🔩 Ręczne badanie ultradźwiękowe metodą echa odkuwek ze stali nierdzewnych austenitycznych i austenityczno-ferrytycznych (cztery typy odkuwek, bez odkuwek matrycowych i wirników turbin i generatorów) — pisemna procedura, defektoskop z zobrazowaniem A, głowice 0,5–6 MHz (normalne o średnicy przetwornika 10–40 mm, kątowe 35–70°, podwójne do strefy przypowierzchniowej), bloki odniesienia z co najmniej trzema reflektorami dla DAC, badanie po ostatniej obróbce cieplnej, chropowatość zależna od klasy jakości, PN-EN 10228-4

Materiały i NDT PN-EN 10228-4

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 10228-4:2016-07 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej opisano techniki stosowane w przypadku ręcznego badania ultradźwiękowego techniką impulsową echa odkuwek wykonanych ze stali nierdzewnych austenitycznych i austenityczno-ferrytycznych. Mogą być również stosowane metody przeszukiwania zmechanizowanego, takie jak badanie zanurzeniowe, uzgodnione między dostawcą i zamawiającym. Niniejsza część EN 10228 ma zastosowanie do czterech typów odkuwek określonych przez ich kształt i sposób wytwarzania. Typy 1, 2 i 3 obejmują odkuwki o prostym kształcie, typ 4 o złożonym kształcie. Niniejsza część EN 10228 nie ma zastosowania do: – odkuwek kutych w matrycach zamkniętych; – odkuwek wirników i generatorów. Badanie ultradźwiękowe odkuwek ze stali ferrytycznych i martenzytycznych jest przedmiotem części 3 niniejszej Normy Europejskiej”. Tekst normy czytamy w próbce SIST EN 10228-4:2016 (tekst EN 10228-4:2016) od okładki do punktu 10.3 (strona 9); rozdziałów 11–16 (ustawienie czułości, skanowanie, klasy jakości, kryteria, wymiarowanie, sprawozdanie) i załączników nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU EN 10228-4:2016 (przedmowa, rozdziały 1–10.3). Normę przygotował ECISS/TC 111 „Odlewy i odkuwki stalowe” (sekretariat AFNOR); CEN zatwierdził ją 3 października 2015 r.; zastępuje EN 10228-4:1999, a zmiany techniczne wymienia załącznik C. Seria EN 10228: część 1 — badanie magnetyczno-proszkowe, część 2 — penetracyjne, część 3 — ultradźwiękowe odkuwek ferrytycznych i martenzytycznych, część 4 — ultradźwiękowe odkuwek austenitycznych i austenityczno-ferrytycznych. Zakres (rozdział 1, jak na karcie; zakres w tekście EN mówi o odkuwkach wirników turbin i generatorów). Powołania: EN 1330-1, EN 1330-4 (terminologia), EN 12668-1, -2, -3 (defektoskopy, głowice, zestaw), EN ISO 2400 (wzorzec nr 1), EN ISO 9712, EN ISO 16811 (ustawienie czułości i zakresu), EN ISO 16827 (charakteryzacja i wymiarowanie nieciągłości). Informacje obowiązkowe (rozdział 4) — do uzgodnienia przy zapytaniu lub zamówieniu: a) etap(y) wytwarzania; b) badana objętość i pokrycie siatką albo 100 %; c) badanie przypowierzchniowe; d) klasa jakości albo klasy i strefy; e) kryteria rejestracji i akceptacji, jeśli inne niż w tablicach 5, 6 i 7; f) specjalne pokrycie, sprzęt lub środek sprzęgający; g) technika skanowania, jeśli nie ręczna; h) techniki wymiarowania nieciągłości rozciągłych; i) technika ustawienia czułości; j) obecność zamawiającego; k) przedłożenie pisemnej procedury do zatwierdzenia; l) badanie głowicami kątowymi; m) pozostałe wymagania dla odkuwek złożonych (typ 4). Procedura (rozdział 5): badanie według pisemnej procedury — specyfikacji wyrobu, procedury napisanej dla zastosowania albo tej normy uzupełnionej szczegółami; zawiera co najmniej: opis odkuwek, dokumenty odniesienia, kwalifikacje operatora, etap wytwarzania, strefy według klas jakości, przygotowanie powierzchni, środek sprzęgający, opis i wzorcowanie sprzętu, plan skanowania, kolejność czynności, poziomy rejestracji, charakteryzację nieciągłości, kryteria akceptacji i sprawozdanie. Personel (rozdział 6): według EN ISO 9712. Sprzęt (rozdział 7): defektoskop z zobrazowaniem A według EN 12668-1; głowice do wstępnego wykrywania według EN 12668-2 (pomocnicze nie muszą); profilowanie według EN ISO 16811; częstotliwość nominalna 0,5–6 MHz; głowice normalne — efektywna średnica przetwornika 10–40 mm; kątowe (fala poprzeczna) — 35–70°, efektywne pole przetwornika 20–625 mm²; do strefy przypowierzchniowej — głowice podwójne; wzorce według EN ISO 2400; bloki odniesienia — gdy czułość ustala się techniką krzywej odległość–amplituda (DAC) albo nieciągłości wymiaruje względem reflektorów odniesienia; stan powierzchni bloku jak obiektu, co najmniej trzy reflektory na całej badanej głębokości; blok z naddatku długości obiektu, z części z tego samego materiału i w tym samym stanie obróbki cieplnej albo z części o podobnych właściwościach akustycznych (ocenia osoba z kwalifikacją poziomu 2); bloków nie stosuje się w technice DGS poza sprawdzeniem dokładności wykresu DGS; inne wymiary reflektorów niż w tablicach 5 i 6 — z odpowiednią korekcją czułości; ten sam środek sprzęgający do ustawienia zakresu i czułości, skanowania i oceny (przykłady: woda z inhibitorem korozji lub zmiękczaczem albo bez, smar, olej, gliceryna, pasta celulozowa), usuwany po badaniu, jeśli szkodzi dalszym operacjom. Wzorcowanie (rozdział 8): zestaw (defektoskop i głowice) według EN 12668-3. Etap (rozdział 9): po ostatniej obróbce cieplnej, o ile nie uzgodniono inaczej (np. najpóźniejszy możliwy etap dla obszarów, których po obróbce nie da się zbadać); odkuwki cylindryczne i prostopadłościenne przeznaczone do wiercenia zaleca się badać przed wierceniem. Powierzchnia (rozdział 10): bez farby, nieprzylegającej zgorzeliny, zaschniętego środka sprzęgającego i nierówności; w stanie obrobionym Ra ≤ 12,5 µm dla klas jakości 1 i 2, Ra ≤ 6,3 µm dla klasy 3 (tablica 1); w stanie po kuciu — dopuszczalne, jeśli wymagana klasa jest osiągalna; gdy pełne badanie nie jest wykonalne — śrutowanie, piaskowanie albo szlifowanie dla utrzymania sprzężenia; uwaga: zwykle osiągalna jest tylko klasa 1; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 10228-4:2016-07 (wersja angielska, publikacja 22-07-2016, 27 stron, grupa cenowa N) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Hutnictwa, KT 123 Badań Własności Metali, ICS 77.140.85, 77.040.20, „Wprowadza: EN 10228-4:2016 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 10228-4:2000 – wersja polska”. PN-EN 10228-4:2000 (wersja polska, publikacja 29-12-2000, 22 strony; wprowadzała EN 10228-4:1999) — „Data wycofania: 22-07-2016”, zastąpiona przez PN-EN 10228-4:2016-07.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 10228-4 stoi w 11 rekordach u 7 laboratoriów: AB 001, AB 313, AB 608, AB 904, AB 1336, AB 1505, AB 1827. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 23.04.2025 do 02.09.2026) numer stoi u wszystkich 7: „PN-EN 10228-4:2016-07” u AB 001 (pięć miejsc zakresu, z gwiazdką — badania, na podstawie których laboratorium formułuje opinie i interpretacje), AB 313, AB 1336, AB 1505 i AB 1827; bez roku u AB 608 i AB 904 (z oznaczeniem „E” — elastyczny zakres). Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 10228-4” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Odkuwki stalowe — „nieciągłości materiałowe”, „nieciągłości wewnętrzne”, „nieciągłości”, metoda ultradźwiękowa; zawsze w jednej pozycji z PN-EN 10228-3 (odkuwki ferrytyczne i martenzytyczne) i zwykle z PN-EN ISO 16810 (zasady ogólne), u AB 904 także PN-EN ISO 16811 i 16827, obok PN-EN 10160 (wyroby płaskie) i PN-EN 12680-1 (odlewy).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy materiale: odkuwki austenityczne i austenityczno-ferrytyczne bada się według części 4, ferrytyczne i martenzytyczne — według części 3; to dwie różne normy w tej samej pozycji zakresu. Przy bloku odniesienia: musi mieć stan powierzchni i właściwości akustyczne badanej odkuwki (najlepiej z naddatku albo z tego samego materiału i obróbki cieplnej) — blok z innego gatunku zmienia czułość. Przy DGS: bloków odniesienia w tej technice nie używa się poza sprawdzeniem wykresu. Przy powierzchni: klasa jakości 3 wymaga Ra ≤ 6,3 µm; na powierzchni po kuciu zwykle osiągalna jest tylko klasa 1. Przy środku sprzęgającym: ten sam przy ustawianiu, skanowaniu i ocenie. Przy etapie: badanie po ostatniej obróbce cieplnej, odkuwki do wiercenia najlepiej przed wierceniem. Przy uzgodnieniach: bez uzgodnionej klasy jakości, pokrycia i kryteriów (rozdział 4) wynik nie ma odniesienia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów o ustawianiu czułości, skanowaniu, klasach jakości, kryteriach rejestracji i akceptacji (tablice 5–7), wymiarowaniu i sprawozdaniu ani załączników A i C — nie podajemy więc poziomów rejestracji, kryteriów akceptacji ani zmian względem wydania 1999.

Zasada metody

Odkuwkę ze stali austenitycznej lub austenityczno-ferrytycznej przeszukuje się ręcznie głowicą ultradźwiękową (echo impulsowe) przez środek sprzęgający; echa od nieciągłości porównuje się z krzywą DAC z bloku odniesienia albo z wykresem DGS i ocenia według uzgodnionej klasy jakości.

Zastosowania

• Odkuwki ze stali nierdzewnych austenitycznych i duplex — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Odkuwki o prostym kształcie (typy 1–3) i złożonym (typ 4) w odbiorach według klas jakości
• Badania przed wierceniem odkuwek cylindrycznych i prostopadłościennych

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 10228-4:2016-07 (wersja angielska; EN 10228-4:2016 IDT)

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące odkuwek stalowych — Część 4: Badanie ultradźwiękowe odkuwek ze stali nierdzewnych austenitycznych i austenityczno-ferrytycznych

Title (EN)

Non-destructive testing of steel forgings — Part 4: Ultrasonic testing of austenitic and austenitic-ferritic stainless steel forgings

Procedura krok po kroku

1. Uzgodnienia i procedura

   13 punktów z rozdziału 4 (m.in. klasa jakości, pokrycie, kryteria) i pisemna procedura według rozdziału 5. PN-EN 10228-4:2016-07 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Sprzęt

   Defektoskop i głowice według EN 12668; wzorcowanie zestawu według EN 12668-3; blok odniesienia dla DAC.

3. Etap i powierzchnia

   Po ostatniej obróbce cieplnej; powierzchnia bez farby i zgorzeliny, Ra ≤ 12,5 µm (klasy 1, 2) lub ≤ 6,3 µm (klasa 3).

4. Badanie

   Ręczne skanowanie głowicami normalnymi (i kątowymi lub podwójnymi, jeśli uzgodniono) z tym samym środkiem sprzęgającym; czułość techniką DAC albo DGS.

5. Ocena

   Rejestracja i ocena wskazań według uzgodnionej klasy jakości i kryteriów normy; usunięcie środka sprzęgającego, jeśli szkodzi.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp; ciężkie odkuwki — bezpieczne podparcie i transport; środki sprzęgające (olej, smar) — ryzyko poślizgu
• UWAGA MERYTORYCZNA: część 4 dotyczy stali austenitycznych i duplex — dla ferrytycznych i martenzytycznych właściwa jest część 3; blok odniesienia musi odpowiadać materiałowi odkuwki

Najczęstsze pytania