⚗️ Temperatura wody i ścieków — norma wycofana, wciąż powoływana w zakresach akredytacji (PN-C-04584)

Fizykochemia PN-C-04584

Przegląd

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, PRZYTOCZONY DOSŁOWNIE: „Przedmiotem normy jest metoda pomiaru temperatury wody i ścieków".

STATUS: NORMA WYCOFANA, BEZ NASTĘPCY W KARCIE. Karta katalogowa PKN ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 16-01-2006". Norma zastąpiła wcześniejszą PN-C-04584:1954, a jej samej karta nie przypisuje żadnej normy zastępującej. Dokument liczy 2 strony, należy do KT 119 Jakości Wody – Problemy Podstawowe, ICS 13.060.60, publikacja 30-12-1977.

DLACZEGO WYCOFANY DOKUMENT WCIĄŻ STOI W SETKACH ZAKRESÓW AKREDYTACJI. Temperatura jest parametrem, który mierzy się przy każdym pobraniu próbki wody i ścieków, a laboratorium musi w zakresie akredytacji wskazać dokument odniesienia dla każdej metodyki. Gdy norma zostaje wycofana bez następcy, w zakresie zostaje albo stare powołanie, albo procedura własna. Wiele laboratoriów zostawiło stare powołanie — stąd ta norma jest dziś jednym z najczęściej spotykanych oznaczeń w polskich zakresach, mimo że od 2006 roku nie jest normą obowiązującą. Dla czytelnika tego portalu jest to sytuacja do rozpoznania, a nie do naśladowania: wycofanie nie unieważnia samej metody pomiaru, ale powołanie wycofanego dokumentu jako aktualnego jest nieścisłe.

CO MÓWI ROZPORZĄDZENIE O METODYKACH REFERENCYJNYCH. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311) w wykazie metodyk referencyjnych ma temperaturę pod pozycją 61. W kolumnie metody podaje: „termometria, pomiar in situ podczas pobierania próbki", a w kolumnie normy — MYŚLNIK. Prawodawca nie wskazuje więc dla temperatury żadnej normy: wskazuje technikę i miejsce pomiaru. To samo rozporządzenie ustala dla ścieków najwyższą dopuszczalną wartość temperatury 35 °C i wymaga, by wartości temperatury i pH mierzyć ręcznie lub automatycznie w odstępach nie większych niż dwie godziny, stale w tym samym miejscu, w którym ścieki są wprowadzane do wód lub do ziemi.

POMIAR NA MIEJSCU, NIE W LABORATORIUM. Wymaganie „in situ podczas pobierania próbki" jest tu najważniejsze merytorycznie. Temperatura zmienia się natychmiast po pobraniu — próbka w drodze do laboratorium wyrównuje się z otoczeniem. Wynik zmierzony po dostarczeniu próbki nie jest temperaturą wody ani ścieków, tylko temperaturą próbki w laboratorium. Z tego samego powodu średniej dobowej próbki nie tworzy się dla temperatury ani dla pH: rozporządzenie wprost wyłącza te dwa parametry z definicji próbki średniej dobowej.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy (2 strony, dostęp odpłatny). NIE PODAJEMY zatem: wymagań wobec termometru, dokładności odczytu, czasu ustalania wskazania, głębokości zanurzenia ani sposobu zapisu wyniku wymaganego przez tę normę.

Zasada metody

Temperaturę mierzy się termometrem zanurzonym w wodzie lub ściekach na miejscu poboru, odczytując wskazanie po ustaleniu się. Sens metody polega na tym, by pomiar wykonać tam i wtedy, gdzie pobierana jest próbka — parametr jest nietrwały i nie przenosi się z próbką do laboratorium. Przy zrzutach ścieków pomiar prowadzi się stale w tym samym miejscu, w którym ścieki są wprowadzane do wód lub do ziemi, a jeżeli to konieczne — w innym miejscu reprezentatywnym dla ilości i jakości tych ścieków.

Zastosowania

• Pomiar temperatury przy każdym pobraniu próbki wody i ścieków — parametr towarzyszący pozostałym oznaczeniom
• Kontrola dotrzymania warunków pozwolenia wodnoprawnego dla zrzutu ścieków (najwyższa dopuszczalna wartość 35 °C)
• Pomiary w odstępach nie większych niż dwie godziny przy ocenie dobowej zgodnie z rozporządzeniem
• Wody powierzchniowe — temperatura jako parametr stanu, warunkujący między innymi rozpuszczalność tlenu
• Rozpoznanie starych powołań w zakresach akredytacji i dokumentacji laboratoryjnej

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-04584:1977

Tytuł (PL)

Woda i ścieki -- Pomiar temperatury

Title (EN)

Water and waste water — Measurement of temperature

Procedura krok po kroku

1. Pomiar na miejscu poboru

   Termometr zanurza się w wodzie lub ściekach tam, gdzie pobierana jest próbka. Pomiar po dostarczeniu próbki do laboratorium nie jest pomiarem temperatury wody.

2. Ustalenie wskazania

   Odczyt po ustabilizowaniu się wskazania przyrządu.

3. Miejsce pomiaru przy ściekach

   Stale w tym samym miejscu, w którym ścieki są wprowadzane do wód lub do ziemi; jeżeli to konieczne — w innym miejscu reprezentatywnym dla ilości i jakości ścieków.

4. Częstość przy ocenie dobowej

   Odstępy nie większe niż dwie godziny, ręcznie lub automatycznie.

5. Zapis wyniku

   Wynik zapisuje się razem z datą, godziną i miejscem pomiaru. Przy powoływaniu PN-C-04584 odnotuj, że norma jest wycofana od 16-01-2006.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pomiar prowadzi się nad otwartą wodą, na kraty ściekowe i pomosty — ryzyko upadku i utonięcia; wymagana asekuracja
• Ścieki surowe mogą zawierać patogeny — rękawice, dezynfekcja przyrządu po pomiarze
• Ścieki o temperaturze do 35 °C i wyższej przy zrzutach technologicznych — ryzyko oparzenia przy kontakcie
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma jest WYCOFANA od 16-01-2006 i nie ma następcy w karcie katalogowej; powoływanie jej jako dokumentu aktualnego jest nieścisłe

Najczęstsze pytania