🌿 Terpentyna w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na Tenaxie TA, desorpcja metanolem, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 30 mg/m³, NDS 112 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³; PN-Z-04333:2006
Krótko: o co chodzi
Polska norma z 2006 roku z metodą oznaczania terpentyny w powietrzu na stanowiskach pracy: pary adsorbuje się na Tenaxie TA, desorbuje metanolem i analizuje chromatografią gazową; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty PKN to 30 mg/m³. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04333:2006; Zakresy w zakresach akredytacji: AB 849: 5,0–1200 mg/m³; AB 940: 11–600 mg/m³; oba GC-FID. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powietrze na stanowiskach pracy — terpentyna — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 112 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 507 wykazu).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04333:2006
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan karty na 05.10.2026): PN-Z-04333:2006 aktualna; zastępuje PN-Z-04059:1975 (pole „Zastępuje” karty)
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04333:2006, wersja polska; publikacja 21-03-2006, 6 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta): 30 mg/m³ — około 27 % NDS
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par terpentyny na Tenaxie TA, desorpcji związku metanolem i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie terpentyny, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 30 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (6 stron) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o terpentynie (przeszukanie 05.10.2026).
WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 507: „Terpentyna [8006-64-2]” — NDS 112 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 30 mg/m³, to około 27 % wartości NDS.
STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04333:2006 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 21-03-2006, 6 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pole „Zastępuje”: PN-Z-04059:1975 (wersja polska). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04333” (05.10.2026) zwraca tylko tę normę. Numeru 04059 nie ma w żadnym aktualnym dokumencie PCA pobranym z BIP ani w bazie wiedzy (przeszukanie 05.10.2026).
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04333 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 26.01.2026 i 17.09.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04333:2006” — AB 849 i AB 940, bez procedur. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04333”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.
CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 849 — środowisko pracy, próbki powietrza pobrane na rurki: stężenie i zawartość terpentyny 5,0–1200 mg/m³ (0,15–6,0 mg w próbce); AB 940 — środowisko pracy, powietrze: stężenie terpentyny 11–600 mg/m³. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — oznaczalność: według karty 30 mg/m³; AB 849 podaje 5,0 mg/m³, AB 940 — 11 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — sorbent: karta mówi o Tenaxie TA, AB 849 — ogólnie o rurkach, AB 940 nie podaje próbnika; czy laboratorium stosuje sorbent z normy, z zakresu nie wynika.
CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy Tenaxu TA, objętości ani strumienia pobierania powietrza, objętości metanolu, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń.
Zasada metody
Pary terpentyny z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na Tenaxie TA, desorbuje metanolem i analizuje roztwór chromatografią gazową (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 112 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 30 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.
Zastosowania
- Powietrze na stanowiskach pracy — terpentyna — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów
- Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 112 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 507 wykazu)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty na 05.10.2026) | PN-Z-04333:2006 aktualna; zastępuje PN-Z-04059:1975 (pole „Zastępuje” karty) |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04333:2006, wersja polska; publikacja 21-03-2006, 6 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta) | 30 mg/m³ — około 27 % NDS |
| NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 507) | 112 mg/m³ / 300 mg/m³ |
| Zakresy w zakresach akredytacji | AB 849: 5,0–1200 mg/m³; AB 940: 11–600 mg/m³; oba GC-FID |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 05.10.2026) | 2 laboratoria, 2 rekordy w kopii bazy, 2 wiersze w PCA; zakładka „Laboratoria” („PN-Z-04333”) — 2, tak samo na serwerze produkcyjnym; PN-Z-04059 — 0 w PCA |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04333:2006
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie terpentyny na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Determination of turpentine at workplaces by gas chromatography
Procedura krok po kroku
-
Pobieranie
Adsorpcja par terpentyny na Tenaxie TA (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.
-
Desorpcja
Metanolem (karta PKN).
-
Analiza
Chromatografia gazowa roztworu (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.
-
Wynik i ocena
Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 112 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 30 mg/m³.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Chromatograf gazowy | Analiza roztworu po desorpcji (karta PKN); detektora karta nie podaje; w zakresach — GC-FID | — |
| Zestaw do pobierania powietrza | Adsorpcja par na Tenaxie TA (karta PKN); w zakresie AB 849 — rurki; objętości i strumienia NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Tenax TA | — | Sorbent par terpentyny (karta PKN) |
| Metanol | — | Do desorpcji (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Terpentyna i metanol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
- UWAGA MERYTORYCZNA: oba laboratoria podają dolne granice niższe niż karta (30 mg/m³); sorbentu z normy zakresy nie potwierdzają
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04333:2006 — „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie terpentyny na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Determination of turpentine at workplaces by gas chromatography”.
Na czym polega ta metoda?
Pary terpentyny z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na Tenaxie TA, desorbuje metanolem i analizuje roztwór chromatografią gazową (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 112 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty na 05.10.2026): PN-Z-04333:2006 aktualna; zastępuje PN-Z-04059:1975 (pole „Zastępuje” karty); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04333:2006, wersja polska; publikacja 21-03-2006, 6 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta): 30 mg/m³ — około 27 % NDS; NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 507): 112 mg/m³ / 300 mg/m³.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Chromatograf gazowy, Zestaw do pobierania powietrza.
Gdzie stosuje się to badanie?
Powietrze na stanowiskach pracy — terpentyna — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów; Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 112 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 507 wykazu).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Terpentyna i metanol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego; UWAGA MERYTORYCZNA: oba laboratoria podają dolne granice niższe niż karta (30 mg/m³); sorbentu z normy zakresy nie potwierdzają.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04333.