🌿 Trichloroeten (trójchloroetylen) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa: a) bez wzbogacania próbki, b) z wzbogacaniem przy użyciu disiarczku węgla; nie stosuje się przy substancjach o tym samym lub zbliżonym czasie retencji; NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04047-02:1978 (wycofana 10-09-2015)

Środowisko PN-Z-04047-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Przedmiotem normy jest oznaczanie trójchloroetylenu w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki, b) chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki. Metody stosuje się do oznaczania stężenia par trójchloroetylenu w powietrzu na stanowiskach pracy przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Metod tych nie należy stosować w przypadku obecności substancji o tym samym lub zbliżonym czasie retencji, co trójchloroetylen, maskujących chromatogram substancji oznaczanej.” Tytuł dopowiada, że wzbogacanie prowadzi się „przy użyciu dwusiarczku węgla” (we wpisie: „disiarczek węgla”, jak w wykazie NDS i nowszych kartach PKN); nazwę „trichloroeten (trójchloroetylen)” podaje zakres AB 746. Karta nie podaje najmniejszego oznaczalnego stężenia. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 544: „Trichloroeten [79-01-6]” — NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm), notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”).

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04047-02:1978 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 11-12-1978, data wycofania 10-09-2015, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04047” i „trójchloroetylenu” (04.10.2026) pokazuje całą serię z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04047-00:1974 (postanowienia ogólne i zakres normy; karta: wycofana 23-08-2007, 1 strona, KT 280 Jakości Powietrza), PN-Z-04047-01:1974 (metoda kolorymetryczna), PN-Z-04047-02:1978 i PN-Z-04047-03:1983 (chromatografia gazowa z wzbogacaniem przy użyciu kumenu), a także PN-Z-04047:1957 („Szybka metoda…”, zastąpiona przez PN-Z-04047-01:1974); aktualnej normy dla trichloroetenu na stanowiskach pracy wyszukiwarka nie zwraca.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04047-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza, także ze spacjami) stoi w 11 rekordach u 9 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.01.2026 do 18.08.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 10 wierszach u tych samych laboratoriów (AB 886 ma w kopii bazy dwa rekordy, w PCA jeden wiersz); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP tym samym wzorcem nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja z tą normą nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04047-02:1978” — AB 583, AB 340 i AB 719 (u AB 719 „pkt 2.2.7” obok procedury PA-31 wydanie 7 z 24.01.2025 r.); dawna postać „PN-78/Z-04047.02” — AB 622, AB 746 i AB 964 (u AB 964 „pkt. 2.2”); „PN-78/Z-04047/02” — AB 632 i AB 886 (obok procedury PB-02 wydanie nr 12 z 16.10.2023 r.); AB 591 — „PN-78/Z -04047/02 z wył. pkt.2.2.7 i pkt. 2.2.12” (wynik w próbce) i „PN-78/ Z -04047/02 pkt.2.2.7 i pkt.2.2.12” (stężenie z obliczeń). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-Z-04047-02” pokazuje 3 laboratoria, „PN-78/Z-04047.02” — 3, „PN-78/Z-04047/02” — 2, „PN-78/Z -04047/02” i „PN-78/ Z -04047/02” — po 1 (oba AB 591), razem 9, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; u AB 719 próbki powietrza pobrane na rurki sorpcyjne z węglem, u AB 746 — do rurek z sorbentem, u AB 591, AB 632 i AB 886 — na rurki z sorbentem lub sorpcyjne. Wielkość: stężenie (zawartość) trichloroetenu (u AB 746 z dopiskiem „trójchloroetylenu”). Zakresy w mg/m³: 0,062–200 (AB 746), 0,17–500 (AB 886 — zakres z dokumentu PCA, w kopii bazy rekordy bez zakresu), 0,75–200 (AB 964), 0,84–1500,0 (AB 340), 1,0–285 (AB 622), 1,7–450 (AB 583), 4,2–292 (AB 591, z obliczeń), 5,0–200 (AB 632); AB 719 — 0,020–19,0 mg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 9 laboratoriów (u AB 591 przy pozycji z obliczeń techniki nie podano).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 10-09-2015, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla trichloroetenu innej normy; 9 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — która z dwóch metod: norma zawiera metodę bez wzbogacania i z wzbogacaniem; AB 964 powołuje „pkt. 2.2”, AB 719 „pkt 2.2.7”, a AB 591 wyłącza punkty 2.2.7 i 2.2.12 przy wyniku w próbce i powołuje je przy stężeniu z obliczeń — którą metodę obejmują te punkty, bez tekstu normy NIE PODAJEMY; pozostałe laboratoria nie wskazują metody. Trzecie — interferencje: według karty metod nie stosuje się, gdy w powietrzu są substancje o tym samym lub zbliżonym czasie retencji, maskujące chromatogram — przy mieszaninach rozpuszczalników sprawozdanie powinno wykazać rozdział. Czwarte — granica oznaczalności: karta jej nie podaje, więc zakresów laboratoriów (od 0,062 mg/m³) nie da się z nią porównać. Piąte — wyszukiwanie: dawne zapisy „PN-78/Z-04047.02”, „PN-78/Z-04047/02” i zapisy ze spacjami („PN-78/Z -04047/02”) nie trafiają pod hasło „PN-Z-04047-02” — każdą postać trzeba wpisać osobno. Szóste — skóra i NDSCh: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; warunków pomiaru wobec NDSCh 100 mg/m³ NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu pobierania próbek, objętości powietrza, sposobu wzbogacania, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, granicy oznaczalności ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04047-02:1978 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary trójchloroetylenu (trichloroetenu) w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową — według karty normy metodą bez wzbogacania próbki albo z wzbogacaniem (w tytule: przy użyciu disiarczku węgla); metod nie stosuje się, gdy obecne są substancje o tym samym lub zbliżonym czasie retencji, maskujące chromatogram. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³. Norma jest wycofana (10-09-2015); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — trichloroeten (trójchloroetylen) — w aktualnych zakresach 9 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm) i NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm), notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04047-02:1978

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości trójchloroetylenu — Oznaczanie trójchloroetylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki i z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla

Title (EN)

Air purity protection — Tests for trichloroethylene content — Determination of trichloroethylene at workplaces by gas chromatography without sample enrichment and with enrichment using carbon disulphide

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04047-02:1978 wycofana 10-09-2015, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Wybór metody

   Metoda a) bez wzbogacania albo b) z wzbogacaniem przy użyciu disiarczku węgla; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; nie przy substancjach o tym samym lub zbliżonym czasie retencji (karta PKN).

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla przy wzbogacaniu próbki — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 10-09-2015; karta nie podaje granicy oznaczalności; nie przy substancjach o zbliżonym czasie retencji

Najczęstsze pytania