🌿 Trichloroeten (trójchloroetylen) w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, kumen, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; NDS 50 mg/m³, NDSCh 100 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04047-03:1983 (wycofana 10-09-2015)

Środowisko PN-Z-04047-03

Krótko: o co chodzi

Krajowa norma z 1983 roku o oznaczaniu trójchloroetylenu (trichloroetenu) w powietrzu na stanowiskach pracy: adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja kumenem i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04047-03:1983 (wersja polska, wycofana 10-09-2015); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 10-09-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; PN-Z-04325:2006 (14 chlorowanych węglowodorów, w tym trichloroeten) wycofana 17-10-2022; aktualnej PN nie znaleźliśmy. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena narażenia na trichloroeten w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544); norma wycofana bez następczyni.

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04047-03:1983 (wersja polska, wycofana 10-09-2015)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 10-09-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; PN-Z-04325:2006 (14 chlorowanych węglowodorów, w tym trichloroeten) wycofana 17-10-2022; aktualnej PN nie znaleźliśmy
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04047-03:1983, wersja polska; publikacja 03-05-1983, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30
  • Zasada (z karty PKN): węgiel aktywny, ekstrakcja kumenem, chromatografia gazowa; oznaczalności karta nie podaje

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04047-03:1983 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 03-05-1983, data wycofania 10-09-2015, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „trichloroetenu” nie daje wyników, a pod hasłem „trójchloroetylenu” zwraca 8 pozycji z lat 1957–1994 (seria PN-Z-04047, PN-Z-04237:1994, PN-C-04629-00 i -01:1977). Trichloroeten obejmowała też PN-Z-04325:2006 („Oznaczanie chlorowanych węglowodorów alifatycznych na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pasywnym pobieraniem próbek”; zakres: 14 związków, węgiel aktywny, disiarczek węgla, 0,1–3 mg/m³) — według karty wycofana 17-10-2022. Aktualnej Polskiej Normy dla trichloroetenu na stanowiskach pracy nie znaleźliśmy.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par trójchloroetylenu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go kumenem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metodę stosuje się do oznaczania stężenia par trójchloroetylenu w powietrzu przy stanowiskach pracy. Podano aparaturę, przyrządy, warunki pracy chromatografu, sposób przygotowania odczynników i roztworów do oznaczania, sporządzanie krzywej wzorcowej, pobierania próbek powietrza, oznaczanie współczynnika desorpcji”. Dokumentacja NDS trichloroetenu (CIOP-PIB 2013) jako metody oznaczania wymienia nie ten arkusz, lecz PN-Z-04047-02:1978 (chromatografia gazowa bez wzbogacania i z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla) i PN-Z-04325:2006.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 544 „Trichloroeten” [79-01-6]: NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm), oznakowanie „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Dokumentacja NDS z 2013 r. podaje klasyfikację trichloroetenu jako substancji rakotwórczej kategorii 1B (H350) i mutagennej kategorii 2 (H341). § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949) każe stosować metody z Polskich Norm, a w ich braku — metody rekomendowane i zwalidowane przez laboratoria z § 15.

DRUGIE ŹRÓDŁO PRZEBIEGU (liczby źródła, nie tej normy). Metoda NIOSH 1022 „Trichloroethylene” (1994) opiera się na tej samej zasadzie adsorpcji na węglu aktywnym, ale z desorpcją disiarczkiem węgla zamiast kumenu: rurka z węglem z łupin kokosa (100 mg i 50 mg), strumień 0,01–0,2 l/min, 1–30 l powietrza, desorpcja 1 ml disiarczku węgla przez 30 min i chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04047-03:1983 nie mieliśmy — nie podajemy oznaczalności, objętości ani strumienia pobierania powietrza, ilości węgla, objętości kumenu, detektora, kolumny, warunków chromatografu, sposobu wyznaczania współczynnika desorpcji ani obliczeń, choć według karty norma je zawiera. Liczby metody NIOSH nie są liczbami tej normy.

Zasada metody

Pary trójchloroetylenu adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje kumenem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544). Oznaczalności, detektora ani objętości powietrza karta nie podaje.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)wycofana 10-09-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; PN-Z-04325:2006 (14 chlorowanych węglowodorów, w tym trichloroeten) wycofana 17-10-2022; aktualnej PN nie znaleźliśmy
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04047-03:1983, wersja polska; publikacja 03-05-1983, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30
Zasada (z karty PKN)węgiel aktywny, ekstrakcja kumenem, chromatografia gazowa; oznaczalności karta nie podaje
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynikNDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm), oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544
Metoda NIOSH 1022 (drugie źródło)węgiel 100 mg/50 mg; 0,01–0,2 l/min, 1–30 l; 1 ml disiarczku węgla; GC-FID

Norma

Numer normy
PN-Z-04047-03:1983 (wersja polska, wycofana 10-09-2015)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości trójchloroetylenu — Oznaczanie trójchloroetylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu
Title (EN)
Air purity protection — Tests for trichloroethylene content — Determination of trichloroethylene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment using cumene

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: PN-Z-04047-03:1983 wycofana 10-09-2015, bez następczyni (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Adsorpcja par trójchloroetylenu na węglu aktywnym (karta PKN).

  3. Ekstrakcja i analiza

    Ekstrakcja kumenem i analiza chromatograficzna otrzymanego roztworu, z krzywą wzorcową i współczynnikiem desorpcji (karta PKN).

  4. Wynik i ocena

    Stężenie trichloroetenu w mg/m³; porównanie z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Chromatograf gazowyAnaliza roztworu w kumenie (karta PKN); detektora i warunków normy nie znamy—
Rurki z węglem aktywnym i pompa ssącaAdsorpcja par (karta PKN); objętości i strumienia normy nie znamy—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Węgiel aktywny—Sorbent par trójchloroetylenu (karta PKN)
Kumen98-82-8Do ekstrakcji (karta PKN); objętości normy nie znamy

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04047-03:1983 (wersja polska, wycofana 10-09-2015) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości trójchloroetylenu — Oznaczanie trójchloroetylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for trichloroethylene content — Determination of trichloroethylene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment using cumene”.

Na czym polega ta metoda?

Pary trójchloroetylenu adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje kumenem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 10-09-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; PN-Z-04325:2006 (14 chlorowanych węglowodorów, w tym trichloroeten) wycofana 17-10-2022; aktualnej PN nie znaleźliśmy; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04047-03:1983, wersja polska; publikacja 03-05-1983, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Zasada (z karty PKN): węgiel aktywny, ekstrakcja kumenem, chromatografia gazowa; oznaczalności karta nie podaje; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm), oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Chromatograf gazowy, Rurki z węglem aktywnym i pompa ssąca.

Gdzie stosuje się to badanie?

Ocena narażenia na trichloroeten w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544); norma wycofana bez następczyni.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Trichloroeten jest według dokumentacji NDS z 2013 r. sklasyfikowany jako rakotwórczy kategorii 1B (H350) i mutagenny kategorii 2 (H341) — według metody NIOSH 1022 z trichloroetenem i disiarczkiem węgla pracuje się tylko pod wyciągiem; UWAGA MERYTORYCZNA: trichloroeten ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04047-03.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie