🌱 Uziarnienie wapien nawozowych i innych środków wapnujących — metoda A (przesiewanie na sucho) i metoda B (przesiewanie na mokro), PN-EN 12948

Fizykochemia PN-EN 12948

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN wydania 2010, w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej określono dwie metody oznaczania uziarnienia środków wapnujących. Metoda przesiewania na sucho (metoda A) ma zastosowanie do wszystkich środków wapnujących z wyjątkiem produktów wilgotnych i o konsystencji pasty. Metoda A nie jest odpowiednia, jeśli po wstępnym suszeniu występuje zaślepianie, zbrylanie, aglomeracja lub tworzą się ładunki elektrostatyczne. Metoda przesiewania na mokro (metoda B) ma zastosowanie do produktów, które po wstępnym suszeniu są podatne na zaślepianie, zbrylanie, aglomerację lub tworzenie się ładunków elektrostatycznych. Metoda B może być stosowana do oznaczania pierwotnego uziarnienia produktów granulowanych. Metoda B nie ma zastosowania do wapna palonego i środków wapnujących zawierających składniki rozpuszczalne w wodzie". Zakres z karty wydania 2004 opisuje te same dwie metody krócej i nie ma zdań o produktach granulowanych ani o wapnie palonym. Karty nie podają zestawu sit, masy porcji, czasu przesiewania ani sposobu suszenia frakcji.

STATUS (stan kart na 29.09.2026). Karta PN-EN 12948:2010 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — wydanie jest AKTUALNE: publikacja wersji polskiej 26-08-2015, 14 stron, grupa cenowa G, Sektor Chemii, KT 156 Nawozów, ICS 65.080, „Wprowadza: EN 12948:2010 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN 12948:2004 - wersja polska". Karta PN-EN 12948:2004 (wersja polska): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 12948:2010 - wersja angielska", publikacja 07-06-2004, „Data wycofania: 15-12-2010", 12 stron, „Wprowadza: EN 12948:2002 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN 12948:2002 - wersja angielska", „Zastąpiona przez: PN-EN 12948:2010 - wersja angielska, PN-EN 12948:2010 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 12948" (29.09.2026) pokazuje cztery pozycje: wydanie 2010 w wersji polskiej i angielskiej oraz wycofane 2004 i 2002.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 12948: 17 pozycji u 12 laboratoriów (AB 312, AB 820, AB 921, AB 930 i AB 1186 — osobno wapna bez magnezu i z magnezem). Wydanie 2010 — 11 laboratoriów, wydanie 2004 — AB 312 (w jednej pozycji obok PN-C-87007-16:1993). Metoda A wprost („met. A", „metoda A", „Metoda A") — 9 laboratoriów, bez litery — AB 006, AB 333 i AB 339; metody B nie wskazuje nikt. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 12948" i pokaże wszystkie 12 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 12. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 07.03.2025 do 05.08.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona (w zakresie AB 339 przypis o zawieszeniu dotyczy innych pozycji).

PRZEDMIOT, TECHNIKA I ZAKRESY. Wapna nawozowe (także zawierające magnez) — AB 312, AB 759, AB 820, AB 921, AB 1186; wapna nawozowe i środki wapnujące — AB 006, AB 180, AB 339, AB 779; środki wapnujące — AB 333; nawozy wapniowe — AB 284 i AB 930, nawozy wapniowo-magnezowe — AB 930 (u AB 930 razem ze środkami wapnującymi). Nazwa badania: „uziarnienie" — większość, „skład ziarnowy" — AB 006, „uziarnienie z podziałem na frakcje" — AB 339, „(analiza sitowa)" — AB 284 i AB 1186. Technika: „metoda wagowa" — większość, „sitowa" — AB 333, „sitowo-wagowa" — AB 779 i AB 820, „wagowo-sitowa" — AB 921. Zakresy (udział frakcji w procentach): najczęściej (0,10 – 100) %; węższe u AB 284 (1,0 – 100), AB 339 (1,0 – 99,0), AB 759 (0,10 - 99,50), AB 779 (1,00 – 100), AB 820 (0,5 - 90,0), AB 921 (0,10 − 90,0) i AB 1186 (0,50 – 100,0).

OBOK TEJ NORMY. Uziarnienia wapien nawozowych i środków wapnujących żadne laboratorium w kopii nie oznacza według innego dokumentu — poza AB 312, które w jednej pozycji dopisuje PN-C-87007-16:1993. Uziarnienie nawozów mineralnych te same laboratoria oznaczają według PN-EN 1235:1999+A1:2004 (przesiewanie kontrolne nawozów stałych): AB 006, AB 180, AB 312 i AB 333, a poza tą dwunastką także AB 277 i AB 1616; AB 006 w tej samej pozycji (nawozy mineralne i mocznik — skład ziarnowy) powołuje ponadto PN-EN 15924:2011 i PN-EN 15928:2010, a AB 180 — CEN/TS 17760:2022.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (14 stron). Nie podajemy zestawu sit, masy porcji, czasu przesiewania, sposobu suszenia i ważenia frakcji ani wzoru. Przeczytaliśmy fragment ISO 20977:2018, który według własnego wstępu powstał na podstawie EN 12948:2002, czyli wydania wprowadzonego przez PN-EN 12948:2004 — to jednak osobny dokument i jego szczegółów nie przenosimy na tę normę.

Zasada metody

Według karty PKN uziarnienie środka wapnującego oznacza się przesiewaniem przez sita: metodą A na sucho (dla wszystkich środków poza wilgotnymi i pastowatymi, o ile po wstępnym suszeniu nie zaślepiają sit, nie zbrylają się, nie aglomerują ani nie elektryzują) albo metodą B na mokro (dla produktów z takimi skłonnościami i do pierwotnego uziarnienia granulatów; nie dla wapna palonego i środków ze składnikami rozpuszczalnymi w wodzie). Wynik — udziały masowe frakcji. Szczegółów przesiewania NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Wapna nawozowe (także zawierające magnez), nawozy wapniowe i środki wapnujące — w zakresach 12 laboratoriów, metodą A
• Według karty metoda B — do produktów zaślepiających sita po suszeniu i do pierwotnego uziarnienia granulatów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12948:2010 (wersja polska; EN 12948:2010 IDT)

Tytuł (PL)

Środki wapnujące — Oznaczanie uziarnienia za pomocą przesiewania na sucho i na mokro

Title (EN)

Liming materials — Determination of size distribution by dry and wet sieving

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody

   Metoda A — gdy produkt po wstępnym suszeniu nie zaślepia sit, nie zbryla się, nie aglomeruje i nie elektryzuje; w przeciwnym razie metoda B (karta PKN).

2. Przesiewanie

   Na sucho albo na mokro przez zestaw sit; masy porcji i czasu przesiewania NIE PODAJEMY.

3. Wynik

   Udziały masowe frakcji w procentach; sposobu suszenia i ważenia frakcji NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pył wapna palonego i hydratyzowanego drażni skórę i drogi oddechowe i może poważnie uszkodzić oczy — przy przesiewaniu ochrona dróg oddechowych, oczu i skóry
• UWAGA MERYTORYCZNA: metoda B nie nadaje się do wapna palonego — pytając o badanie, podaj rodzaj i postać środka wapnującego

Najczęstsze pytania