🏗️ Identyfikacja typu petrograficznego kruszyw naturalnych i skał w uproszczonym opisie — oględziny okiem, lupą i mikroskopem stereoskopowym (10–100×), opcjonalnie mikroskop polaryzacyjny, magnes i rozcieńczony kwas solny; opis uziarnienia, tekstury, porowatości, barwy, głównych minerałów i zwietrzenia; dla kruszyw — kształt, powierzchnia i obtoczenie ziaren 0,1–63 mm (drobne poniżej 4 mm pod stereomikroskopem) i nazwa według typu lub minerału przeważającego (> 50 %) albo „niejednorodne”; tylko kruszywa naturalne, PN-EN 932-3

Budownictwo PN-EN 932-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 932-3:2022-12 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „Niniejszy dokument określa uproszczoną procedurę identyfikacji typu petrograficznego kruszyw naturalnych. Dotyczy zwykłych wymagań dotyczących procedury i terminologii uproszczonego opisu petrograficznego. Dokładna identyfikacja petrograficzna, na potrzeby mineralogii technicznej i petrografii w inżynierii lądowej i środowiska lub na potrzeby konkretnego zastosowania docelowego, wymaga dalszych badań i dlatego jest wyłączona z zakresu niniejszego dokumentu. UWAGA 1 Wykwalifikowany geolog (petrograf), z doświadczeniem z materiałami stosowanymi w inżynierii lądowej i środowiska oraz ze świadomością składowych złoża, ma wystarczające umiejętności do badania i opisu skały. UWAGA 2 Na potrzeby dokładnej identyfikacji petrograficznej i wymagań technicznych dla konkretnych zastosowań, w Bibliografii podano niewyczerpującą listę literatury referencyjnej. Niniejszy dokument dotyczy wyłącznie kruszyw naturalnych. Nie służy do opisu i identyfikacji kruszyw wytworzonych lub pochodzących z recyklingu. Załącznik A zawiera wytyczne dotyczące nomenklatury petrograficznej podając definicje podstawowych terminów petrograficznych mających zastosowanie do rodzajów skał wykorzystywanych do kruszyw.” Tekst normy czytamy w próbce SIST EN 932-3:2022 (tekst EN 932-3:2022) od okładki do punktu 7.2 c) (strona 9); dalszych danych nieobowiązkowych sprawozdania i załącznika A z nomenklaturą nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU EN 932-3:2022 (przedmowa, rozdziały 1–7.2 c). Normę przygotował CEN/TC 154 „Kruszywa” (sekretariat BSI); CEN zatwierdził ją 20 kwietnia 2022 r.; zastępuje EN 932-3:1996. Zmiany techniczne: a) zakres podkreśla, że metoda dotyczy tylko uproszczonego (nie dokładnego) opisu petrograficznego kruszyw naturalnych, a nie kruszyw sztucznych i z recyklingu; w całej normie używa się terminu „typ petrograficzny” (jak w normach wyrobu); uwagę 1 przeredagowano tak, by pokazywała rolę petrografa bez języka normatywnego; dodano omówienie załącznika A; b) zaktualizowano przedmowę i powołania; c) rozszerzono rozdziały 3 (terminy) i 4 (odczynnik i aparatura); d) rozdziały 5–7 przebudowano na 5 „Pobieranie i przygotowanie porcji do badań” i 6 „Procedura badania” (oględziny, opis, nazwa); e) zmieniono sprawozdanie; f) załącznik A uaktualniono i uzupełniono trzema rysunkami; g) bibliografię rozszerzono. Pozostałe części EN 932: 1 — pobieranie próbek, 2 — pomniejszanie próbek laboratoryjnych, 5 — wyposażenie wspólne i wzorcowanie, 6 — powtarzalność i odtwarzalność. Zakres (rozdział 1, jak na karcie): procedura podstawowa identyfikacji typu petrograficznego kruszyw naturalnych, do opisu skał i osadów. Powołania: EN 932-1, EN 932-2, EN 933-2 (sita). Definicje (rozdział 3): skała — naturalna substancja stała z kryształów lub minerałów (także szkliwa naturalne), magmowa, osadowa albo metamorficzna; skała magmowa — skrystalizowana z magmy na powierzchni lub pod nią (głębinowe — w dużych masach na głębokości, zwykle gruboziarniste; żyłowe — w mniejszych ciałach blisko powierzchni, zwykle drobnoziarniste; wylewne — lawy i piroklastyki o teksturze bardzo drobnej lub szklistej); osadowa — powstała z osadów przez diagenezę i lityfikację, zwykle warstwowana; metamorficzna — przeobrażona przez fluidy lub ciepło (metamorfizm kontaktowy) i ciśnienie (pogrążenia), często o teksturze anizotropowej; osad — nieskonsolidowane okruchy skał lub minerałów (okruchowe, np. piasek, żwir; chemiczne, np. kaolin; biogeniczne); próbka laboratoryjna; porcja do badań. Odczynnik i aparatura (rozdział 4): sita według EN 933-2, co najmniej sito 4 mm; lupa; scyzoryk; mikroskop stereoskopowy o powiększeniu zwykle 10–100×; mikroskop polaryzacyjny (opcjonalnie); rozcieńczony kwas solny (uwaga: wapień reaguje zwykle z kwasem ok. 10 %, dolomit z ok. 20 %); magnes (opcjonalnie). Pobieranie (rozdział 5): próbkę laboratoryjną pobiera się z odsłoniętych ścian wyrobiska, rdzeni wiertniczych albo hałd kruszywa (kruszywa — według EN 932-1); skała — porcja do badań co najmniej 5 kg; kruszywo — najmniejsza masa próbki zależy od wymiaru D i niejednorodności petrograficznej, pomniejszanie według EN 932-2, porcja reprezentatywna; uwaga: przy kruszywie niejednorodnym (żaden typ ani minerał nie przeważa) zwykle wystarcza 150 ziaren. Opis skały (6.1): najpierw oględziny dla ustalenia składników (próbkę można umyć), potem każdy typ skały dokładnie lupą albo stereomikroskopem; opis obejmuje a) uziarnienie głównych składników, teksturę, anizotropię, porowatość, pęcherzykowatość (skały wulkaniczne) i barwę, b) główne minerały możliwe do rozpoznania (kwarc, skalenie, kalcyt, dolomit itd.), c) stan przeobrażenia i zwietrzenia; uwaga 2: opis może wskazać obecność, nawet w małych ilościach, składników szkodliwych w szczególnych okolicznościach (opal, miki i inne krzemiany warstwowe, siarczany, siarczki żelaza i inne siarczki, substancje organiczne); nazwa skały (6.1.2) — jeśli możliwe, według nomenklatury z załącznika A. Opis kruszywa (6.2): kruszywa ze złóż naturalnych składają się głównie z ziaren mineralnych i okruchów skał; badanie, opis i nazwę stosuje się tylko dla ziaren od 0,1 mm do 63 mm (próbkę można umyć; skład często różni się między frakcjami — trzeba je wtedy rozdzielić i udziały oszacować, licząc ziarna we frakcjach); ziarna pozostające na sicie 4 mm można oglądać okiem, lepiej lupą albo stereomikroskopem, drobniejsze — obowiązkowo stereomikroskopem; uwaga: w niektórych przypadkach inne metody — magnes, test kwasem na kalcyt, dyfrakcja rentgenowska, płytki cienkie pod mikroskopem polaryzacyjnym (przygotowanie według EN 12407); opis obejmuje a) kształt, stan powierzchni (szorstkość) i obtoczenie ziaren, b) rozpoznanie głównych minerałów; nazwa (6.2.3): typ petrograficzny albo minerał przeważający (ponad 50 %) musi być w nazwie — np. piasek kwarcowy (ponad 50 % ziaren kwarcu), żwir bazaltowy (ponad 50 % okruchów bazaltu); piasek i żwir w znaczeniu geologicznym (A.3.2.1, A.3.2.2), nie geometrycznym; gdy nic nie przeważa — materiał jest „niejednorodny”, a nazwa powinna zawierać najczęstsze typy (np. piasek kwarcowo-skaleniowy, żwir krzemionkowy); dla pojedynczych ziaren: typ petrograficzny, minerały (np. kwarc, skalenie, miki, kalcyt), fragmenty muszli. Sprawozdanie (7.1): powołanie normy z rokiem wydania, identyfikacja próbki z pochodzeniem, identyfikacja laboratorium, data, opis petrograficzny według 6.1 (skały) albo 6.2 (kruszywa), odstępstwa od metody, nietypowe obserwacje; dane nieobowiązkowe (7.2): procedura pobierania, procedura pomniejszania, masa próbki skały albo porcji…; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 932-3:2022-12 (wersja angielska, publikacja 01-12-2022, 20 stron, grupa cenowa K) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 108 Kruszyw i Kamienia Budowlanego, ICS 91.100.15, „Wprowadza: EN 932-3:2022 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 932-3:1999 – wersja polska, PN-EN 932-3:1999/A1:2004 – wersja polska”. PN-EN 932-3:1999 (wersja polska, publikacja 07-01-1999, 12 stron; wprowadzała EN 932-3:1996, zastępowała PN-B-06714-11:1987) i zmiana PN-EN 932-3:1999/A1:2004 (wersja polska, 08-12-2004; Zakres: „Podano postanowienie, w odniesieniu do kruszyw niejednorodnych, dotyczące oceny minimalnej ilości 150 ziarn. Wprowadzono modyfikacje dotyczące norm powołanych i odsyłaczy”) — obie z „Datą wycofania: 01-12-2022”, zastąpione przez PN-EN 932-3:2022-12.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 932-3 stoi w 8 rekordach u 7 laboratoriów: AB 054, AB 298, AB 687, AB 937, AB 1107, AB 1685, AB 1959. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 07.10.2025 do 01.07.2026) numer stoi u wszystkich 7: „PN-EN 932-3:2022-12” u AB 298, AB 687, AB 1107, AB 1685 i AB 1959; bez roku u AB 054 i AB 937 (dwa miejsca zakresu). Żaden wiersz z tym numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą (u AB 054 zawieszenie na wniosek od 25.06.2026 dotyczy innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 932-3” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Kruszywa (AB 1685 — kruszywa i skały) — „uproszczony opis petrograficzny”, u AB 687 i AB 1959 metodą oceny makroskopowej, u AB 1685 „opis petrograficzny — ocena makroskopowa i mikroskopowa”; zwykle obok innych badań kruszyw: mrozoodporności (PN-EN 1367-1, -6), zgorzeli słonecznej bazaltu (PN-EN 1367-3), długości ziaren (PN-EN 13450), zawartości humusu i siarki (PN-EN 1744-1), reaktywności alkalicznej (procedura GDDKiA) i pobierania próbek (PN-EN 932-1).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy zakresie: to opis UPROSZCZONY — do dokładnej identyfikacji (mineralogia techniczna, szczególne zastosowania) potrzebne są dalsze badania, a kruszyw sztucznych i z recyklingu ta norma nie obejmuje. Przy frakcjach: skład często różni się między frakcjami — opis całej próbki bez rozdzielenia frakcji może pomylić udziały; opis i nazwa dotyczą tylko ziaren 0,1–63 mm. Przy powiększeniu: ziarna poniżej 4 mm ocenia się obowiązkowo pod stereomikroskopem, nie okiem. Przy nazwie: typ albo minerał musi przekraczać 50 %, by stanąć w nazwie; w przeciwnym razie kruszywo jest „niejednorodne”, a „piasek” i „żwir” rozumie się geologicznie, nie według uziarnienia. Przy liczbie ziaren: dla kruszywa niejednorodnego zwykle 150 ziaren; próbka skały co najmniej 5 kg. Przy kwasie: wapień reaguje już z ok. 10 % HCl, dolomit — z ok. 20 %. Przy składnikach szkodliwych: opal, miki, siarczany, siarczki i substancje organiczne warto wskazać nawet w małych ilościach. Przy wydaniu: wydanie 2022 przebudowało procedurę i sprawozdanie — wyniki według PN-EN 932-3:1999 (wycofanej) mają inny układ.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy załącznika A (nomenklatura skał z rysunkami) ani pozostałych danych nieobowiązkowych sprawozdania — nie podajemy więc definicji poszczególnych nazw skał ani pełnej listy danych opcjonalnych.

Zasada metody

Petrograf ogląda próbkę skały albo porcję kruszywa okiem, lupą i mikroskopem stereoskopowym (wspomagając się kwasem solnym, magnesem, ewentualnie płytkami cienkimi), opisuje uziarnienie, teksturę, minerały i zwietrzenie albo kształt i obtoczenie ziaren, i nadaje nazwę według typu lub minerału przeważającego (ponad 50 %) albo określa kruszywo jako niejednorodne.

Zastosowania

• Kruszywa naturalne — uproszczony opis petrograficzny i nazwa typu petrograficznego — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Skały w złożach i rdzeniach wiertniczych (próbka co najmniej 5 kg)
• Wskazanie w opisie składników, które w szczególnych okolicznościach mogą szkodzić (opal, siarczki, siarczany, substancje organiczne)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 932-3:2022-12 (wersja angielska; EN 932-3:2022 IDT)

Tytuł (PL)

Badania podstawowych właściwości kruszyw — Część 3: Procedura i terminologia uproszczonego opisu petrograficznego

Title (EN)

Tests for general properties of aggregates — Part 3: Procedure and terminology for simplified petrographic description

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i przygotowanie

   Skała ze ścian wyrobiska lub rdzeni (≥ 5 kg); kruszywo według EN 932-1, pomniejszone według EN 932-2. PN-EN 932-3:2022-12 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Przygotowanie kruszywa

   Ewentualne mycie i rozdział na frakcje; badanie tylko ziaren 0,1–63 mm.

3. Oględziny

   Okiem, lupą i stereomikroskopem (ziarna < 4 mm obowiązkowo stereomikroskopem); w razie potrzeby kwas solny, magnes, płytki cienkie.

4. Opis

   Skała: uziarnienie, tekstura, anizotropia, porowatość, barwa, minerały, zwietrzenie; kruszywo: kształt, powierzchnia, obtoczenie, minerały; udziały z liczenia ziaren we frakcjach.

5. Nazwa i sprawozdanie

   Nazwa według typu lub minerału > 50 % (skały — według załącznika A) albo „niejednorodne”; sprawozdanie według 7.1.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp; kwas solny — rękawice i okulary, praca przy wyciągu; scyzoryk — ostrożność
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma daje opis uproszczony tylko dla kruszyw naturalnych; nazwa wymaga przewagi powyżej 50 %, a ziarna poniżej 4 mm ocenia się pod stereomikroskopem

Najczęstsze pytania