〰️ Udary mechaniczne — próba Ea: odporność wyrobu na pojedyncze lub wielokrotne udary o znormalizowanym kształcie impulsu (półsinusoida, piła z maksimum na końcu, trapez), PN-EN 60068-2-27

Elektronika i EMC PN-EN 60068-2-27

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny IEC 60068-2-27:2008 (wydanie 4.0, 2008-02) — rozdziały 1–5 bez tablicy 1; tekst wprowadza PN-EN 60068-2-27:2009 bez zmian (IDT). Zakres (rozdz. 1): norma daje „standardową procedurę wyznaczania zdolności obiektu badanego do wytrzymania określonych ostrości udarów niepowtarzalnych lub powtarzalnych"; celem próby jest ujawnienie słabości mechanicznej lub pogorszenia określonych właściwości, albo nagromadzonego uszkodzenia wywołanego udarami, a razem ze specyfikacją wyrobu — ocena integralności konstrukcji albo kontrola jakości. Próba jest przeznaczona przede wszystkim dla obiektów bez opakowania (i w skrzyni transportowej, gdy ta jest częścią obiektu); z IEC 60068-2-47 można nią badać wyroby opakowane. Obiekt jest zawsze zamocowany do uchwytu albo stołu maszyny udarowej. Przedmowa: czwarte wydanie zastępuje trzecie z 1987 r. i włącza IEC 60068-2-29 (wydanie drugie, 1987), która miała zostać wycofana po jego publikacji; nowością są obiekty w miękkich opakowaniach. Norma ma status podstawowej publikacji bezpieczeństwa (IEC Guide 104) i stosuje się ją razem z IEC 60068-1.

JAK WYGLĄDA PRÓBA (rozdz. 3–5 fragmentu). Ostrość udaru to połączenie przyspieszenia szczytowego, czasu trwania impulsu nominalnego i liczby udarów. Trzy kształty impulsu: półsinusoida, impuls piłokształtny z maksimum na końcu (trójkąt niesymetryczny z krótkim opadaniem) i trapez (symetryczny, z krótkim narastaniem i opadaniem); norma nie ustala kolejności pierwszeństwa. Przebieg zmierzony w punkcie kontrolnym musi mieścić się w polach tolerancji rysunków 1–3; zmiana prędkości — w granicach ±15 % wartości impulsu nominalnego (całkowanie od 0,4 D przed impulsem do 0,1 D po nim, D — czas trwania impulsu nominalnego); przyspieszenie poprzeczne nie większe niż 30 % przyspieszenia szczytowego; przy udarach powtarzalnych ruch względny wewnątrz obiektu między udarami ma zanikać. Wymagania dla toru pomiarowego (rysunek 4): dla impulsów 0,2 i 0,3 ms dolna granica 20 Hz i 120 Hz, górna 20 kHz i 40 kHz; dla 2 i 3 ms — 2 Hz, 10 Hz, 5 kHz, 10 kHz; dla 16, 18 i 30 ms — 0,2 Hz, 1 Hz, 1 kHz, 2 kHz. Mocowanie według IEC 60068-2-47. Kształt impulsu i ostrość określa specyfikacja wyrobu; udary przykłada się we wszystkich trzech osiach i w obu kierunkach, jeśli tego wymaga; liczbę udarów w każdym kierunku wybiera się spośród 3 ± 0, 100 ± 5, 500 ± 5, 1 000 ± 10 i 5 000 ± 10. Przyspieszenie ziemskie g_n zaokrągla się w normie do 10 m/s².

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-EN 60068-2-27:2009 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA. Publikacja 01-06-2009, 40 stron, grupa cenowa R, Sektor Elektrotechniki, KT 65 Prób Środowiskowych Wyrobów Elektrycznych, ICS 19.040, „Wprowadza: EN 60068-2-27:2009 [IDT], IEC 60068-2-27:2008 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN 60068-2-27:2002 - wersja angielska, PN-EN 60068-2-29:2002 - wersja angielska" — karta potwierdza więc połączenie obu dawnych norm. Zakres z karty, w całości: „Podano szczegółowe wymagania dla podzespołów, urządzeń i innych wyrobów elektrotechnicznych, które podczas transportu, składowania lub użytkowania mogą być narażane na stosunkowo rzadko powtarzalne bądź niepowtarzalne udary. Dostarczono znormalizowaną procedurę badania w celu określenia odporności wyrobu na wymagane ostrości udaru. Podano ogólny opis próby, aparatury probierczej oraz ostrości próby. Podano definicje 6 terminów". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 60068-2-27" (29.09.2026) pokazuje tylko wydania 2009 i 2002; to drugie, z etykietą „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 60068-2-27:2009", nosiło tytuł „Próba Ea i wytyczne - udary pojedyncze".

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 60068-2-27: 36 pozycji u 12 laboratoriów. Samodzielna próba udarów — 14 pozycji u 12 laboratoriów: AB 023 („Próba Ea – udar pojedynczy (półsinusoida) (6 - 25) ms"), AB 044 (razem z próbą Fc wibracji), AB 128 (maszyny, części, opakowania transportowe — obok PN-EN ISO 4180), AB 132 (udary wielokrotne do 750 m/s², 1–30 ms — obok NO-06-A107 i PN-EN 61373), AB 207 (do 100 g), AB 261 (do 264 g, obiekty do 500 kg, bez próby 2500 m/s²/1 ms — obok PN-EN 50125-3 i PN-EN 60255-21-2), AB 296 (dwie pozycje: udary pojedyncze i wielokrotne, (50 – 1 500) m/s², urządzenia do 800 kg — obok NO-06-A107), AB 665 (sinus, udar, drgania losowe — obok PN-EN 50125-3, PN-EN 60068-2-6, PN-EN 60068-2-64 i PN-EN 61373), AB 1132 (sprzęt wojskowy: półsinusoida i trapez do 1500 m/s², (1 - 50) ms — obok NO-06-A107), AB 1241 (dwie pozycje: urządzenia do 1000 kg — (0 – 2 200) m/s², (3,5 – 50) ms; od 1000 do 3000 kg — (0 – 50) m/s², (10 - 50) ms — obok NO-06-A107 i NO-20-A500-5), AB 1776 (elementy elektryczne samochodów: udary do 100 g — obok norm producentów pojazdów) i AB 1860 (komponenty motoryzacyjne: półsinusoida, 1000 m/s²). Badanie wyrobów według norm serii PN-EN 54 („z wykorzystaniem PN-EN 60068-2-27:2009" w punkcie o udarach) — 22 pozycje: AB 207 (17: czujki ciepła, dymu, płomienia, tlenku węgla, zasysające, kanałowe, wielodetektorowe, liniowe, ostrzegacze ręczne, sygnalizatory, izolatory zwarć, urządzenia wejścia/wyjścia, podzespoły z łączami radiowymi) i AB 023 (5). Postaci: „PN-EN 60068-2-27:2009" — większość, bez roku — AB 128, AB 665 i AB 1241, „EN 60068-2-27:2009" — AB 023 i AB 044, „IEC 60068-2-27" — AB 044 (obok PN-EN i EN), AB 1776 („IEC 60068-2-27:2009") i AB 1860 („ed. 4.0 2008-02"). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 60068-2-27" i pokaże 8 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 8; pod „EN 60068-2-27" — 2 (AB 023, AB 044); AB 132, AB 1776 i AB 1860 zostają poza nimi. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 19.03.2025 do 14.07.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

OBOK TEJ NORMY. W tej samej pozycji najczęściej stoi norma obronna NO-06-A107 (metody badań odporności na narażenia mechaniczne) — AB 132, AB 296, AB 1132 i AB 1241, a przy taborze kolejowym PN-EN 61373 (AB 132, AB 665) i PN-EN 50125-3 (AB 261, AB 665); AB 261 bada też „Próbę Ea" wyposażenia taboru według samych PN-EN 61373 i PN-EN 50155, bez tej normy. Drgania sinusoidalne (próba Fc, PN-EN 60068-2-6 — osobny wpis Bazy Wiedzy) stoją w tej samej pozycji co ta norma w 25 pozycjach u 5 laboratoriów: AB 044, AB 665 i AB 1776 (drgania i udary w jednej pozycji) oraz we wszystkich pozycjach według norm PN-EN 54 — AB 023 (5) i AB 207 (17). Udary mechaniczne jako punkt norm wyrobu, w pozycjach bez PN-EN 60068-2-27, powołują m.in.: AB 044 (seria PN-EN 60730, PN-EN 60898, PN-EN 61008-1, PN-EN 61009-1, PN-EN 61010-1, PN-EN 61643-11, PN-EN IEC 60974-1), AB 121 (PN-EN 61010-1), AB 022 (PN-EN 12966 — znaki drogowe o zmiennej treści), AB 128 i AB 1241 (Regulaminy ONZ nr 100 i 136 z ISO 6469-1 — napędy elektryczne pojazdów, u AB 1241 układy magazynowania energii REESS), AB 1690 (PN-EN 50155 i PN-EN 61373 — listwy zaciskowe i złącza wtykowe), AB 261 (Podręcznik badań ONZ, test T.4 — pkt 38.3.4.4), AB 060 (PN-EN 16856 — przenośne gaśnicze dozowniki aerozolu) i AB 117 (PN-IEC 839-10-1 — samochodowe systemy alarmowe, udary wielokrotne). Normy PN-EN 60068-2-29, zastąpionej razem z wydaniem 2002 tej normy, nie powołuje w kopii żadne laboratorium.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment kończy się na rozdziale 5 bez tablicy 1, więc nie podajemy par „przyspieszenie szczytowe — czas trwania" zalecanych przez normę, pól tolerancji z rysunków 1–3, wzoru na częstotliwość graniczną filtru, treści rozdziałów 6–12 (kondycjonowanie wstępne, pomiary początkowe i końcowe, przebieg próby, regeneracja, dane w specyfikacji i sprawozdaniu) ani załącznika A (dobór kształtu impulsu, przykładowe ostrości dla zastosowań) — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

Zasada metody

Obiekt zamocowany do stołu maszyny udarowej (albo uchwytu, według IEC 60068-2-47) poddaje się udarom o znormalizowanym kształcie — półsinusoida, impuls piłokształtny z maksimum na końcu albo trapez — o przyspieszeniu szczytowym, czasie trwania i liczbie udarów określonych przez specyfikację wyrobu, we wszystkich trzech osiach i w obu kierunkach, jeśli specyfikacja tego wymaga. Przebieg mierzony w punkcie kontrolnym musi mieścić się w polu tolerancji, zmiana prędkości w ±15 %, a przyspieszenie poprzeczne nie może przekroczyć 30 % szczytowego. Oceną jest brak uszkodzenia i zachowanie działania wyrobu; kryteria podaje specyfikacja wyrobu (fragment rozdz. 1–5 IEC 60068-2-27:2008).

Zastosowania

• Wyroby elektrotechniczne, elektroniczne i telekomunikacyjne, sprzęt wojskowy i kolejowy — odporność i wytrzymałość na udary pojedyncze i wielokrotne (12 laboratoriów)
• Czujki i urządzenia systemów sygnalizacji pożarowej — punkt o udarach w badaniach według norm serii PN-EN 54 (AB 023, AB 207)
• Komponenty elektryczne i elektroniczne pojazdów — obok norm producentów (AB 1776, AB 1860)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 60068-2-27:2009 (wersja angielska; EN 60068-2-27:2009, IEC 60068-2-27:2008 IDT)

Tytuł (PL)

Badania środowiskowe — Część 2-27: Próby — Próba Ea i wytyczne: Udary

Title (EN)

Environmental testing — Part 2-27: Tests — Test Ea and guidance: Shock

Procedura krok po kroku

1. Specyfikacja wyrobu

   Specyfikacja określa kształt impulsu, przyspieszenie szczytowe, czas trwania, osie i kierunki oraz liczbę udarów (3, 100, 500, 1 000 albo 5 000 w każdym kierunku); zalecanych połączeń z tablicy 1 NIE PODAJEMY.

2. Mocowanie

   Obiekt mocuje się do stołu albo uchwytu maszyny udarowej według IEC 60068-2-47; punkty kontrolne — możliwie blisko punktów mocowania.

3. Sprawdzenie impulsu

   Przebieg w punkcie kontrolnym w polu tolerancji, zmiana prędkości w ±15 %, przyspieszenie poprzeczne ≤ 30 % szczytowego; tor pomiarowy według rysunku 4.

4. Udary

   Udary w zadanych osiach i kierunkach; przy udarach powtarzalnych częstotliwość taka, by ruch względny w obiekcie między udarami zanikał.

5. Ocena

   Pomiary końcowe i sprawdzenie działania według specyfikacji wyrobu — treści rozdziałów 6–12 NIE PODAJEMY (poza fragmentem).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Maszyna udarowa i badany obiekt gromadzą dużą energię — mocowanie obiektu i osłony sprawdza się przed każdą serią udarów
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma nie ustala ostrości udaru — wartości przyspieszenia, czasu trwania i liczby udarów pochodzą ze specyfikacji wyrobu (np. normy PN-EN 54 albo NO-06-A107); pytając o badanie, podaj dokument wyrobu

Najczęstsze pytania