🌿 Tetrachlorek węgla (czterochlorek węgla) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa bez wzbogacania i z wzbogacaniem próbki; karta PKN nie podaje oznaczalności; NDS 6,4 mg/m³ (1 ppm), NDSCh 32 mg/m³ (5 ppm), notacja „skóra”; PN-Z-04074-02:1977 (wycofana 27-11-2012)

Środowisko PN-Z-04074-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Przedmiotem normy jest oznaczanie czterochlorku węgla w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki, b) chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki. Metody stosuje się do oznaczania stężenia par czterochlorku węgla w powietrzu na stanowiskach pracy przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Metod tych nie należy stosować w przypadku obecności substancji o tym samym czasie retencji jak czterochlorek węgla.” Karta nie podaje sposobu pobierania ani wzbogacania próbki, detektora ani najmniejszego oznaczalnego stężenia. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o tetrachlorku ani czterochlorku węgla (przeszukanie 05.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 510: „Tetrachlorek węgla [56-23-5]” — NDS 6,4 mg/m³ (1 ppm), NDSCh 32 mg/m³ (5 ppm), notacja „skóra”.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04074-02:1977 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 16-12-1977, data wycofania 27-11-2012, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04074” (05.10.2026) pokazuje cztery pozycje — 04074:1961 (szybka metoda, zastąpiona przez 04074-01:1975), 04074-00:1975 (postanowienia ogólne), 04074-01:1975 (metoda kolorymetryczna) i 04074-02:1977 — wszystkie z etykietą „Wycofana”. Hasło „czterochlorku” zwraca te same cztery normy, hasło systematyczne „tetrachlorometanu” — tylko dwie normy o wodzie i ściekach (PN-C-04549-1 i -2), a wśród 50 pierwszych wyników hasła „tetrachlorku węgla” jedyne normy o tej substancji to arkusze serii 04074.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04074-02 (z łącznikiem albo kropką przed numerem arkusza) stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 24.11.2025 i 22.07.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04074-02:1977” — AB 562 (obok dokumentu PB_42 edycja 5 z dnia 2022-08-16); „PN-77/Z-04074.02” — AB 746. Zakładka „Laboratoria”: „PN-Z-04074-02” — 1 laboratorium, „PN-77/Z-04074.02” — 1, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 562 — środowisko pracy, powietrze: stężenie tetrachlorku węgla 5–4000 mg/m³; AB 746 — próbki powietrza pobrane do rurek z sorbentem: stężenie i zawartość tetrachlorku węgla 0,312–64 mg/m³ (0,049–10 ppm; 0,0050–2,0 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 27-11-2012, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w latach 2025–2026; w przejrzanych wynikach PKN nie ma aktualnej normy dla tej substancji na stanowiskach pracy. Drugie — która z dwóch metod: norma zawiera metodę bez wzbogacania i z wzbogacaniem próbki; AB 746 opisuje próbki pobrane do rurek z sorbentem, AB 562 sposobu pobierania nie podaje — sprawozdanie powinno wskazać metodę. Trzecie — dolna granica: AB 562 zaczyna zakres od 5 mg/m³, a NDS wynosi 6,4 mg/m³ — przy wynikach poniżej 5 mg/m³ ocena wobec NDS wychodzi poza akredytowany zakres tego laboratorium; karta nie podaje oznaczalności normy. Czwarte — zakłócenia: karta zastrzega, że metod nie stosuje się przy obecności substancji o tym samym czasie retencji. Piąte — skóra: NDS ma notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu pobierania ani wzbogacania próbki, sorbentu, rozpuszczalnika, kolumny, detektora, warunków chromatografu, oznaczalności ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04074-02:1977 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Czterochlorek węgla w powietrzu stanowiska pracy oznacza się jedną z dwóch metod chromatografii gazowej — bez wzbogacania albo z wzbogacaniem próbki; metod nie stosuje się przy obecności substancji o tym samym czasie retencji (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 6,4 mg/m³ i NDSCh 32 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana (27-11-2012); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — tetrachlorek węgla — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 6,4 mg/m³ i NDSCh 32 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 510 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04074-02:1977

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości czterochlorku węgla — Oznaczanie czterochlorku węgla na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for carbon tetrachloride content — Determination of carbon tetrachloride at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04074-02:1977 wycofana 27-11-2012, bez wskazanej następczyni (stan karty na 05.10.2026).

2. Wybór metody i pobieranie

   Metoda bez wzbogacania albo z wzbogacaniem próbki (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; nie stosować przy obecności substancji o tym samym czasie retencji (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 6,4 mg/m³ i NDSCh 32 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Tetrachlorek węgla — notacja „skóra” w wykazie NDS; zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 27-11-2012 bez następczyni w katalogu PKN; zawiera dwie metody — sprawozdanie powinno wskazać, którą zastosowano

Najczęstsze pytania