📏 Twardościomierze Rockwella — sprawdzanie bezpośrednie (siła wstępna i całkowita, układ pomiaru głębokości, cykl, histereza) i pośrednie na wzorcach twardości wg ISO 6508-3: co najmniej pięć odcisków, powtarzalność i obciążenie dla każdej skali; PN-EN ISO 6508-2
Krótko: o co chodzi
Sprawdzanie twardościomierzy do pomiaru twardości sposobem Rockwella według ISO 6508-1, stacjonarnych i przenośnych, dwiema odrębnymi metodami oraz sprawdzanie wgłębników. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 15.11.2026): 8 polskich laboratoriów wzorcujących (8 rekordów); 4 czeskie (5 rekordów). Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Twardościomierze Rockwella, stacjonarne i przenośne — każda skala używana przy badaniach (ISO 6508-2:2023, rozdz. 1 i 6.2), Skale regularne (A do K) i powierzchniowe (N, T) — różne granice pomiaru głębokości i powtarzalności (5.3, tablica 2), Sprawdzanie wgłębników Rockwella — część zakresu normy (rozdz. 1).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023 [IDT])
- Kategoria: Metrologia
- Kroków procedury: 5
- STATUS (karta PKN, 15.11.2026): PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska, publikacja 13-06-2024); wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023; zastępuje PN-EN ISO 6508-2:2015-04
- Temperatura (5.1.2, 6.1.2): (23 ± 5) °C; poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu
- Siła wstępna F₀ (5.2.5): ±2,0 %; rozrzut odczytów ≤ 1,5 % F₀; utrzymanie ≥ 2 s
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 6508-2:2023 dokument określa dwie odrębne metody sprawdzania twardościomierzy do wyznaczania twardości sposobem Rockwella zgodnie z ISO 6508-1 — bezpośrednią i pośrednią — oraz metodę sprawdzania wgłębników Rockwella. Metoda bezpośrednia służy ustaleniu, czy główne parametry działania twardościomierza (przykładana siła, pomiar głębokości, czasy cyklu) mieszczą się w tolerancjach, a pośrednia — na wzorcach twardości — ustaleniu, jak dobrze twardościomierz mierzy materiał o znanej twardości. Dokument dotyczy twardościomierzy stacjonarnych i przenośnych; za standardowy rodzaj kulki wgłębnika uznaje się kulkę z węglika spiekanego (kompozytu węglika wolframu). Ten sam zakres podaje karta PKN normy PN-EN ISO 6508-2:2024-06.
WEDŁUG TEKSTU ISO 6508-2:2023 (próbka wydawcy w wersji angielskiej: przedmowa, rozdziały 1–5 i początek rozdziału 6 do tablicy 2). Normę przygotował komitet ISO/TC 164 (Badania mechaniczne metali), podkomitet SC 3 (Pomiary twardości), we współpracy z CEN/TC 459 (ECISS) na podstawie porozumienia wiedeńskiego; czwarte wydanie zastąpiło trzecie (ISO 6508-2:2015) po rewizji technicznej — z zakresu usunięto wymagania, dodano rozdział 3, zmieniono wymagania wzorcowania i sprawdzania układów pomiaru siły i głębokości, dodano wymaganie twardości oprawy kulki wgłębnika, zmieniono układ tablicy 8, wymagania sprawdzania bezpośredniego i pośredniego oraz załącznik B o niepewności. Powołania normatywne: ISO 376, ISO 6507-1, ISO 6508-1 i ISO 6508-3. Warunki ogólne (rozdz. 4): przed sprawdzeniem twardościomierz musi być ustawiony i działać według instrukcji producenta, a siła ma być przykładana i zdejmowana bez uderzeń, drgań i przeciążenia. Sprawdzanie bezpośrednie (rozdz. 5) obejmuje siły probiercze, układ pomiaru głębokości, cykl i próbę histerezy; zaleca się je w temperaturze (23 ± 5) °C (poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu), przyrządami ze spójnością pomiarową z wzorcami państwowymi, a po pozytywnym sprawdzeniu bezpośrednim wykonuje się pośrednie. Siły (5.2): mierzy się każdą siłę wstępną F₀ i każdą siłę całkowitą F, w miarę potrzeby w co najmniej trzech położeniach trzpienia (przy układzie ze sprzężeniem zwrotnym — w jednym), siłę wstępną utrzymuje się co najmniej 2 s; po trzy odczyty każdej siły w każdym położeniu; przyrząd wg ISO 376 klasy 1 lub lepszej, wzorcowany na odwracalność, albo równoważenie siłą o dokładności ±0,2 %; wskazanie przyrządu nie powinno zmieniać się o więcej niż 0,2 % w ciągu 1 s do 30 s po skokowej zmianie siły. Dopuszczalny błąd względny: siła wstępna F₀ — ±2,0 % (przed przyłożeniem i po zdjęciu siły dodatkowej F₁), rozrzut odczytów w danym położeniu ≤ 1,5 % F₀; siła całkowita F — ±1,0 %, rozrzut ≤ 0,75 % F. Układ pomiaru głębokości (5.3): wzorcuje się go znanymi przesunięciami wgłębnika lub oprawy, przyrządem albo płytkami wzorcowymi o niepewności rozszerzonej nie większej niż 0,000 3 mm (poziom ufności 95 %), w co najmniej czterech równomiernie rozłożonych odcinkach obejmujących całą roboczą głębokość, w trzech cyklach odczytów (największa głębokość wynosi od 0,25 mm dla skali B do 0,04 mm dla skali 15N); układy o długim skoku sprawdza się u góry, w środku i u dołu skoku (co najmniej cztery odcinki po ok. 0,05 mm) i potwierdza ciągłość wskazania na całej drodze. Wskazanie ma być poprawne w granicach ±0,001 mm dla skal A do K i ±0,000 5 mm dla skal N i T (±0,5 jednostki skali). Cykl (5.4) wzorcuje producent przy wytworzeniu i po naprawie, która mogła na niego wpłynąć; ma odpowiadać ISO 6508-1; przy automatycznym sterowaniu niepewność (k = 2) przyrządu do pomiaru czasu nie może przekraczać 0,2 s, a przy ręcznym sprawdza się, czy twardościomierz pozwala uzyskać wymagany cykl. Histereza (5.5): powtarzane pomiary skalą o największej sile używanej w badaniach, wgłębnikiem kulistym o średnicy co najmniej 10 mm opartym bezpośrednio o stolik albo przez przekładkę (lub z płytką równoległą zamiast tępego wgłębnika), materiał o twardości co najmniej 60 HRC; najwyżej 10 pomiarów, średnia z trzech ostatnich ma wynosić (130 ± 1,0) jednostki dla skal kulkowych B, E, F, G, H i K oraz (100 ± 1,0) jednostki dla pozostałych skal.
SPRAWDZANIE POŚREDNIE (rozdz. 6) zaleca się w temperaturze (23 ± 5) °C na wzorcach twardości wywzorcowanych według ISO 6508-3, dla każdej skali, której twardościomierz będzie używał — wzorcami z każdego zakresu twardości tablicy 1 (np. skala C: 10 do 30 HRC, 35 do 55 HRC, 60 do 70 HRC; skala A: 20 do 40, 45 do 75 i 80 do 95 HRA; skala B: 10 do 50, 60 do 80 i 85 do 100 HRBW), dobranymi tak, by przybliżały granice zamierzonego użycia; zaleca się ten sam cykl, co przy wzorcowaniu wzorców, i tylko powierzchnie wywzorcowane. Na każdym wzorcu co najmniej pięć odcisków równomiernie rozłożonych, odczyt z rozdzielczością nie gorszą niż 0,2 jednostki HR; wcześniej co najmniej dwa odciski wstępne, których wyników się nie uwzględnia. Powtarzalność r = H_n − H₁ i średnia H̄; wartości dopuszczalne obciążenia b i powtarzalności r (tablica 2), np.: skala C (10 do 70 HRC) — b ±1,5 HRC, r ≤ 0,02 (100 − H̄) albo 0,8 HRC (większa z wartości); skala A — b ±2 HRA (20 do 75 HRA) i ±1,5 HRA (> 75 do 95 HRA), r jak dla C; skala B — b ±4, ±3 i ±2 HRBW (10 do 45, > 45 do 80, > 80 do 100 HRBW), r ≤ 0,04 (130 − H̄); skale 15N, 30N, 45N — b ±2 HRN, r ≤ 0,04 (100 − H̄) albo 1,2 HRN; skale 15T, 30T, 45T — b ±3 HRTW, r ≤ 0,06 (100 − H̄) albo 2,4 HRTW. Według uwagi do tablicy 2 wymagania ASTM E18 mogą być inne. Dalszych części dokumentu (sprawdzanie wgłębników, odstępy między sprawdzeniami, sprawozdanie, załączniki) próbka nie obejmuje — tu ich nie podajemy.
STATUS (karta PKN, odczyt 15.11.2026). PN-EN ISO 6508-2:2024-06 — wersja angielska, tytuł polski „Metale -- Pomiar twardości sposobem Rockwella -- Część 2: Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy i wgłębników”, publikacja 13-06-2024, 34 strony, KT 123 Badań Własności Metali, wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 6508-2:2015-04 (wersja angielska); karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh (15.11.2026): ISO 6508-2:2023 — opublikowana 13.12.2023, etap „norma opublikowana” (60.60).
W ZAKRESACH AKREDYTACJI (baza zakresów serwisu, odczyt 15.11.2026, po wczytaniu zakresów porcji). Zapis PN-EN ISO 6508-2 ma 8 polskich laboratoriów wzorcujących (po 1 rekordzie) — sześć w wydaniu 2024-06, jedno jako „2024”, a jedno powołuje wydanie 2015-04 jako podstawę procedury wewnętrznej; u czterech obok ASTM E18-25 — oraz 4 laboratoria czeskie (5 rekordów).
Zasada metody
Twardościomierz sprawdza się dwiema odrębnymi metodami. Bezpośrednio — mierząc siłę wstępną (±2,0 %) i całkowitą (±1,0 %) przyrządem wg ISO 376 klasy 1 lub lepszej, układ pomiaru głębokości znanymi przesunięciami (±0,001 mm dla skal A do K, ±0,000 5 mm dla skal N i T), cykl i histerezę (średnia z trzech ostatnich pomiarów 130 ± 1,0 albo 100 ± 1,0 jednostki). Pośrednio — wykonując co najmniej pięć odcisków na wzorcach z każdego zakresu twardości danej skali i porównując powtarzalność r oraz obciążenie b z tablicą 2.
Zastosowania
- Twardościomierze Rockwella, stacjonarne i przenośne — każda skala używana przy badaniach (ISO 6508-2:2023, rozdz. 1 i 6.2)
- Skale regularne (A do K) i powierzchniowe (N, T) — różne granice pomiaru głębokości i powtarzalności (5.3, tablica 2)
- Sprawdzanie wgłębników Rockwella — część zakresu normy (rozdz. 1)
- W zakresach akredytacji: 8 polskich laboratoriów wzorcujących i 4 czeskie
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (karta PKN, 15.11.2026) | PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska, publikacja 13-06-2024); wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023; zastępuje PN-EN ISO 6508-2:2015-04 |
| Temperatura (5.1.2, 6.1.2) | (23 ± 5) °C; poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu |
| Siła wstępna F₀ (5.2.5) | ±2,0 %; rozrzut odczytów ≤ 1,5 % F₀; utrzymanie ≥ 2 s |
| Siła całkowita F (5.2.6) | ±1,0 %; rozrzut ≤ 0,75 % F; 3 odczyty w każdym położeniu |
| Układ pomiaru głębokości (5.3) | wzorzec ≤ 0,000 3 mm (95 %); ≥ 4 odcinki × 3 cykle; ±0,001 mm (A–K), ±0,000 5 mm (N, T) |
| Cykl (5.4) | niepewność pomiaru czasu (k = 2) ≤ 0,2 s; granice ISO 6508-1 |
| Histereza (5.5) | kulka ≥ 10 mm, ≥ 60 HRC; ≤ 10 pomiarów, średnia z 3 ostatnich: (130 ± 1,0) dla B, E, F, G, H, K; (100 ± 1,0) dla pozostałych skal |
| Sprawdzenie pośrednie (6.2) | wzorce z każdego zakresu tablicy 1; ≥ 5 odcisków; odczyt ≤ 0,2 HR; ≥ 2 odciski wstępne pomijane |
| Obciążenie i powtarzalność — skala C (tablica 2) | b ±1,5 HRC; r ≤ 0,02 (100 − H̄) albo 0,8 HRC |
| Skale N i T (tablica 2) | N: b ±2 HRN, r ≤ 0,04 (100 − H̄) albo 1,2 HRN; T: b ±3 HRTW, r ≤ 0,06 (100 − H̄) albo 2,4 HRTW |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 15.11.2026) | 8 polskich laboratoriów wzorcujących (8 rekordów); 4 czeskie (5 rekordów) |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Metale — Pomiar twardości sposobem Rockwella — Część 2: Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy i wgłębników
- Title (EN)
- Metallic materials — Rockwell hardness test — Part 2: Verification and calibration of testing machines and indenters
Procedura krok po kroku
-
Warunki ogólne
Ustawienie i działanie twardościomierza według instrukcji producenta; przykładanie siły bez uderzeń, drgań i przeciążenia (rozdz. 4).
-
Siły probiercze
Każda siła wstępna i całkowita, po trzy odczyty w każdym położeniu trzpienia; błąd i rozrzut wobec 5.2.5–5.2.6.
-
Układ pomiaru głębokości
Znane przesunięcia w co najmniej czterech odcinkach, trzy cykle; układy o długim skoku — trzy miejsca i ciągłość; granice ±0,001 mm i ±0,000 5 mm (5.3).
-
Cykl i histereza
Cykl zgodny z ISO 6508-1; próba histerezy wgłębnikiem kulistym — średnia z trzech ostatnich pomiarów (5.4–5.5).
-
Sprawdzenie pośrednie
Dla każdej skali wzorce z zakresów tablicy 1; dwa odciski wstępne, potem co najmniej pięć; r i b wobec tablicy 2 (rozdz. 6).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Przyrząd do pomiaru siły (5.2.3) | Wg ISO 376, klasy 1 lub lepszej, wzorcowany na odwracalność; albo równoważenie siłą o dokładności ±0,2 % | — |
| Przyrząd lub płytki wzorcowe do układu pomiaru głębokości (5.3.2) | Niepewność rozszerzona ≤ 0,000 3 mm (95 %) | — |
| Wgłębnik kulisty i przekładka do próby histerezy (5.5.1) | Kula o średnicy ≥ 10 mm albo płytka równoległa; materiał o twardości ≥ 60 HRC | — |
| Wzorce twardości (6.1.2) | Wywzorcowane według ISO 6508-3, z każdego zakresu twardości tablicy 1 dla danej skali | — |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023 [IDT]) — „Metale — Pomiar twardości sposobem Rockwella — Część 2: Sprawdzanie i wzorcowanie twardościomierzy i wgłębników”. Tytuł angielski: „Metallic materials — Rockwell hardness test — Part 2: Verification and calibration of testing machines and indenters”.
Na czym polega ta metoda?
Twardościomierz sprawdza się dwiema odrębnymi metodami. Bezpośrednio — mierząc siłę wstępną (±2,0 %) i całkowitą (±1,0 %) przyrządem wg ISO 376 klasy 1 lub lepszej, układ pomiaru głębokości znanymi przesunięciami (±0,001 mm dla skal A do K, ±0,000 5 mm dla skal N i T), cykl i histerezę (średnia z trzech ostatnich pomiarów 130 ± 1,0 albo 100 ± 1,0 jednostki).
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (karta PKN, 15.11.2026): PN-EN ISO 6508-2:2024-06 (wersja angielska, publikacja 13-06-2024); wprowadza EN ISO 6508-2:2023 i ISO 6508-2:2023; zastępuje PN-EN ISO 6508-2:2015-04; Temperatura (5.1.2, 6.1.2): (23 ± 5) °C; poza tym przedziałem — zapis w sprawozdaniu; Siła wstępna F₀ (5.2.5): ±2,0 %; rozrzut odczytów ≤ 1,5 % F₀; utrzymanie ≥ 2 s; Siła całkowita F (5.2.6): ±1,0 %; rozrzut ≤ 0,75 % F; 3 odczyty w każdym położeniu.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Przyrząd do pomiaru siły (5.2.3), Przyrząd lub płytki wzorcowe do układu pomiaru głębokości (5.3.2), Wgłębnik kulisty i przekładka do próby histerezy (5.5.1), Wzorce twardości (6.1.2).
Gdzie stosuje się to badanie?
Twardościomierze Rockwella, stacjonarne i przenośne — każda skala używana przy badaniach (ISO 6508-2:2023, rozdz. 1 i 6.2); Skale regularne (A do K) i powierzchniowe (N, T) — różne granice pomiaru głębokości i powtarzalności (5.3, tablica 2); Sprawdzanie wgłębników Rockwella — część zakresu normy (rozdz. 1); W zakresach akredytacji: 8 polskich laboratoriów wzorcujących i 4 czeskie.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 6508-2.