🌿 Trichloroeten (trójchloroetylen) w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, kumen, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; NDS 50 mg/m³, NDSCh 100 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04047-03:1983 (wycofana 10-09-2015)

Środowisko PN-Z-04047-03

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par trójchloroetylenu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go kumenem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metodę stosuje się do oznaczania stężenia par trójchloroetylenu w powietrzu przy stanowiskach pracy. Podano aparaturę, przyrządy, warunki pracy chromatografu, sposób przygotowania odczynników i roztworów do oznaczania, sporządzanie krzywej wzorcowej, pobierania próbek powietrza, oznaczanie współczynnika desorpcji” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Karta nie podaje oznaczalności, detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o trichloroetenie (przeszukanie 05.10.2026 — notuje 1,1-dichloroeten i 1,1,2-trichloroetan).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 544: „Trichloroeten [79-01-6]” — NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm), notacja „skóra”, bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04047-03:1983 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 03-05-1983, data wycofania 10-09-2015, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04047” — 5 pozycji serii „Badania zawartości trójchloroetylenu” (-00:1974, -01:1974, -02:1978, -03:1983) i PN-Z-04047:1957, wszystkie z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „trójchloroetylenu” — 8 pozycji, wszystkie z etykietą „Wycofana” (poza serią także PN-Z-04237:1994 o powietrzu atmosferycznym i dwie normy o wodzie i ściekach); pod hasłem „trichloroetylenu” — 2 aktualne normy o wodzie i ściekach (PN-C-04549-1 i -2:1999); pod hasłem „trichloroetenu” — brak wyników. Aktualnej normy dla trichloroetenu na stanowiskach pracy wyszukiwarka nie zwraca. Arkusz -02:1978 tej serii (dwie metody chromatografii gazowej) opisuje osobny wpis tej bazy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04047-03 stoi w 3 rekordach u 3 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 24.11.2025 do 23.07.2026) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04047-03:1983” — AB 562 (obok procedury PB_42 edycja 5 z dnia 2022-08-16) i AB 882 (obok procedury PB-10 wydanie 1 z dnia 31.08.2022 r.); „PN-83/Z-04047/03” — AB 1144. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-Z-04047-03” pokazuje 2 laboratoria, „PN-83/Z-04047/03” — 1, razem 3 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). Żadne z tych 3 laboratoriów nie powołuje arkusza -02:1978, który ma w zakresie 9 innych laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 1144 — próbki pobrane na sorbent stały, AB 882 — próbki powietrza. Wielkość: stężenie (zawartość) trichloroetenu; AB 882 dopisuje „(trójchloroetylenu)”. Zakresy: AB 1144 — 0,340–240 mg/m³ (0,0100–0,60 mg w próbce); AB 882 — 1,21–613 mg/m³ (0,006–3,1 mg w próbce); AB 562 — 5–4000 mg/m³. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — AB 562 i AB 1144; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 882, według procedury PB-10 z normą obok.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 10-09-2015 bez następczyni; wszystkie trzy laboratoria mają ją w zakresach wydanych po wycofaniu — sprawozdanie powinno wprost odnotować normę wycofaną z katalogu PKN. Drugie — dwa arkusze jednej serii: -02:1978 i -03:1983 to różne metody (karta -03 podaje kumen do ekstrakcji); numer arkusza w sprawozdaniu przesądza, którą metodę zastosowano. Trzecie — detektor: AB 882 stosuje GC-MS według własnej procedury, z normą obok; karta nie podaje detektora, więc nie da się z niej ustalić, czy to odstępstwo. Czwarte — granica oznaczalności: karta jej nie podaje, więc zakresów laboratoriów (od 0,340 mg/m³) nie da się z nią porównać. Piąte — skóra: według przypisu 4 wykazu przy notacji „skóra” wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową” — pomiar w powietrzu tej drogi nie obejmuje.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy oznaczalności, objętości ani strumienia pobierania powietrza, ilości węgla, objętości kumenu, detektora, kolumny, warunków chromatografu, sposobu wyznaczania współczynnika desorpcji ani obliczeń, choć karta mówi, że norma je zawiera.

Zasada metody

Pary trójchloroetylenu (trichloroetenu) z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje kumenem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); norma podaje też krzywą wzorcową i oznaczanie współczynnika desorpcji. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana bez następczyni.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — trichloroeten — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów mimo wycofania normy (arkusz -02:1978 — u 9 innych)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³, z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 544 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04047-03:1983

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości trójchloroetylenu — Oznaczanie trójchloroetylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu

Title (EN)

Air purity protection — Tests for trichloroethylene content — Determination of trichloroethylene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment using cumene

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par trójchloroetylenu na węglu aktywnym (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Ekstrakcja kumenem; norma podaje oznaczanie współczynnika desorpcji (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Analiza chromatograficzna roztworu z krzywą wzorcową (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie trichloroetenu w mg/m³; porównanie z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Trichloroeten i kumen — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 10-09-2015 bez następczyni; arkusze -02 i -03 serii PN-Z-04047 to różne metody

Najczęstsze pytania