🍎 Tłuszcz wolny w mięsie i przetworach mięsnych — ekstrakcja rozpuszczalnikiem (Soxhlet)
Krótko: o co chodzi
Wysuszona odważka 5–8 g mięsa jest ekstrahowana n-heksanem lub eterem naftowym (co najmniej 6 h w aparacie Soxhleta); po odparowaniu rozpuszczalnika i wysuszeniu kolby w 103 °C tłuszcz wolny oblicza się z przyrostu masy. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 1444:2000; Odważka: 5–8 g, ważona z dokładnością do 0,001 g; minimalna zawartość tłuszczu wolnego w odważce nie mniejsza niż 0,05 g. Procedura obejmuje 9 kroków (łącznie około 9 h); stosuje się je m.in. do: Oznaczanie zawartości tłuszczu w mięsie surowym i przetworach mięsnych (wędliny, konserwy), Podstawowy skład chemiczny mięśni w badaniach naukowych i technologicznych, Kontrola zgodności ze specyfikacją i deklaracją wartości odżywczej.
W skrócie
- Norma: PN-ISO 1444:2000
- Kategoria: Chemia żywności
- Kroków procedury: 9
- Łączny czas etapów: 9 h
- Odważka: 5–8 g, ważona z dokładnością do 0,001 g; minimalna zawartość tłuszczu wolnego w odważce nie mniejsza niż 0,05 g
- Rozpuszczalnik: n-heksan lub eter naftowy destylujący w 40–60 °C, liczba bromowa < 1, pozostałość po odparowaniu ≤ 0,002 g na 100 ml
- Czas ekstrakcji: Co najmniej 6 h (Soxhlet); co najmniej 2 h w Soxtec lub innym systemie zautomatyzowanym
Przegląd
Norma określa metodę oznaczania zawartości tłuszczu wolnego w mięsie i przetworach mięsnych przez ekstrakcję. Tłuszcz wolny to masa tłuszczu wyekstrahowanego w warunkach normy podzielona przez masę odważki, wyrażona w procentach masy. Opis oparto na podglądzie ISO 1444:1996 (wersja francuska), którą wprowadza PN-ISO 1444:2000.
Metoda polega na ekstrakcji n-heksanem lub eterem naftowym suchej pozostałości otrzymanej według metody oznaczania wilgoci opisanej w ISO 1442, odparowaniu rozpuszczalnika, a następnie wysuszeniu i zważeniu ekstraktu. Próbkę laboratoryjną (co najmniej 200 g) homogenizuje się mechanicznie lub elektrycznie tak, aby jej temperatura nie przekroczyła 25 °C, i analizuje możliwie szybko, zawsze w ciągu 24 h.
Oznaczenie tłuszczu wg PN-ISO 1444:2000 jest rutynowo stosowane w badaniach składu chemicznego mięsa (np. w pracy o mięśniach wołowych z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie) i figuruje w wykazie procedur badawczych zeszytu branżowego systemu QAFP dla konserw mięsnych.
Zasada metody
Odważkę 5–8 g przygotowanej próbki (zważoną z dokładnością do 0,001 g) suszy się zgodnie z ISO 1442; można też wykorzystać wysuszoną odważkę z oznaczania wilgoci. Suchą pozostałość przenosi się ilościowo do odtłuszczonej gilzy ekstrakcyjnej z bibuły i ekstrahuje w aparacie ciągłym lub półciągłym (typu Soxhlet) rozpuszczalnikiem destylującym w zakresie 40–60 °C, przez co najmniej 6 h (Soxtec lub inne systemy zautomatyzowane: co najmniej 2 h). Rozpuszczalnik oddestylowuje się, kolbę suszy 1 h w suszarce 103 ± 2 °C, studzi w eksykatorze i waży z dokładnością do 0,001 g, powtarzając suszenie, aż dwa kolejne ważenia nie różnią się o więcej niż 0,1 % masy odważki. Zawartość tłuszczu wolnego: wf = (m2 − m1)/m0 × 100 %, gdzie m0 — masa odważki wziętej do suszenia, m1 — masa kolby z regulatorami wrzenia, m2 — masa kolby z regulatorami i tłuszczem po wysuszeniu. Wynik podaje się z jednym miejscem po przecinku.
Zastosowania
- Oznaczanie zawartości tłuszczu w mięsie surowym i przetworach mięsnych (wędliny, konserwy)
- Podstawowy skład chemiczny mięśni w badaniach naukowych i technologicznych
- Kontrola zgodności ze specyfikacją i deklaracją wartości odżywczej
- Wykaz procedur badawczych systemu jakości QAFP dla konserw mięsnych
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Odważka | 5–8 g, ważona z dokładnością do 0,001 g; minimalna zawartość tłuszczu wolnego w odważce nie mniejsza niż 0,05 g |
| Rozpuszczalnik | n-heksan lub eter naftowy destylujący w 40–60 °C, liczba bromowa < 1, pozostałość po odparowaniu ≤ 0,002 g na 100 ml |
| Czas ekstrakcji | Co najmniej 6 h (Soxhlet); co najmniej 2 h w Soxtec lub innym systemie zautomatyzowanym |
| Suszenie kolby | 1 h w 103 ± 2 °C, do stałej masy (różnica ≤ 0,1 % masy odważki) |
| Precyzja | r = 0,05 + 0,06·wf; R = 0,04 + 0,06·wf (wf — średnia z dwóch wyników, % masy) |
| Wynik | Zaokrąglony do jednego miejsca po przecinku |
Norma
- Numer normy
- PN-ISO 1444:2000
- Tytuł (PL)
- Mięso i przetwory mięsne — Oznaczanie zawartości tłuszczu wolnego
- Title (EN)
- Meat and meat products — Determination of free fat content
Procedura krok po kroku
-
Przygotowanie próbki
Zhomogenizować próbkę laboratoryjną (co najmniej 200 g) tak, aby temperatura nie przekroczyła 25 °C; przy maszynce do mięsa przepuścić próbkę co najmniej dwa razy. Przechowywać w szczelnym naczyniu i analizować w ciągu 24 h.
-
Odważka i suszenie
Odważyć 5–8 g próbki z dokładnością do 0,001 g (m0) i wysuszyć zgodnie z ISO 1442; można użyć wysuszonej odważki z oznaczania wilgoci.
-
Przygotowanie kolby
Kolbę aparatu z regulatorami wrzenia suszyć 1 h w suszarce 103 °C, ostudzić w eksykatorze do temperatury otoczenia i zważyć z dokładnością do 0,001 g (m1).
-
Napełnienie gilzy
Przenieść ilościowo wysuszoną odważkę z parownicy do gilzy ekstrakcyjnej; resztki zebrać watą zwilżoną rozpuszczalnikiem i również umieścić w gilzie. Wstawić gilzę do ekstraktora.
-
Ekstrakcja
Wlać do kolby rozpuszczalnik w objętości co najmniej 1,5–2 razy większej niż pojemność ekstraktora, połączyć aparat i ogrzewać na łaźni co najmniej 6 h (Soxtec lub inna technika zautomatyzowana: co najmniej 2 h).
-
Odparowanie rozpuszczalnika
Po ekstrakcji oddestylować rozpuszczalnik z kolby na łaźni piaskowej lub wodnej; ostatnie ślady usunąć, w razie potrzeby strumieniem powietrza.
-
Suszenie do stałej masy
Suszyć kolbę 1 h w 103 °C, ostudzić w eksykatorze i zważyć z dokładnością do 0,001 g. Powtarzać ogrzewanie, studzenie i ważenie, aż dwa kolejne ważenia nie różnią się o więcej niż 0,1 % masy odważki (m2).
-
Kontrola zupełności ekstrakcji
Podstawić drugą kolbę i ekstrahować jeszcze 1 h świeżą porcją rozpuszczalnika; przyrost masy nie może przekroczyć 0,1 % masy odważki.
-
Obliczenie i sprawozdanie
wf = (m2 − m1)/m0 × 100 %; podać wynik z jednym miejscem po przecinku, metodę pobierania próbki, użytą metodę i wszystkie odstępstwa od normy. Różnica dwóch wyników w warunkach powtarzalności nie powinna przekroczyć r = 0,05 + 0,06·wf.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Homogenizator | Szybkoobrotowy nóż rotacyjny lub maszynka do mięsa z sitem o otworach nie większych niż 4 mm | — |
| Aparat ekstrakcyjny ciągły lub półciągły | Typu Soxhlet; dopuszczalne systemy ekstrakcji równoczesnej wielu próbek, np. Soxtec | — |
| Gilza ekstrakcyjna | Z bibuły filtracyjnej, odtłuszczona; wata odtłuszczona | — |
| Łaźnia piaskowa lub wodna | Ogrzewana elektrycznie lub inne odpowiednie urządzenie | — |
| Suszarka | Ogrzewana elektrycznie, regulowana na 103 ± 2 °C | — |
| Waga analityczna i eksykator | Dokładność 0,001 g; eksykator ze skutecznym środkiem suszącym, np. żelem krzemionkowym | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| n-Heksan | 110-54-3 | Rozpuszczalnik ekstrakcyjny; liczba bromowa poniżej 1, pozostałość po całkowitym odparowaniu nie większa niż 0,002 g na 100 ml |
| Eter naftowy | — | Alternatywny rozpuszczalnik, destylujący w zakresie 40–60 °C, o tych samych wymaganiach czystości |
| Regulatory wrzenia | — | Umieszczane w kolbie aparatu ekstrakcyjnego; ważone razem z kolbą |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- n-Heksan i eter naftowy są wysoce łatwopalne — ekstrakcja i odparowanie pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu, łaźnia ogrzewana elektrycznie
- Pary rozpuszczalników działają na układ nerwowy — wentylacja i szczelna aparatura
- Gorąca kolba z suszarki 103 °C — szczypce i rękawice; studzić w eksykatorze
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 1444:2000 — „Mięso i przetwory mięsne — Oznaczanie zawartości tłuszczu wolnego”. Tytuł angielski: „Meat and meat products — Determination of free fat content”.
Na czym polega ta metoda?
Odważkę 5–8 g przygotowanej próbki (zważoną z dokładnością do 0,001 g) suszy się zgodnie z ISO 1442; można też wykorzystać wysuszoną odważkę z oznaczania wilgoci. Suchą pozostałość przenosi się ilościowo do odtłuszczonej gilzy ekstrakcyjnej z bibuły i ekstrahuje w aparacie ciągłym lub półciągłym (typu Soxhlet) rozpuszczalnikiem destylującym w zakresie 40–60 °C, przez co najmniej 6 h (Soxtec lub inne systemy zautomatyzowane: co najmniej 2 h).
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Odważka: 5–8 g, ważona z dokładnością do 0,001 g; minimalna zawartość tłuszczu wolnego w odważce nie mniejsza niż 0,05 g; Rozpuszczalnik: n-heksan lub eter naftowy destylujący w 40–60 °C, liczba bromowa < 1, pozostałość po odparowaniu ≤ 0,002 g na 100 ml; Czas ekstrakcji: Co najmniej 6 h (Soxhlet); co najmniej 2 h w Soxtec lub innym systemie zautomatyzowanym; Suszenie kolby: 1 h w 103 ± 2 °C, do stałej masy (różnica ≤ 0,1 % masy odważki).
Ile trwa wykonanie badania?
Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 9 h. Procedura obejmuje 9 kroków.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Homogenizator, Aparat ekstrakcyjny ciągły lub półciągły, Gilza ekstrakcyjna, Łaźnia piaskowa lub wodna, Suszarka, Waga analityczna i eksykator.
Gdzie stosuje się to badanie?
Oznaczanie zawartości tłuszczu w mięsie surowym i przetworach mięsnych (wędliny, konserwy); Podstawowy skład chemiczny mięśni w badaniach naukowych i technologicznych; Kontrola zgodności ze specyfikacją i deklaracją wartości odżywczej; Wykaz procedur badawczych systemu jakości QAFP dla konserw mięsnych.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
n-Heksan i eter naftowy są wysoce łatwopalne — ekstrakcja i odparowanie pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu, łaźnia ogrzewana elektrycznie; Pary rozpuszczalników działają na układ nerwowy — wentylacja i szczelna aparatura; Gorąca kolba z suszarki 103 °C — szczypce i rękawice; studzić w eksykatorze.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 1444.