🔩 Udarność złączy spawanych — położenie próbki i karbu (oznaczenia VWT, VHT, VWS, VHS) — PN-EN ISO 9016

Materiały i NDT PN-EN ISO 9016

Przegląd

TA NORMA NIE JEST METODĄ POMIARU — JEST SYSTEMEM OZNACZEŃ. Zakres (rozdz. 1 ISO 9016:2022 i karta PKN): metoda opisywania położenia próbki i orientacji karbu przy badaniu i protokołowaniu prób udarności doczołowych złączy spawanych. Dotyczy metali we wszystkich postaciach wyrobów, spajanych dowolnym procesem spawania i zgrzewania. Stosuje się ją JAKO DODATEK do serii ISO 148 — zawiera oznaczenie próbki i dodatkowe wymagania co do sprawozdania. ZASADA (rozdz. 4): próbę udarności wykonuje się zgodnie z ISO 148-1. Temperaturę badania, położenie, rodzaj i wymiary próbki oraz orientację karbu określa norma wyrobu (application standard). Poza wymaganiami ISO 148-1 położenie karbu można wyznaczyć trawieniem makroskopowym. Wiersz zakresu akredytacji z samą PN-EN ISO 9016 mówi więc, że laboratorium umie opisać i pobrać próbkę ze złącza — pracę łamania mierzy według PN-EN ISO 148-1, którą w 18 z 19 pozycji zakresy stawiają obok.

OZNACZENIE PRÓBKI — PIĘĆ ZNAKÓW (rozdz. 5). Próbkę pobiera się tak, by jej oś podłużna była prostopadła do długości spoiny. • 1. znak — rodzaj karbu: U (karb U Charpy’ego) albo V (karb V); • 2. znak — miejsce karbu: W — w stopiwie spoiny (linia odniesienia: oś spoiny w miejscu próbki), H — w strefie wpływu ciepła (linia odniesienia: linia wtopienia albo linia złącza; karb obejmuje SWC); • 3. znak — orientacja: S — powierzchnia z karbem równoległa do powierzchni (odpowiada „karbowi powierzchniowemu" z badań mechaniki pękania), T — karb przez grubość; • 4. znak — a: odległość środka karbu od linii odniesienia w mm (gdy środek karbu leży w osi stopiwa, a = 0 i to też się zapisuje); • 5. znak — b: odległość od strony lica złącza do bliższej powierzchni próbki w mm (gdy powierzchnią próbki jest strona lica, b = 0 — i to się zapisuje). Przy spoinach na X, K i podobnych stroną lica jest ta z szerszą spoiną albo ta, od której najpierw wprowadzono energię spawania. Przykłady z normy: VWT 0/b, VHT a/b, VWS a/b, VHS a/b. Gdy takie oznaczenie nie opisuje położenia wystarczająco, dołącza się szkic odnoszący się do instrukcji technologicznej spawania (pkt 5.3).

MIEJSCE BŁĘDU Z POZORNIE POPRAWNYM WYNIKIEM: próbka z karbem nie tam, gdzie wymaga norma wyrobu — np. w stopiwie zamiast w strefie wpływu ciepła. Praca łamania jest wtedy zmierzona prawidłowo, ale dotyczy innego obszaru złącza. Oznaczenie VWT/VHT w sprawozdaniu jest jedynym śladem, że karb był tam, gdzie trzeba.

SPRAWOZDANIE (rozdz. 8) — ponad to, czego wymaga ISO 148-1: odwołanie do ISO 9016:2022; oznaczenie próbki; rodzaj i wymiary wykrytych niezgodności (jeśli są); szkic (jeśli wymagany); inne informacje wymagane przez normę wyrobu albo umowę stron. Przykład typowego sprawozdania podaje załącznik A.

WYDANIA (stan kart PKN i strony ISO na 25.09.2026). PN-EN ISO 9016:2022-09 — wersja angielska, publikacja 28-09-2022, 20 stron, KT 165 Spawania i Procesów Pokrewnych; wprowadza EN ISO 9016:2022 i ISO 9016:2022 [IDT]; zastępuje PN-EN ISO 9016:2013-05 (wersje angielska i niemiecka), wycofaną 28-09-2022. Karta bez nagłówka „Wycofana". Strona ISO: ISO 9016:2022 — wydanie 3, opublikowane 2022-03, etap 60.60. Jedyna zmiana wydania 2022 według przedmowy: usunięto kolumnę z tablicy A.1 (wzoru sprawozdania). Norma, do której odsyła próba — PN-EN ISO 148-1:2017-02 w wersji polskiej (wprowadza ISO 148-1:2016, osobny wpis w tej bazie) — też jest aktualna według karty.

JAK NORMĘ POWOŁUJĄ ZAKRESY AKREDYTACJI. Pomiar 25.09.2026 na bazie zakresów akredytacji PL (1310 laboratoriów z pozycjami): 19 pozycji u 15 laboratoriów — „PN-EN ISO 9016:2022-09" (17) i „PN-EN ISO 9016" bez roku (2). Obok: „PN-EN ISO 148-1:2017-02" (16) i „PN-EN ISO 148-1" (2), a także ASTM A370 i ASTM E23. Przedmiot: złącza spawane, stopiwo, metale i wyroby konstrukcyjne. Metodyka: „Praca łamania" (10), „Udarność" (2), z parametrami: KV2, KU2, KV8, KU8, energia początkowa młota 150, 300 i 450 J, temperatury od -196 °C (ciekły azot) do +500 °C, w dwóch pozycjach także rozszerzenie boczne LE.

KLUCZ ZAKŁADKI „LABORATORIA": „PN-EN ISO 9016" — 15 laboratoriów i 19 pozycji, bez pozycji obcych i bez pominiętych.

DOKĄD SIĘGA TEKST: ISO 9016:2022 udostępniona przez wydawcę obejmuje rozdziały 1–8 z tablicami 1 i 2 oraz rysunkiem 1 — cały tekst normatywny; wzoru sprawozdania z załącznika A nie mieliśmy.

Zasada metody

Próbkę do próby udarności pobiera się ze złącza doczołowego prostopadle do spoiny, a położenie karbu opisuje pięcioma znakami: rodzaj karbu (U albo V), miejsce (W — stopiwo, H — strefa wpływu ciepła), orientacja (S — równolegle do powierzchni, T — przez grubość) oraz odległości a (od linii odniesienia) i b (od strony lica). Położenie karbu można wyznaczyć trawieniem makroskopowym. Próbę wykonuje się według ISO 148-1, a o temperaturze i rodzaju próbki rozstrzyga norma wyrobu.

Zastosowania

• Kwalifikowanie technologii spawania — próby udarności stopiwa i strefy wpływu ciepła
• Badania odbiorcze złączy spawanych w konstrukcjach stalowych, zbiornikach i rurociągach
• Opis położenia próbek w sprawozdaniach z prób Charpy’ego złączy spawanych i zgrzewanych

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 9016:2022-09 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 9016:2022 [IDT], ISO 9016:2022 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania niszczące złączy spawanych metali — Badanie udarności — Usytuowanie próbek, kierunek karbu i badanie

Title (EN)

Destructive tests on welds in metallic materials — Impact tests — Test specimen location, notch orientation and examination

Procedura krok po kroku

1. Wymagania z normy wyrobu

   Odczytać temperaturę badania, położenie, rodzaj i wymiary próbki oraz orientację karbu — ISO 9016 ich nie zawiera.

2. Pobranie próbki

   Prostopadle do długości spoiny; położenie karbu wyznaczyć, w razie potrzeby trawieniem makroskopowym.

3. Oznaczenie

   Nadać oznaczenie z pięciu znaków, np. VWT 0/b albo VHT a/b; gdy nie wystarcza — dołączyć szkic odnoszący się do instrukcji technologicznej spawania.

4. Próba udarności

   Według ISO 148-1.

5. Sprawozdanie

   Poza danymi z ISO 148-1: odwołanie do ISO 9016:2022, oznaczenie próbki, rodzaj i wymiary niezgodności, szkic, informacje wymagane przez normę wyrobu.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Młot wahadłowy — osłony strefy wahadła, blokada zwolnienia
• Chłodzenie próbek w ciekłym azocie (do -196 °C) — rękawice kriogeniczne, ochrona twarzy, wentylacja
• Trawienie makroskopowe — odczynniki żrące, wyciąg

Najczęstsze pytania