🔊 Tłumienie dźwięku w przestrzeni otwartej — metoda OBLICZANIA wg PN-ISO 9613-2

Środowisko PN-ISO 9613-2

Przegląd

STATUS (stan karty PKN na 22.09.2026). PN-ISO 9613-2:2002 jest AKTUALNA — karta nie zawiera adnotacji o wycofaniu ani wiersza „Zastąpiona przez". Publikacja 02-09-2002, organ techniczny KT 115 (Hałasu w Środowisku), ICS 17.140.01. Pole „Wprowadza": ISO 9613-2:1996 [IDT]. Wyszukanie w katalogu PKN po ciągu „9613-2" zwraca to jedno wydanie — nowszego polskiego nie ma.

NORMA KRAJOWA AKTUALNA, KTÓREJ ŹRÓDŁO MIĘDZYNARODOWE ZOSTAŁO ZASTĄPIONE. To jest sytuacja, której karta PKN nie pokazuje i nie ma obowiązku pokazywać. ISO wydało w 2024 roku nową część 2 — i zmieniło jej tytuł: było „General method of calculation" („Ogólna metoda obliczania"), jest „Engineering method for the prediction of sound pressure levels outdoors" („Metoda inżynierska do przewidywania poziomów ciśnienia akustycznego na zewnątrz"). Polska norma wprowadza wydanie z 1996 roku, czyli dokument starszy o dwadzieścia osiem lat od obowiązującego wydania międzynarodowego. Dla laboratorium ma to skutek praktyczny: powołanie PN-ISO 9613-2:2002 jest powołaniem normy AKTUALNEJ w zbiorze PN, ale wynik obliczony według niej odpowiada wydaniu ISO z 1996 roku. Sprawdzenie samej karty PKN tego nie ujawnia — rozjazd widać wyłącznie po stronie ISO. NIE USTALILIŚMY, czy i kiedy PKN zamierza wprowadzić wydanie z 2024 roku ani na czym polegają różnice merytoryczne między wydaniami; tekstu wydania 2024 nie mieliśmy poza fragmentem próbnym obejmującym rozdziały do 7.1.

TO JEST NORMA OBLICZENIOWA, NIE POMIAROWA — I TO ROZSTRZYGA O TYM, CZEGO CZYTELNIK MA W NIEJ SZUKAĆ. Tytuł mówi „metoda obliczania" i tak też brzmi zakres z tekstu normy: podano metodę INŻYNIERSKĄ obliczania tłumienia dźwięku podczas propagacji w przestrzeni otwartej, żeby PRZEWIDZIEĆ poziomy hałasu w środowisku w pewnej odległości od różnych źródeł. Norma nie opisuje, jak wykonać pomiar — opisuje, jak z danych o źródle i o terenie policzyć poziom w punkcie, w którym pomiaru nie wykonano. Konsekwencja dla zakresu akredytacji: metodyki stojące przy tej normie w zakresach to „Równoważny poziom dźwięku A" oraz „Równoważny poziom dźwięku A dla czasu odniesienia T wyrażony wskaźnikami LAeqD i LAeqN (Z OBLICZEŃ)". Część laboratoriów oznacza to wprost, część nie — a różnica jest zasadnicza, bo wynik obliczony i wynik zmierzony odpowiadają na inne pytania.

CO TRZEBA WIEDZIEĆ, ŻEBY W OGÓLE POLICZYĆ (z tekstu normy, rozdz. 4–6). Metoda wymaga znajomości: mocy akustycznej źródła podanej w PASMACH OKTAWOWYCH dla kierunków istotnych dla propagacji, geometrii źródła i otoczenia oraz charakterystyki powierzchni gruntu. Jeżeli znana jest tylko moc akustyczna ważona A, norma dopuszcza oszacowanie: można użyć członów tłumienia dla pasma 500 Hz. To ustępstwo jest w tekście podane jako UWAGA, nie jako procedura równoważna — i wpis o metodzie nie powinien go przedstawiać jako drogi na skróty.

PIĘĆ CZŁONÓW TŁUMIENIA (wzór 4 normy): A = A_div + A_atm + A_gr + A_bar + A_misc, gdzie: • A_div — rozbieżność geometryczna, czyli rozchodzenie się kuliste w polu swobodnym; norma podaje wzór A_div = [20 lg(d/d₀) + 11] dB, gdzie d to odległość od źródła w metrach, a d₀ = 1 m; • A_atm — pochłanianie przez atmosferę; • A_gr — wpływ gruntu; • A_bar — wpływ ekranu; • A_misc — efekty pozostałe: propagacja przez roślinność, tereny przemysłowe i zabudowę mieszkaniową; opisane w załączniku A. Cztery pierwsze człony norma opisuje w części głównej, piąty w załączniku.

WARUNKI, DO KTÓRYCH ODNOSI SIĘ WYNIK — I DLACZEGO TO NIE JEST „ŚREDNIA". Metoda przewiduje równoważny poziom dźwięku A ważony, W WARUNKACH SPRZYJAJĄCYCH PROPAGACJI od źródła do odbiorcy: przy wietrze wiejącym od źródła do odbiorcy albo — równoważnie — przy dobrze wykształconej umiarkowanej inwersji temperatury przy gruncie, jaka występuje zwykle w nocy. Norma przewiduje też długookresowy średni poziom A, ale jest to osobna wielkość, wyliczana z poprawką meteorologiczną C_met. Wynik nie jest więc „poziomem typowym" ani „średnim" — jest poziomem przy warunkach, w których dźwięk niesie się najlepiej. Podanie wyniku bez tego zastrzeżenia zmienia jego znaczenie.

CZEGO NORMA NIE OBEJMUJE (z zakresu, wprost): nie stosuje się do dźwięku od statków powietrznych w locie ani do fal uderzeniowych z działalności górniczej, wojskowej i podobnej. Nie obejmuje też warunków inwersyjnych nad powierzchniami wodnymi, które mogą dawać poziomy WYŻSZE niż przewidziane tą metodą — to jest zastrzeżenie o kierunku błędu, więc istotne przy ocenie skarg.

DOKĄD SIĘGA POSIADANY TEKST. Mamy fragment próbny wydania krajowego innego kraju (SIST ISO 9613-2:1997, odpowiednik tego samego ISO 9613-2:1996) obejmujący rozdziały 1–7.3.1: zakres, powołania, definicje, opis źródła, warunki meteorologiczne, wzory podstawowe oraz człony A_div, A_atm i początek A_gr. NIE MAMY rozdziału 7.4 (ekrany), rozdziału 8 (poprawka meteorologiczna C_met), ROZDZIAŁU 9 (dokładność metody i ograniczenia jej stosowania w praktyce) ani załączników A i B. Wszystko, co ten wpis mówi o dokładności, o ekranach i o poprawce meteorologicznej, pochodzi więc z zakresu i z odsyłaczy w części, którą mamy — a nie z tych rozdziałów.

Zasada metody

Dla każdego źródła i każdego pasma oktawowego oblicza się poziom ciśnienia akustycznego w punkcie odległym: od poziomu mocy akustycznej źródła odejmuje się sumę pięciu członów tłumienia — rozbieżności geometrycznej A_div, pochłaniania atmosferycznego A_atm, wpływu gruntu A_gr, ekranu A_bar oraz efektów pozostałych A_misc (roślinność, tereny przemysłowe, zabudowa). Wyniki dla poszczególnych źródeł i pasm sumuje się energetycznie, otrzymując równoważny poziom dźwięku A przy warunkach sprzyjających propagacji. Długookresowy poziom średni wymaga dodatkowo poprawki meteorologicznej C_met.

Zastosowania

• Przewidywanie hałasu przemysłowego w środowisku — obliczenia do pozwoleń i do ocen oddziaływania
• Mapy akustyczne i prognozy hałasu przed wybudowaniem instalacji, gdy pomiaru nie da się wykonać
• Wyznaczanie wskaźników LAeqD i LAeqN „z obliczeń" wykazywanych w zakresach akredytacji
• Ocena skuteczności ekranów akustycznych i innych środków ograniczania hałasu
• Odczytanie zakresu akredytacji, w którym obok pomiaru hałasu stoi wartość obliczona

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 9613-2:2002 (wersja polska; wprowadza ISO 9613-2:1996 [IDT])

Tytuł (PL)

Akustyka — Tłumienie dźwięku podczas propagacji w przestrzeni otwartej — Ogólna metoda obliczania

Title (EN)

Acoustics — Attenuation of sound during propagation outdoors — Part 2: General method of calculation

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie, czy metoda ma zastosowanie

   Ustalić, czy źródło i sytuacja mieszczą się w zakresie: metoda nie stosuje się do statków powietrznych w locie ani do fal uderzeniowych z górnictwa i działalności wojskowej. Przy propagacji nad wodą w warunkach inwersyjnych poziomy rzeczywiste mogą być WYŻSZE niż obliczone.

2. Zebranie danych o źródłach

   Zebrać poziomy mocy akustycznej w PASMACH OKTAWOWYCH dla kierunków istotnych dla propagacji. Jeżeli dostępna jest tylko moc ważona A, norma dopuszcza oszacowanie na członach tłumienia dla 500 Hz — zaznaczyć to w sprawozdaniu, bo jest to ustępstwo, a nie procedura równoważna.

3. Opis terenu

   Opisać geometrię źródła i otoczenia oraz charakterystykę powierzchni gruntu na drodze propagacji. Wpływ gruntu jest osobnym członem tłumienia i zależy od rodzaju powierzchni, a nie tylko od odległości.

4. Obliczenie członów tłumienia

   Dla każdego pasma obliczyć A_div = [20 lg(d/d₀) + 11] dB oraz pozostałe człony: A_atm, A_gr, A_bar i A_misc. UWAGA: rozdziałów o ekranach (7.4) i o poprawce meteorologicznej (8) nie mieliśmy — wzory sprawdzić w samej normie.

5. Zsumowanie i wyrażenie wyniku

   Zsumować energetycznie udziały poszczególnych źródeł i pasm. Podać, że wynik odnosi się do WARUNKÓW SPRZYJAJĄCYCH PROPAGACJI (wiatr od źródła do odbiorcy albo inwersja nocna), a nie do warunków typowych.

6. Oznaczenie wyniku jako obliczonego

   W sprawozdaniu i w zakresie akredytacji oznaczyć wskaźniki wyliczone adnotacją „(z obliczeń)". Wynik obliczony i zmierzony odpowiadają na inne pytania i nie są wymienne — przy skardze na hałas rozstrzyga zwykle pomiar, przy prognozie przed budową obliczenie.

7. Sprawdzenie dokładności i ograniczeń

   Dokładność metody i ograniczenia jej stosowania norma opisuje w rozdziale 9. Tego rozdziału nie mieliśmy — sprawdzić go w normie przed podaniem niepewności wyniku obliczonego.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Wynik obliczony podany bez wskazania warunków propagacji bywa czytany jako poziom typowy — a jest poziomem przy warunkach najkorzystniejszych dla rozchodzenia się dźwięku
• Metoda nie obejmuje propagacji nad wodą w warunkach inwersyjnych, gdzie poziomy rzeczywiste bywają WYŻSZE od obliczonych; użycie jej tam zaniża prognozę
• Obliczenie wykonane na mocy ważonej A zamiast na pasmach oktawowych jest w normie ustępstwem, nie równoważnikiem — bez adnotacji w sprawozdaniu czytelnik nie odróżni jednego od drugiego
• Wskaźnika wyliczonego nie wolno przedstawiać jako wyniku pomiaru; w zakresach akredytacji służy do tego adnotacja „(z obliczeń)"

Najczęstsze pytania