🌿 Tetrachloroeten (czterochloroetylen) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu; NDS 85 mg/m³ (12,3 ppm), NDSCh 170 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04118-02:1983 (wycofana 10-09-2015)

Środowisko PN-Z-04118-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania stężenia par czterochloroetylenu w powietrzu na stanowiskach pracy, przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych.” Tytuł dopowiada, że chodzi o chromatografię gazową „z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu”. Karta nie podaje oznaczalności. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o tetrachloroetenie (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 512: „Tetrachloroeten [127-18-4]” — NDS 85 mg/m³ (12,3 ppm), NDSCh 170 mg/m³ (24,6 ppm), notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”).

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04118-02:1983 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 27-04-1983, data wycofania 10-09-2015, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04118” i „czterochloroetylenu” (04.10.2026) pokazuje trzy arkusze serii, wszystkie z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04118-00:1978 (postanowienia ogólne i zakres normy), PN-Z-04118-01:1978 (chromatografia gazowa „bez wzbogacania próbki i z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla”) i PN-Z-04118-02:1983; pod hasłem „tetrachloroetenu” nie zwraca żadnej normy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04118-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 8 rekordach u 7 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 24.11.2025 do 30.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 8 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Dawna postać „PN-83/Z-04118/02” — AB 647, AB 875, AB 1144, AB 1302, AB 1207 (obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.) i AB 882 (obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r. i metody OSHA 1001:1999); postać „PN-Z-04118-02:1983” — AB 562 (obok procedury PB_42 edycja 5 z 16.08.2022 r.) i druga pozycja AB 882 (obok procedury PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r.). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-83/Z-04118/02” pokazuje 6 laboratoriów, „PN-Z-04118-02” — 2 (AB 882 pod oboma hasłami), razem 7, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). Arkusz PN-Z-04118-01:1978 stoi w kopii bazy w 13 rekordach u 11 innych laboratoriów — żadne laboratorium nie powołuje obu arkuszy; arkusz 01 opisuje osobny wpis tej bazy: „Tetrachloroeten (czterochloroetylen) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa bez wzbogacania próbki i z wzbogacaniem przy użyciu disiarczku węgla”.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, u części laboratoriów próbki pobrane na rurki z węglem aktywnym, z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) tetrachloroetenu. Zakresy w mg/m³: 0,33–2700 (AB 1207, GC-MS), 1,11–340 (AB 1302), 1,70–400 (AB 1144), 2,09–3036 (AB 882, GC-FID), 2,35–591 (AB 882, GC-MS), 4,5–428 (AB 647), 5–1000 (AB 875), 5–4000 (AB 562); 6 laboratoriów podaje też zakres w ppm. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 6 laboratoriów; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 10-09-2015, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla tetrachloroetenu innej normy; 7 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych od listopada 2025 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — który arkusz: arkusz 02 według tytułu wzbogaca próbkę kumenem, arkusz 01 — disiarczkiem węgla albo pracuje bez wzbogacania; sprawozdanie powinno powoływać ten arkusz, według którego naprawdę pracowano. Trzecie — granica oznaczalności: karta jej nie podaje, więc dolnych granic laboratoriów (od 0,33 mg/m³) nie da się z nią porównać. Czwarte — dokumenty obok normy: AB 882 łączy normę z procedurą własną PB-01 i metodą OSHA 1001:1999, AB 562 — z PB_42, AB 1207 — z PB-06A; pozycje GC-MS (AB 1207, druga pozycja AB 882) prowadzi się według procedur własnych. Piąte — skóra i NDSCh: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; warunków pomiaru wobec NDSCh 170 mg/m³ NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu pobierania próbek, sorbentu, sposobu wzbogacania kumenem, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, oznaczalności ani obliczeń; treści metody OSHA 1001 nie czytaliśmy. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04118-02:1983 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary czterochloroetylenu (tetrachloroetenu) w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu (tytuł normy); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 85 mg/m³ i NDSCh 170 mg/m³. Karta nie podaje oznaczalności. Norma jest wycofana (10-09-2015); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — tetrachloroeten (czterochloroetylen) — w aktualnych zakresach 7 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 85 mg/m³ (12,3 ppm) i NDSCh 170 mg/m³ (24,6 ppm), notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 512 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04118-02:1983

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości czterochloroetylenu — Oznaczanie czterochloroetylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki przy użyciu kumenu

Title (EN)

Air purity protection — Tests for tetrachloroethylene content — Determination of tetrachloroethylene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment using cumene

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04118-02:1983 wycofana 10-09-2015, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Wzbogacanie próbki

   Przy użyciu kumenu (tytuł normy); sposobu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 85 mg/m³ i NDSCh 170 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kumen i tetrachloroeten — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 10-09-2015; karta nie podaje oznaczalności; arkusz 02 (kumen) i arkusz 01 (disiarczek węgla) to różne metody

Najczęstsze pytania