn i Co w paszach metodą ICP-AES po mineralizacji ciśnieniowej; metodę w pełni sprawdzono statystycznie dla tych pierwiastków w 11 paszach: 2 pełnoporcjowych (dla świń, owiec), 3 uzupełniających (mineralnych), 1 premiksie mineralnym, 3 materiałach paszowych (MgO, fosforan, CaCO3) i 2 dodatkach (CuSO4, bentonit); dla pierwiastków z HORRAT powyżej 2 (np. potasu i siarki, załącznik A) metoda nadaje się raczej do badań przesiewowych niż potwierdzających; molibdenu, ołowiu, kadmu i arsenu nie oceniono w pełni, bo w większości próbek były poniżej granicy oznaczalności — dla nich potrzebna jest walidacja w pojedynczym laboratorium; ołów ekstrahowalny w minerałach i paszach z krzemianami warstwowymi (np. glinką kaolinitową) powinno się oznaczać po mineralizacji mokrej kwasem azotowym; granica oznaczalności zależy od matrycy i aparatu, metoda nie nadaje się do małych stężeń — zwykle powinno się uzyskiwać 1 mg/kg; według uwag metodę można stosować też do produktów o dużej zawartości składników mineralnych (> 5 %), sprawdzając dokładność indywidualnie, a wyniki mogą być wyższe niż według EN 15510, bo stosuje się mineralizację ciśnieniową. Powołania (2): EN ISO 3696, EN ISO 6498. Terminy (3): według prawodawstwa europejskiego. Zasada (4): porcję próbki mineralizuje się pod ciśnieniem, a stężenia Ca, Na, P, Mg, K, S, Fe, Zn, Cu, Mn, Co, Mo, Pb, Cd i As oznacza ICP-AES z kalibracją zewnętrzną lub dodatkiem wzorca. Odczynniki (5): czystość analityczna, woda klasy 2; stężony kwas azotowy co najmniej 65 % (ok. 1,42 g/ml); kwas azotowy 2 % (v/v); nadtlenek wodoru co najmniej 30 %; roztwory podstawowe 15 pierwiastków 1000 mg/l (zaleca się certyfikowane); wielopierwiastkowe roztwory wzorcowe z uwzględnieniem zgodności chemicznej, hydrolizy i zakłóceń spektralnych, rozcieńczane tym samym kwasem i w tym samym stężeniu co roztwór badany, trwałe kilka miesięcy w ciemności. Aparatura (6): według uwagi do małych stężeń sodu nie zaleca się szkła (źródło sodu); młynki do ≤ 0,5 mm (np. nożowy) i ≤ 0,1 mm (np. kulowy); waga 1 mg; aparat do mineralizacji ciśnieniowej — sprawdzony pod kątem bezpieczeństwa, z kwasoodpornymi naczyniami o małym zanieczyszczeniu oznaczanymi pierwiastkami; zamiast PTFE lepszy kwarc, FEP lub PFA, a powyżej 230 °C kwarc; spektrometr ICP-AES co najmniej z plazmą radialną (osiowa równie dopuszczalna), z korekcją tła w razie potrzeby i warunkami pracy zoptymalizowanymi według producenta; liofilizator; suszarka (70 ± 5) °C; zlewka 250 ml; płyta grzejna z regulacją. Pobieranie próbek (7): nie jest częścią metody — zalecany sposób w EN ISO 6497. Przygotowanie (8): według EN ISO 6498; mielenie bez nagrzewania i bez zanieczyszczenia narzędziami, możliwie szybko; ponieważ do mineralizacji używa się najwyżej 0,5 g, jednorodność próbki ma najwyższe znaczenie; pasze — zwykle 500 g do ≤ 0,5 mm; pasze płynne — podsuszanie w (70 ± 5) °C co najmniej 16 h albo liofilizacja, z ważeniem przed i po; minerały do ≤ 0,5 mm, ale produktów z wodą krystalizacyjną (np. MgCl2·6H2O) nie powinno się mielić. Mineralizacja (9.1): naważka według pojemności naczynia i instrukcji producenta, temperatura i czas według EN ISO 13805 i załącznika B; przykład mikrofalowy — ok. 0,5 g (z dokładnością 1 mg) w naczyniu 100 ml, 3 ml HNO3 i 0,5 ml H2O2, ok. 30 min wstępnego rozkładu, potem np. 100 W → 600 W w 5 min, 5 min, 1000 W przez 10 min, chłodzenie 20–25 min; przykład wysokociśnieniowy — 3 ml HNO3, do 150 °C w 60 min, do 300 °C w 40 min, 90 min w 300 °C; ślepa próba tak samo; rozcieńczony roztwór to roztwór badany. Ołów ekstrahowalny (9.2): 2 g, 16 ml HNO3 1 + 1 i ok. 70 ml wody, 30 min wrzenia pod szkiełkiem, do 100 ml, sączenie z odrzuceniem pierwszej porcji. Kalibracja (9.3): zewnętrzna albo dodatek wzorca; krzywa zwykle liniowa (nieliniowa dopuszczalna, jeśli dobrze opisana, ale nie przy dodatku wzorca); przy kalibracji zewnętrznej dopasowanie do matrycy; co najmniej roztwór ślepy i jeden wzorzec, a przy nieliniowości — ślepy i co najmniej trzy równoodległe; dodatek wzorca — co najmniej dwa punkty, a przy stężeniach bliskich granicy oznaczalności cztery (trzy dodatki, najwyższy 3–5 razy większy od stężenia w roztworze). Oznaczanie (9.4): przed pracą ustala się linie, selektywność, granice, precyzję, zakres liniowy i zakłócenia; tabela 1 podaje linie emisyjne i możliwe zakłócenia, np. dla sodu 330,237, 588,995 i 589,592 nm, a inne linie są dopuszczalne; roztwór ślepy, wzorce i roztwór badany wprowadza się w kolejności rosnących stężeń, co najmniej dwa powtórzenia, uśrednianie, płukanie wodą lub HNO3 2 % po każdym pomiarze; osad w roztworze — dekantacja do probówki. Obliczenia (10): sygnał netto — zliczenia na sekundę przy wybranej linii po korekcie tła; kalibracja zewnętrzna z jednym wzorcem: S = c · b + a, c = (S − a)/b; dodatek wzorca z jednym dodatkiem: c = S0 · Vs · cs / ((S1 − S0) · Vf).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 15621”, 03.10.2026) jest PN-EN 15621:2017-09 (wersja angielska, „Wprowadza: EN 15621:2017 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofana PN-EN 15621:2012, zastąpiona przez PN-EN 15621:2017-09; pozostałe wyniki to normy PN-EN ISO 15621 o wyrobach chłonnych. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 15621:2017 ma status „Published”, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu normy).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 15621 stoi w 5 rekordach u 3 laboratoriów: AB 531 (3), AB 545, AB 594. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 31.10.2025 do 17.06.2026) numer stoi w 5 wierszach — 3 u AB 531 i po jednym u pozostałych; w każdym z trzech dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich 1291 dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy (17 laboratoriów z wykazu nie ma na BIP odnośnika do dokumentu zakresu). Postać u wszystkich: „PN-EN 15621:2017-09”. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. W dokumencie AB 594 przedmiotem pozycji z tą normą są pasze, a kopia bazy przypisuje ją rybom i produktom rybnym z sąsiedniego wiersza. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 15621”) pokazuje wszystkie 3 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 545 — pasze: fosfor (0,012–23,0) %, magnez (0,047–60,0) %, potas (0,033–50,0) %, sód (0,0025–40,0) %, wapń (0,040–40,0) %, miedź (3,7–30 700) mg/kg, cynk (2,8–800 000) mg/kg, mangan (4,7–68 000) mg/kg, żelazo (3,2–300 000) mg/kg. AB 594 — pasze: Fe (0,7–19 600), Cu (4,53–6690), Mn (1,0–42 980), Zn (2,65–33 000) mg/kg, Ca (0,0020–39,0) %, Na (0,010–30,0) %, K (0,0032–20,0) %, Mg (0,0050–41,0) %, P (0,0030–22,4) %. AB 531 — pasze i komponenty paszowe: Ca, Na, Mg, K, P (od 50 mg/kg), Fe, Mn, Zn, Cu (od 1–5 mg/kg), Cd (75–300) µg/kg, Pb (334–1800) µg/kg, Co (100–14 100) µg/kg, Mo (300–3000) µg/kg; selen (0,068–176) mg/kg metodą HG-ICP-OES z generowaniem wodorków; premiksy selenowe — selen (0,1–5,0) g/100 g. Technika: ICP-OES u wszystkich.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy pierwiastkach: tytuł i zakres obejmują 11 pierwiastków, a Mo, Pb, Cd i As tylko po walidacji wewnętrznej (1) — selenu (AB 531) norma nie wymienia ani w zakresie, ani w zasadzie, a generowania wodorków nie opisuje. Przy stężeniach: metoda nie nadaje się do małych stężeń, granica oznaczalności zwykle 1 mg/kg (1) — dolne granice kadmu, ołowiu, kobaltu i molibdenu u AB 531 (75–334 µg/kg) leżą poniżej. Przy potasie i siarce: HORRAT > 2, więc raczej przesiewowo (1). Przy porównaniach: wyniki mogą być wyższe niż według EN 15510 (1, uwaga 2). Przy próbce: najwyżej 0,5 g do mineralizacji — jednorodność decyduje; minerałów z wodą krystalizacyjną nie mielić (8). Przy sodzie: unikać szkła przy małych stężeniach (6, uwaga). Przy kalibracji: dopasowanie do matrycy; dodatek wzorca bez nieliniowej funkcji (9.3).

CZEGO NIE PODAJEMY. Dalszych obliczeń, danych precyzji (załącznik A) ani uwag z załącznika B nie czytaliśmy. Nie podajemy wymaganych ani dopuszczalnych zawartości pierwiastków w paszach.

Zasada metody

Ok. 0,5 g jednorodnej, zmielonej paszy rozkłada się kwasem azotowym (przy mineralizacji mikrofalowej także z nadtlenkiem wodoru) w zamkniętym naczyniu ciśnieniowym; rozcieńczony roztwór wprowadza się do plazmy ICP-AES i mierzy emisję przy liniach z tabeli 1, z korekcją tła. Stężenia oblicza się z kalibracji zewnętrznej dopasowanej do matrycy albo metodą dodatku wzorca, w co najmniej dwóch powtórzeniach.

Zastosowania

• Ca, Na, P, Mg, K, S, Fe, Zn, Cu, Mn i Co w paszach pełnoporcjowych, uzupełniających, premiksach, materiałach paszowych i dodatkach (1)
• Mo, Pb, Cd, As — po walidacji w laboratorium; produkty o dużej zawartości składników mineralnych — ze sprawdzeniem dokładności (1)
• Pasze, komponenty paszowe i premiksy — makro- i mikroelementy, u AB 531 także Cd, Pb, Co, Mo i selen — pozycje w zakresach akredytacji 3 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 15621:2017-09

Tytuł (PL)

Pasze: Metody pobierania próbek i analiz — Oznaczanie wapnia, sodu, fosforu, magnezu, potasu, siarki, żelaza, cynku, miedzi, manganu i kobaltu po mineralizacji ciśnieniowej metodą ICP-AES

Title (EN)

Animal feeding stuffs: Methods of sampling and analysis — Determination of calcium, sodium, phosphorus, magnesium, potassium, sulphur, iron, zinc, copper, manganese and cobalt after pressure digestion by ICP-AES

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   EN ISO 6498; ≤ 0,5 mm, jednorodna; pasze płynne podsuszone lub liofilizowane; minerałów z wodą krystalizacyjną nie mielić (8). PN-EN 15621:2017-09 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Mineralizacja

   Ok. 0,5 g z HNO3 (i H2O2) pod ciśnieniem, ślepa próba, rozcieńczenie (9.1); ołów ekstrahowalny — HNO3 1 + 1 (9.2).

3. Kalibracja

   Zewnętrzna z dopasowaniem do matrycy albo dodatek wzorca (9.3).

4. ICP-AES

   Ślepa, wzorce, próbka rosnąco; ≥ 2 powtórzenia; płukanie po każdym pomiarze (9.4.2).

5. Obliczenia

   Sygnał netto po korekcie tła; c = (S − a)/b albo wzór dodatku wzorca (10).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Metoda wymaga odczynników niebezpiecznych dla zdrowia — środki ochrony ustala użytkownik (przedmowa, 5)
• Naczynia ciśnieniowe — aparat sprawdzony pod kątem bezpieczeństwa, naważka według instrukcji producenta (6.3, 9.1.1)

Najczęstsze pytania