📏 Twardościomierze Vickersa — sprawdzanie bezpośrednie (siła probiercza, wgłębnik diamentowy 136°, układ pomiaru przekątnych, cykl) i pośrednie na wzorcach twardości wg ISO 6507-3: pięć odcisków, powtarzalność i obciążenie; PN-EN ISO 6507-2
Krótko: o co chodzi
Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy do pomiaru twardości sposobem Vickersa według ISO 6507-1, także przenośnych, metodą bezpośrednią i pośrednią. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 15.11.2026): 9 polskich laboratoriów wzorcujących (9 rekordów); 3 czeskie. Procedura obejmuje 6 kroków; stosuje się je m.in. do: Twardościomierze Vickersa, także przenośne — sprawdzanie przed pierwszym uruchomieniem, po naprawie i okresowo (ISO 6507-2:2018, rozdz. 1 i 7), Każda siła probiercza używana przy badaniach — wzorce wywzorcowane tą samą siłą (6.2), Nie dotyczy twardościomierzy działających na innej zasadzie, np. metodą impedancji ultradźwiękowej (rozdz. 1).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018 [IDT])
- Kategoria: Metrologia
- Kroków procedury: 6
- STATUS (karta PKN, 15.11.2026): PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska, publikacja 04-05-2018); wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018; zastępuje PN-EN ISO 6507-2:2007
- Temperatura (5.1.3, 6.1.3): (23 ± 5) °C; poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu
- Siła probiercza (5.2, tablica 1): 3 odczyty w każdym położeniu; ±2,0 % (0,009 807 N do < 0,098 07 N), ±1,5 % (do < 1,961 N), ±1,0 % (≥ 1,961 N)
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 6507-2:2018 dokument określa metodę sprawdzania i wzorcowania twardościomierzy oraz układu pomiaru przekątnych do wyznaczania twardości sposobem Vickersa zgodnie z ISO 6507-1. Metoda bezpośrednia dotyczy twardościomierza, wgłębnika i układu pomiaru długości przekątnych, a metoda pośrednia — sprawdzenia twardościomierza jako całości na wzorcach twardości. Twardościomierz używany także do innych metod pomiaru twardości sprawdza się niezależnie dla każdej metody. Dokument stosuje się również do twardościomierzy przenośnych, ale nie do twardościomierzy działających na innej zasadzie, np. metodą impedancji ultradźwiękowej. Ten sam zakres podaje karta PKN normy PN-EN ISO 6507-2:2018-05.
WEDŁUG TEKSTU ISO 6507-2:2018 (próbka wydawcy w wersji angielskiej: przedmowa, rozdziały 1–7 i początek rozdziału 8). Normę przygotował komitet ISO/TC 164 (Badania mechaniczne metali), podkomitet SC 3 (Pomiary twardości); czwarte wydanie zastąpiło trzecie (ISO 6507-2:2005) po rewizji technicznej — usunięto wszystkie odwołania do przekątnych odcisku mniejszych niż 0,020 mm, zmieniono wymagania wzorcowania i sprawdzania układu pomiarowego oraz największy dopuszczalny błąd pomiaru odcisku odniesienia, zalecenia kontroli wgłębnika przeniesiono do ISO 6507-1, do sprawozdania dodano twardość użytych wzorców, zmieniono załącznik A. Powołania normatywne: ISO 376, ISO 6507-1 i ISO 6507-3. Warunki ogólne (rozdz. 4): przed sprawdzeniem twardościomierz musi być ustawiony według instrukcji producenta — trzpień z wgłębnikiem przesuwa się w prowadnicy bez tarcia i nadmiernego luzu, oprawa wgłębnika jest pewnie osadzona, siła jest przykładana i zdejmowana bez uderzeń, drgań i przeregulowania, a w układzie pomiaru przekątnych przejście do pomiaru nie wpływa na odczyt, oświetlenie jest równomierne i daje kontrast na brzegu odcisku. Uwaga do rozdziału 4: tolerancje normy już uwzględniają niepewność przyrządów i wzorców, więc nie pomniejsza się ich dodatkowo o niepewność pomiaru. Sprawdzanie bezpośrednie (rozdz. 5) zaleca się w temperaturze (23 ± 5) °C — poza tym przedziałem zapisuje się to w sprawozdaniu — przyrządami ze spójnością pomiarową z wzorcami państwowymi. Siły probiercze (5.2): każdą siłę z zakresu roboczego mierzy się, a gdy położenie wgłębnika wpływa na siłę — w co najmniej trzech położeniach trzpienia (przy układzie ze sprzężeniem zwrotnym wystarczy jedno); przyrządem wg ISO 376 klasy 1 lub lepszej albo przez równoważenie siłą o dokładności ±0,2 %; wskazanie przyrządu nie powinno zmieniać się o więcej niż 0,2 % w ciągu 1 s do 30 s po skokowej zmianie siły; po trzy odczyty każdej siły w każdym położeniu. Dopuszczalny błąd względny ΔF_rel (tablica 1): 0,009 807 N ≤ F < 0,098 07 N — ±2,0 %; 0,098 07 N ≤ F < 1,961 N — ±1,5 %; F ≥ 1,961 N — ±1,0 %. Wgłębnik (5.3): cztery ściany ostrosłupa diamentowego wypolerowane i bez wad; kształt sprawdza się pomiarem bezpośrednim albo optycznym przyrządem o niepewności rozszerzonej nie większej niż 0,07°; kąt między przeciwległymi ścianami 136° ± 0,5° (albo między przeciwległymi krawędziami 148,11° ± 0,76°); kąt między osią ostrosłupa a osią oprawy mniejszy niż 0,5°; największa dopuszczalna długość linii styku przeciwległych ścian (tablica 2): 0,000 5 mm dla 0,009 807 N ≤ F < 1,961 N, 0,001 mm dla 1,961 N ≤ F < 49,03 N, 0,002 mm dla F ≥ 49,03 N; wgłębnik musi mieć ważne świadectwo wzorcowania. Układ pomiaru przekątnych (5.4): sprawdza się go przy każdym powiększeniu i dla każdej skali, w obu prostopadłych kierunkach, na wzorcowanym mikrometrze przedmiotowym (niepewność rozszerzona odległości kresek nie większa niż 0,000 4 mm albo 0,2 % — większa z wartości); co najmniej cztery równomiernie rozłożone odcinki w środku pola widzenia, po trzy pomiary, każdy z błędem nie większym niż 0,000 8 mm albo 1,0 % mierzonej długości (większa z wartości). Cykl pomiarowy (5.5) mierzy się przyrządem o niepewności rozszerzonej nie większej niż 1 s; czasy muszą się mieścić w granicach ISO 6507-1. Niepewność wyników — przykład w załączniku A (5.6).
SPRAWDZANIE POŚREDNIE (rozdz. 6) zaleca się w temperaturze (23 ± 5) °C na wzorcach twardości wywzorcowanych według ISO 6507-3 tymi samymi siłami, których twardościomierz będzie używał. Przy sprawdzaniu kilku sił dla każdej siły co najmniej dwa wzorce z zakresów: < 250 HV, 400 HV do 600 HV, > 700 HV, przy czym w całym zestawie każdy zakres ma co najmniej jeden wzorzec; przy jednej sile — trzy wzorce, po jednym z każdego zakresu. Na każdym wzorcu mierzy się jeden z odcisków odniesienia z bieżącego okresu wzorcowania — różnica średniej od certyfikowanej średniej długości przekątnej nie większa niż 0,001 mm albo 1,25 % (większa z wartości). Na każdym wzorcu wykonuje się i mierzy pięć odcisków według ISO 6507-1, tylko na powierzchni wywzorcowanej. Powtarzalność: r_rel = 100 × (H₅ − H₁)/H̄; jest zadowalająca, gdy d₁ − d₅ ≤ 0,001 mm, a w przeciwnym razie, gdy r_rel nie przekracza tablicy 4 — dla wzorców ≤ 250 HV: 6,0 % (HV 5 do HV 100), 12,0 % (HV 0,2 do < HV 5), 18,0 % (< HV 0,2); dla wzorców > 250 HV: 4,0 %, 8,0 % i 12,0 %. Obciążenie (bias): b = H̄ − H_CRM, b_rel = 100 × (H̄ − H_CRM)/H_CRM, gdzie H_CRM — certyfikowana twardość wzorca; dopuszczalne b_rel (tablica 5): ±(0,21/d̄ + 1,5) % dla 0,02 mm ≤ d̄ < 0,14 mm i ±3 % dla 0,14 mm ≤ d̄ ≤ 1,4 mm. Niepewność — załącznik A (6.8).
ODSTĘPY (rozdz. 7). Sprawdzenie pośrednie co najmniej raz na 12 miesięcy i po każdym sprawdzeniu bezpośrednim; sprawdzenie bezpośrednie zaleca się co 12 miesięcy i wykonuje według tablicy 6: przed pierwszym uruchomieniem — siła, układ pomiaru przekątnych, cykl i wgłębnik; po demontażu i ponownym montażu, gdy zmiana dotyczy siły, układu pomiaru przekątnych lub cyklu, po niezaliczonym sprawdzeniu pośrednim i gdy ostatnie sprawdzenie pośrednie było ponad 13 miesięcy temu — siła, układ pomiaru przekątnych i cykl; wgłębnik zaleca się sprawdzić bezpośrednio po 2 latach używania. Po niezaliczonym sprawdzeniu pośrednim parametry można sprawdzać po kolei, a sprawdzenia bezpośredniego nie trzeba, gdy wykaże się (np. wgłębnikiem odniesienia), że przyczyną był wgłębnik. Sprawozdanie / świadectwo (8.1) podaje m.in. powołanie ISO 6507-2, metodę sprawdzenia (bezpośrednią lub pośrednią) i dane identyfikacyjne twardościomierza; dalszych punktów rozdziału 8 i załącznika A próbka nie obejmuje.
STATUS (karta PKN, odczyt 15.11.2026). PN-EN ISO 6507-2:2018-05 — wersja angielska, tytuł polski „Metale -- Pomiar twardości sposobem Vickersa -- Część 2: Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy”, publikacja 04-05-2018, 30 stron, KT 123 Badań Własności Metali, wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 6507-2:2007 (wersja polska); karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh (15.11.2026): ISO 6507-2:2018 — opublikowana 10.01.2018, etap „norma potwierdzona” (90.93).
W ZAKRESACH AKREDYTACJI (baza zakresów serwisu, odczyt 15.11.2026, po wczytaniu zakresów porcji). Zapis PN-EN ISO 6507-2 ma 9 polskich laboratoriów wzorcujących (po 1 rekordzie) — zwykle w wydaniu 2018-05, u czterech obok ASTM E92-23 i ASTM E384-22, u dwóch jako podstawa procedury wewnętrznej — oraz 3 laboratoria czeskie.
Zasada metody
Twardościomierz sprawdza się dwiema drogami. Bezpośrednio — mierząc siły probiercze przyrządem wg ISO 376 klasy 1 lub lepszej (błąd ±1,0 % do ±2,0 % zależnie od siły), geometrię wgłębnika (136° ± 0,5°, linia styku według tablicy 2), układ pomiaru przekątnych na mikrometrze przedmiotowym i cykl pomiarowy. Pośrednio — wykonując po pięć odcisków na wzorcach twardości wywzorcowanych według ISO 6507-3 z zakresów < 250 HV, 400 HV do 600 HV i > 700 HV oraz porównując powtarzalność r_rel i obciążenie b_rel z tablicami 4 i 5.
Zastosowania
- Twardościomierze Vickersa, także przenośne — sprawdzanie przed pierwszym uruchomieniem, po naprawie i okresowo (ISO 6507-2:2018, rozdz. 1 i 7)
- Każda siła probiercza używana przy badaniach — wzorce wywzorcowane tą samą siłą (6.2)
- Nie dotyczy twardościomierzy działających na innej zasadzie, np. metodą impedancji ultradźwiękowej (rozdz. 1)
- W zakresach akredytacji: 9 polskich laboratoriów wzorcujących i 3 czeskie
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (karta PKN, 15.11.2026) | PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska, publikacja 04-05-2018); wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018; zastępuje PN-EN ISO 6507-2:2007 |
| Temperatura (5.1.3, 6.1.3) | (23 ± 5) °C; poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu |
| Siła probiercza (5.2, tablica 1) | 3 odczyty w każdym położeniu; ±2,0 % (0,009 807 N do < 0,098 07 N), ±1,5 % (do < 1,961 N), ±1,0 % (≥ 1,961 N) |
| Wgłębnik (5.3) | 136° ± 0,5° między ścianami (148,11° ± 0,76° między krawędziami); oś < 0,5°; linia styku 0,000 5 / 0,001 / 0,002 mm (tablica 2) |
| Układ pomiaru przekątnych (5.4, tablica 3) | mikrometr przedmiotowy: 0,000 4 mm albo 0,2 %; ≥ 4 odcinki × 3 pomiary; błąd ≤ 0,000 8 mm albo 1,0 % |
| Cykl (5.5) | przyrząd do pomiaru czasu o niepewności rozszerzonej ≤ 1 s; granice ISO 6507-1 |
| Wzorce (6.2) | zakresy < 250 HV, 400 HV do 600 HV, > 700 HV; ≥ 2 wzorce na siłę; przy jednej sile — 3 wzorce; 5 odcisków na wzorcu |
| Odcisk odniesienia (6.3) | różnica od certyfikowanej przekątnej ≤ 0,001 mm albo 1,25 % |
| Powtarzalność r_rel (tablica 4) | ≤ 250 HV: 6,0 / 12,0 / 18,0 %; > 250 HV: 4,0 / 8,0 / 12,0 % (HV 5–HV 100 / HV 0,2–< HV 5 / < HV 0,2); wystarcza d₁ − d₅ ≤ 0,001 mm |
| Obciążenie b_rel (tablica 5) | ±(0,21/d̄ + 1,5) % dla 0,02 mm ≤ d̄ < 0,14 mm; ±3 % dla 0,14 mm ≤ d̄ ≤ 1,4 mm |
| Odstępy (rozdz. 7, tablica 6) | pośrednie ≥ raz na 12 miesięcy i po bezpośrednim; bezpośrednie zalecane co 12 miesięcy; wgłębnik po 2 latach |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 15.11.2026) | 9 polskich laboratoriów wzorcujących (9 rekordów); 3 czeskie |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Metale — Pomiar twardości sposobem Vickersa — Część 2: Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy
- Title (EN)
- Metallic materials — Vickers hardness test — Part 2: Verification and calibration of testing machines
Procedura krok po kroku
-
Warunki ogólne
Sprawdzenie ustawienia według instrukcji producenta: prowadnica trzpienia, osadzenie oprawy wgłębnika, przykładanie siły bez uderzeń, oświetlenie i przejście do pomiaru przekątnych (rozdz. 4).
-
Siły probiercze
Po trzy odczyty każdej siły w każdym położeniu trzpienia; błąd względny w granicach tablicy 1 (5.2).
-
Wgłębnik
Ściany, kąt 136° ± 0,5°, nachylenie osi, linia styku wobec tablicy 2; ważne świadectwo wzorcowania (5.3).
-
Układ pomiaru przekątnych i cykl
Każde powiększenie i skala, oba kierunki; co najmniej cztery odcinki mikrometru przedmiotowego po trzy pomiary; czasy cyklu w granicach ISO 6507-1 (5.4–5.5).
-
Sprawdzenie pośrednie
Dobór wzorców z trzech zakresów twardości, pomiar odcisku odniesienia, po pięć odcisków; r_rel i b_rel wobec tablic 4 i 5 (rozdz. 6).
-
Odstępy i sprawozdanie
Terminy według rozdziału 7 i tablicy 6; sprawozdanie z powołaniem ISO 6507-2, metodą sprawdzenia i danymi twardościomierza (8.1).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Przyrząd do pomiaru siły (5.2.2) | Wg ISO 376, klasy 1 lub lepszej; albo równoważenie siłą o dokładności ±0,2 % (masy wzorcowane) | — |
| Przyrząd do sprawdzania kształtu wgłębnika (5.3.2) | Pomiar bezpośredni albo optyczny, niepewność rozszerzona ≤ 0,07° | — |
| Mikrometr przedmiotowy (5.4) | Wzorcowany; niepewność rozszerzona odległości kresek ≤ 0,000 4 mm albo 0,2 % | — |
| Wzorce twardości (6.2) | Wywzorcowane według ISO 6507-3 tymi samymi siłami, z certyfikowaną twardością H_CRM i odciskami odniesienia | — |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018 [IDT]) — „Metale — Pomiar twardości sposobem Vickersa — Część 2: Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy”. Tytuł angielski: „Metallic materials — Vickers hardness test — Part 2: Verification and calibration of testing machines”.
Na czym polega ta metoda?
Twardościomierz sprawdza się dwiema drogami. Bezpośrednio — mierząc siły probiercze przyrządem wg ISO 376 klasy 1 lub lepszej (błąd ±1,0 % do ±2,0 % zależnie od siły), geometrię wgłębnika (136° ± 0,5°, linia styku według tablicy 2), układ pomiaru przekątnych na mikrometrze przedmiotowym i cykl pomiarowy.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (karta PKN, 15.11.2026): PN-EN ISO 6507-2:2018-05 (wersja angielska, publikacja 04-05-2018); wprowadza EN ISO 6507-2:2018 i ISO 6507-2:2018; zastępuje PN-EN ISO 6507-2:2007; Temperatura (5.1.3, 6.1.3): (23 ± 5) °C; poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu; Siła probiercza (5.2, tablica 1): 3 odczyty w każdym położeniu; ±2,0 % (0,009 807 N do < 0,098 07 N), ±1,5 % (do < 1,961 N), ±1,0 % (≥ 1,961 N); Wgłębnik (5.3): 136° ± 0,5° między ścianami (148,11° ± 0,76° między krawędziami); oś < 0,5°; linia styku 0,000 5 / 0,001 / 0,002 mm (tablica 2).
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 6 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Przyrząd do pomiaru siły (5.2.2), Przyrząd do sprawdzania kształtu wgłębnika (5.3.2), Mikrometr przedmiotowy (5.4), Wzorce twardości (6.2).
Gdzie stosuje się to badanie?
Twardościomierze Vickersa, także przenośne — sprawdzanie przed pierwszym uruchomieniem, po naprawie i okresowo (ISO 6507-2:2018, rozdz. 1 i 7); Każda siła probiercza używana przy badaniach — wzorce wywzorcowane tą samą siłą (6.2); Nie dotyczy twardościomierzy działających na innej zasadzie, np. metodą impedancji ultradźwiękowej (rozdz. 1); W zakresach akredytacji: 9 polskich laboratoriów wzorcujących i 3 czeskie.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 6507-2.