🔥 Emisja CO, NOx, OGC i pyłu oraz sprawność kominków i kotłów na paliwo stałe — PN-EN 16510-1

Budownictwo PN-EN 16510-1

Przegląd

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, PRZYTOCZONY DOSŁOWNIE: „Niniejszy dokument ma zastosowanie do mieszkaniowych urządzeń spalających paliwo stałe, których nominalna moc cieplna do pomieszczenia przekracza 6 % łącznej nominalnej mocy cieplnej do pomieszczenia i nominalnej mocy cieplnej obiegu wodnego (całkowita moc cieplna). W niniejszym dokumencie określono wymagania dotyczące projektowania, wytwarzania, konstrukcji, bezpieczeństwa i użytkowania (sprawności oraz emisji) urządzeń grzewczych opalanych paliwem stałym (zwanych dalej „urządzeniem (urządzeniami)") oraz zamieszczono instrukcje dla nich. Ponadto podano również postanowienia dotyczące oceny zgodności, tzn. wstępnych badań typu (ITT) i zakładowej kontroli produkcji (ZKP) oraz znakowania tych urządzeń. W niniejszym dokumencie określono również metody badania emisji CO, NOx, OGC i cząstek stałych (PM)."

DLACZEGO TA NORMA JEST W ZAKRESACH TYLU LABORATORIÓW. To jeden dokument w miejsce pięciu. Wydanie z 2023 roku zastąpiło nie tylko poprzednie PN-EN 16510-1:2018-08, ale też cztery odrębne normy wyrobowe, z których każda opisywała inny rodzaj urządzenia: PN-EN 12809:2002, PN-EN 13229:2002, PN-EN 13240:2008 i PN-EN 12815:2004. Laboratorium, które miało w zakresie akredytacji którąkolwiek z tych czterech, ma dziś do czynienia z jedną normą zbiorczą — i musi to odzwierciedlić w dokumentacji.

PRÓG SZEŚCIU PROCENT ROZSTRZYGA, CZY NORMA W OGÓLE DOTYCZY URZĄDZENIA. Zakres nie mówi „urządzenia grzewcze na paliwo stałe" w ogólności, tylko takie, w których moc oddawana DO POMIESZCZENIA przekracza 6 % mocy całkowitej, czyli sumy mocy do pomieszczenia i mocy obiegu wodnego. Urządzenie z płaszczem wodnym, które oddaje do pomieszczenia mniej niż ten próg, jest kotłem i ocenia się je według innego dokumentu. Ustalenie tego progu jest pierwszą czynnością przy przyjmowaniu zlecenia, a nie szczegółem.

TRZY WYŁĄCZENIA, KTÓRE WARTO ZNAĆ PRZED WYCENĄ BADANIA. Karta wymienia je wprost: (1) urządzenia, w których z płomieniem lub spalinami stykają się części z materiałów innych niż stal lub żeliwo; (2) urządzenia przeznaczone do pracy z kotłem w instalacjach wodnych, w których temperatura wody przekracza 110 °C lub ciśnienie robocze przekracza 300 kPa (3 bar), ALBO występuje bezpośredni kontakt z gorącą wodą do celów sanitarnych — to jedno wyłączenie o dwóch tiretach, nie dwa osobne; (3) urządzenia przeznaczone do pracy z systemami wentylacyjnymi pracującymi przy ciśnieniu poniżej -15 Pa w pomieszczeniu względem atmosfery zewnętrznej.

ZDANIE O SZCZELNEJ KOMORZE PALENISKOWEJ. Zakres rozstrzyga sporną kwestię: urządzenia pobierające powietrze do spalania spoza obudowy zewnętrznej za pomocą systemu rur, który NIE jest szczelny, nie są uznawane za urządzenia ze szczelną komorą paleniskową. Rozróżnienie to ma znaczenie przy urządzeniach instalowanych w budynkach o szczelnej obudowie i przy ocenie ryzyka cofania spalin.

CO MIERZY LABORATORIUM. Norma określa metody badania emisji czterech wielkości: tlenku węgla (CO), tlenków azotu (NOx), węglowodorów ogółem w postaci gazowej (OGC — organic gaseous carbon) i cząstek stałych (PM). Obok emisji przedmiotem badania jest sprawność cieplna. To te wartości trafiają następnie do deklaracji właściwości użytkowych i do wymagań ekoprojektu.

ITT I ZKP — DWIE RÓŻNE RZECZY W JEDNYM DOKUMENCIE. Wstępne badanie typu (ITT) wykonuje laboratorium na reprezentatywnym egzemplarzu; zakładowa kontrola produkcji (ZKP) jest stałym systemem po stronie producenta. Norma opisuje obie, więc powołanie jej w zakresie akredytacji nie mówi jeszcze, czy laboratorium prowadzi badania typu, czy uczestniczy w ocenie ZKP — trzeba to rozróżnić w opisie zakresu.

CZĘŚĆ 1 NIE WYSTARCZA — POTRZEBNY JEST TAKŻE ARKUSZ WYROBOWY. Akredytowane laboratorium badające te urządzenia (Instytut Energetyki — Państwowy Instytut Badawczy) opisuje swój zakres tak, że badania prowadzi się według serii PN-EN 16510, wskazując osobne arkusze dla rodzajów urządzeń: PN-EN 16510-2-1 dla pokojowych ogrzewaczy na paliwo stałe, PN-EN 16510-2-2 dla wkładów kominkowych (tytuł tego arkusza brzmi jednak inaczej niż jego potoczne określenie i w karcie katalogowej stoi „Urządzenia zabudowane, w tym z otwartym ogniem" — w zakresie akredytacji i w sprawozdaniu powołuje się oznaczenie normy, nie nazwę potoczną), PN-EN 16510-2-3 dla kuchni na paliwa stałe i PN-EN 16510-2-6 dla ogrzewaczy i kuchenek z automatycznym podawaniem peletu. Wynika z tego reguła praktyczna: powołanie samej części 1 nie określa jeszcze, jakie urządzenie badano — dopiero arkusz z grupy 2 wskazuje rodzaj wyrobu. To samo laboratorium podaje, że wyniki badań odnosi się do wartości granicznych z rozporządzenia unijnego, a spełnienie jego wymagań przy ocenie przez jednostkę notyfikowaną, w połączeniu z udokumentowaną zakładową kontrolą produkcji, pozwala legalnie wprowadzić urządzenie do obrotu w Unii. Piece akumulacyjne wykonywane przez zdunów badane są według odrębnej normy PN-EN 15250 — poza serią 16510.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (166 stron, ICS 97.100.30). Dlatego NIE PODAJEMY: dopuszczalnych wartości emisji ani sprawności, warunków prowadzenia badania (mocy nominalnej, paliwa wzorcowego, czasu trwania cyklu), sposobu rozcieńczania spalin przy pomiarze pyłu, wymagań wobec przyrządów ani zasad obliczania wyniku. Wszystkie te wielkości są treścią normy i trzeba je wziąć z jej tekstu.

Zasada metody

Urządzenie zabudowuje się na stanowisku badawczym z przewodem spalinowym o określonych parametrach i wypala paliwo wzorcowe w warunkach opisanych w normie, mierząc jednocześnie parametry cieplne i skład spalin. Z pomiaru wyznacza się sprawność cieplną oraz stężenia CO, NOx, OGC i pyłu, odniesione do przyjętej zawartości tlenu w spalinach. Wynikiem badania typu jest zestaw wartości porównywanych z wymaganiami; sposób ich wyznaczania i warunki badania podaje sama norma, której tekstu nie mamy.

Zastosowania

• Wstępne badanie typu (ITT) kominków, wkładów kominkowych, pieców i kuchni na paliwo stałe
• Badania do deklaracji właściwości użytkowych wyrobu budowlanego
• Badania na potrzeby wymagań ekoprojektu dotyczących emisji i sprawności
• Badania kontrolne w ramach zakładowej kontroli produkcji u producenta
• Ocena urządzeń przeznaczonych do przenoszenia obciążenia komina (norma obejmuje je wprost)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 16510-1:2023-06 (wersja polska; wprowadza EN 16510-1:2022 [IDT])

Tytuł (PL)

Mieszkaniowe urządzenia spalające paliwo stałe — Część 1: Wymagania ogólne i metody badań

Title (EN)

Residential solid fuel burning appliances — Part 1: General requirements and test methods

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie, czy urządzenie mieści się w zakresie

   Ustalić nominalną moc cieplną do pomieszczenia i moc obiegu wodnego oraz sprawdzić próg 6 %. Sprawdzić trzy wyłączenia: materiał części stykających się z płomieniem, parametry instalacji wodnej, kontakt z wodą sanitarną, współpracę z wentylacją poniżej -15 Pa.

2. Ustalenie wydania dokumentu odniesienia

   Obowiązuje PN-EN 16510-1:2023-06. Jeżeli dokumentacja powołuje PN-EN 12809, PN-EN 13229, PN-EN 13240 albo PN-EN 12815, powołanie jest nieaktualne — te cztery normy zostały zastąpione tym jednym dokumentem.

3. Zabudowa urządzenia na stanowisku

   Urządzenie zabudowuje się zgodnie z instrukcją producenta i wymaganiami normy. SZCZEGÓŁÓW ZABUDOWY, CIĄGU I PRZEWODU SPALINOWEGO NIE PODAJEMY — są w tekście normy.

4. Badanie w warunkach nominalnych

   Wypalanie paliwa wzorcowego z jednoczesnym pomiarem wielkości cieplnych i składu spalin. WARUNKÓW, CZASU I SPOSOBU ZAŁADUNKU NIE PODAJEMY.

5. Pomiar emisji czterech wielkości

   CO, NOx, OGC i pył. Wyniki odnosi się do przyjętej zawartości tlenu w spalinach — sposób odniesienia podaje norma.

6. Obliczenie sprawności i zestawienie wyników

   Sprawność cieplną i emisje zestawia się w sprawozdaniu z badania typu. SPOSOBU OBLICZEŃ NIE PODAJEMY.

7. Rozróżnienie ITT i ZKP w dokumentacji

   W opisie zakresu akredytacji i w sprawozdaniu wskazać, czy chodzi o wstępne badanie typu, czy o czynności w ramach zakładowej kontroli produkcji — norma opisuje oba, a to różne role.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badanie prowadzi się na urządzeniu pracującym — powierzchnie gorące, ryzyko poparzenia; obowiązuje odzież i rękawice ochronne
• Tlenek węgla jest bezwonny i śmiertelnie toksyczny — stanowisko wymaga wykrywacza CO i sprawnej wentylacji pomieszczenia
• Spaliny z paliw stałych zawierają wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne — unikać wdychania, pobór przez układ zamknięty
• Popiół i niedopalone paliwo usuwa się po wystygnięciu, do naczyń niepalnych
• Gazy wzorcowe w butlach pod ciśnieniem — zabezpieczenie przed przewróceniem, sprawne reduktory

Najczęstsze pytania