🔩 Taśmy przenośnikowe z rdzeniem tekstylnym — wytrzymałość na rozciąganie na całej grubości (największa siła podzielona przez szerokość próbki, N/mm), wydłużenie przy zerwaniu i wydłużenie przy sile odniesienia (1/10 wytrzymałości nominalnej × szerokość próbki); próbki typu A, B, C i D, odcinek pomiarowy 100 mm, rozciąganie (100 ± 10) mm/min; PN-EN ISO 283

Materiały i NDT PN-EN ISO 283

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 283:2023 norma określa metodę oznaczania wytrzymałości na rozciąganie na całej grubości taśmy w kierunku wzdłużnym oraz wydłużenia przy sile odniesienia i przy zerwaniu taśm przenośnikowych z rdzeniem tekstylnym. Metodą można też oznaczać wytrzymałość na rozciąganie w kierunku poprzecznym i wydłużenie przy zerwaniu w tym kierunku — gdy zamawiający żąda od producenta podania tych wartości. Norma nie dotyczy lekkich taśm przenośnikowych opisanych w ISO 21183-1. Jest samą metodą badania: w spisie treści nie ma rozdziału z wymaganiami — najmniejsze wartości wytrzymałości i wydłużenia podają normy wyrobu. Według katalogu iTeh ISO 283:2023 powołują m.in. EN ISO 14890:2026 (taśmy z rdzeniem tekstylnym ogólnego przeznaczenia), EN ISO 22721:2023 (taśmy do górnictwa podziemnego) i EN ISO 1120:2025 (wytrzymałość złączy mechanicznych) — tych norm nie czytaliśmy. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN ISO 283:2023-10 (wersja angielska, opis po polsku): „W niniejszym dokumencie określono metodę oznaczania wytrzymałości na rozciąganie w kierunku wzdłużnym, wydłużenia przy zerwaniu i wydłużenia przy zadanym obciążeniu taśm przenośnikowych z rdzeniem tekstylnym, o całkowitej grubości.”

WEDŁUG TEKSTU ISO 283:2023 — WYDANIE, POJĘCIA, APARATURA (przedmowy, rozdz. 1–5). Normę przygotował komitet ISO/TC 41 (Koła pasowe i pasy), podkomitet SC 3 (Taśmy przenośnikowe), we współpracy z CEN/TC 188 (Taśmy przenośnikowe; sekretariat SNV). Wydanie piąte (2023-03) zastąpiło czwarte (ISO 283:2015) po rewizji technicznej; zmiany według przedmowy: wymaganie okresu kondycjonowania przed pobraniem próbki (w przedmowie przypisane do 6.1, w przeczytanym tekście zdanie stoi w 6.2), doprecyzowanie miejsca pomiaru szerokości próbki (6.3), wymaganie zmniejszenia grubości okładek w strefie uchwytów (6.3) i usunięcie wymagania dotyczącego wilgotności (6.5). CEN zatwierdził EN ISO 283:2023 1 marca 2023 r. bez zmian w tekście ISO; wprowadzenie do norm krajowych i wycofanie norm sprzecznych — najpóźniej w październiku 2023 r.; zastąpiła EN ISO 283:2015. Powołania normatywne: ISO 7500-1 (sprawdzanie układu pomiaru siły maszyn wytrzymałościowych) i ISO 18573 (atmosfery badań i okresy kondycjonowania taśm). Pojęcia (rozdz. 3): wytrzymałość na rozciąganie — największa siła zmierzona podczas próby podzielona przez szerokość próbki, w N/mm; wytrzymałość nominalna — określona najmniejsza wartość wytrzymałości taśmy, w N/mm; siła odniesienia (obciążenie odniesienia, w polskim tytule „zadane obciążenie”) — jedna dziesiąta wytrzymałości nominalnej w kierunku wzdłużnym pomnożona przez szerokość próbki w milimetrach; przykład z normy: wytrzymałość nominalna 1600 N/mm, jedna dziesiąta — 160 N/mm, siła odniesienia dla próbki 25 mm — 25 mm × 160 N/mm = 4000 N; wydłużenie przy zerwaniu — wydłużenie przy największej sile; wydłużenie przy sile odniesienia — wydłużenie w kierunku wzdłużnym przy sile odniesienia; oba wydłużenia w procentach przyrostu odległości między dwoma punktami odniesienia. Zasada (rozdz. 4): próbkę wyciętą z pełnej grubości taśmy rozciąga się w określonych warunkach w maszynie wytrzymałościowej aż do zerwania. Aparatura (rozdz. 5): maszyna typu CRE albo CRT, wzorcowana w klasie 1 według ISO 7500-1, rozciągająca próbkę bez przerwy ze stałą prędkością (100 ± 10) mm/min; przyrząd, np. ekstensometr, o długości pomiarowej co najmniej 100 mm i dokładności 0,1 mm lub lepszej, mierzący wydłużenie odcinka zaznaczonego na próbce — zalecany taki, który rysuje przebieg przez całą próbę; uchwyty, które nie pozwalają próbce się ślizgać — zalecane z poprzecznym ryflowaniem (rys. 1); wykrojnik albo piła mechaniczna — boki próbki mają być prostopadłe do jej powierzchni (rys. 2 — profile wykrojników).

PRÓBKI (6.1–6.2 i rysunki 3–5). Kształt i wymiary według rysunków 3–6. Odczyt z rysunków (wymiary w milimetrach; L — łączna długość obu uchwytów; linie odniesienia 100 mm od siebie): typ A — promień łuku 1000, końce szerokości 35, szerokość w środku 25 (+1/−2), długość całkowita (220 ± 10) + L; typ B — promień 560, końce 100, środek 25 (+1/−2), długość (415 ± 10) + L; typ C — promień 350, końce 63, środek 25 (+1/−2), długość (240 ± 10) + L. Typ D (rys. 6) — kształt rysuje się na taśmie albo próbce, a od każdego brzegu wykonuje się piłą mechaniczną nacięcia w pięciu miejscach do narysowanych linii; norma zaleca ograniczyć go do taśm o wytrzymałości większej niż 2000 N/mm. Pobieranie (6.2): próbkę pobiera się co najmniej 24 h po wyprodukowaniu taśmy, a krótszy czas trzeba zapisać; próbki wycina się równolegle albo prostopadle do osi taśmy, nie bliżej niż 50 mm od jej brzegu; z odcinka wyciętego z taśmy — nie bliżej niż 12 mm od jego brzegu (liczone od podłużnej krawędzi próbki); boki cięte lub piłowane prostopadłe do powierzchni; żadna próbka nie może zawierać złącza przekładek. Dalsza część rozdz. 6 (6.3 przygotowanie, 6.4 liczba próbek, 6.5 kondycjonowanie), rozdz. 7 (przebieg), 8 (obliczenia: 8.1 wytrzymałość, 8.2.1 wydłużenie przy zerwaniu, 8.2.2 wydłużenie przy sile odniesienia) i 9 (sprawozdanie) są poza przeczytanym fragmentem — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

STATUS (stan kart PKN na 09.11.2026). Karta PN-EN ISO 283:2023-10 (wersja angielska) bez etykiety wycofania: publikacja 03-10-2023, 22 strony, KT 186 Gumy i Wyrobów Gumowych, „Wprowadza: EN ISO 283:2023 [IDT], ISO 283:2023 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 283:2016-01 - wersja angielska”, ICS 53.040.20. Karta PN-EN ISO 283:2016-01 (wersja angielska; wprowadzała EN ISO 283:2015 i ISO 283:2015) — wycofana 03-10-2023, zastąpiona przez PN-EN ISO 283:2023-10; sama zastąpiła PN-EN ISO 283:2008 (wersja polska). W wynikach wyszukiwania PKN (hasło „PN-EN ISO 283”, 09.11.2026) z tej normy są karty PN-EN ISO 283-1:2002 (polska i angielska), PN-EN ISO 283:2007 (angielska), PN-EN ISO 283:2008 (polska), PN-EN ISO 283:2016-01 i PN-EN ISO 283:2023-10 (angielskie) — polskiej wersji wydania 2023 nie ma. Katalog iTeh (odczyt 09.11.2026): ISO 283:2023 — opublikowana 30.03.2023, etap „6060 – International Standard published”; ISO 283:2015 — wycofana (etap 9599); EN ISO 283:2023 — opublikowana 11.04.2023, CEN/TC 188, etap 6060; nowszego wydania ani projektu w powiązaniach kart nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, odczyt 09.11.2026; zakładka „Laboratoria” na labcoda.pl, 09.11.2026). Zapis „ISO 283” stoi w 4 rekordach u 4 polskich laboratoriów — AB 005, AB 169, AB 710 i AB 1552, po 1 rekordzie, zawsze w postaci „PN-EN ISO 283:2023-10”, czyli wydania obowiązującego. Poza polskimi zapis „ČSN EN ISO 283” stoi w 1 rekordzie laboratorium czeskiego 1004 (razem z normą czeską ČSN 26 0370). Do zbioru nie weszło 26 rekordów, w których ciąg „283” należy do innego dokumentu: „PN-EN 283:1999” — według karty PKN to norma „Nadwozia wymienne — Badania” (wprowadza EN 283:1991), nie norma o taśmach — u AB 053 (10 rekordów, nadwozia pojazdów szynowych) i AB 1627 (1 rekord, elementy zabezpieczające ładunek na pojazdach kategorii N i O); „ČSN EN 283” u czeskiego 1085 (2 rekordy, kontenery); „ASTM E283/E283M” u AB 023 (8) i AB 1054 (1); 4 rekordy czeskie z liczbą 283 w numerze strony artykułu, oznaczeniu procedury i numerze rozporządzenia czeskiego. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 283”, dopasowanie po początku zapisu) pokazuje 5 laboratoriów — tych 4 polskich i czeskie 1004 — z tą samą liczbą pozycji co kopia (5) (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 09.11.2026). Aktualnych dokumentów zakresu PCA tych laboratoriów nie porównywaliśmy z kopią.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy, całe pozycje — 4). AB 005 — taśmy przenośnikowe i inne materiały warstwowe o grubości do 40 mm: wytrzymałość na rozciąganie, maksymalne obciążenie 300 kN. AB 169 — taśmy przenośnikowe z rdzeniem tekstylnym i pasy pędne: wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie przy zerwaniu, wydłużenie przy zadanym obciążeniu; siła do 100 kN, wydłużenie do 250 mm. AB 710 — taśmy przenośnikowe z rdzeniem tekstylnym: wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie przy 10 % wytrzymałości nominalnej, maksymalna siła 100 kN, próbki typu A, B i C. AB 1552 — taśmy przenośnikowe: wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie przy zerwaniu, wydłużenie przy zadanym obciążeniu; siła (1–1000) kN, przemieszczenie (0–98) mm. Pozycja czeska 1004 — taśmy przenośnikowe z przekładkami tekstylnymi, oznaczanie właściwości przy rozciąganiu. Pasów pędnych (AB 169) i innych materiałów warstwowych (AB 005) rozdział 1 normy nie wymienia.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pobieranie: próbka wycięta wcześniej niż 24 h po wyprodukowaniu taśmy bez zapisu tego czasu, bliżej niż 50 mm od brzegu taśmy, ze złączem przekładek albo z bokami nieprostopadłymi do powierzchni nie spełnia 6.2 — wynik wygląda jak zwykły pomiar, a dotyczy innej próbki. Pomiar: siłę odniesienia liczy się z wytrzymałości NOMINALNEJ (wartości określonej dla taśmy), nie ze zmierzonej największej siły — przeliczenie z wyniku tej samej próbki daje inną siłę i inne wydłużenie; wydłużenie przy sile odniesienia dotyczy tylko kierunku wzdłużnego. Wydłużenie mierzy przyrząd na odcinku zaznaczonym na próbce (co najmniej 100 mm, 0,1 mm) — przemieszczenie uchwytów maszyny nie jest tą wielkością. Prędkość ma być stała i bez przerwy, (100 ± 10) mm/min. Obliczenie: wytrzymałość podaje się w N/mm — siła na jednostkę szerokości próbki, nie naprężenie na przekrój (MPa); dla taśmy 1600 N/mm i próbki 25 mm siła odniesienia wynosi 4000 N (przykład z 3.3), a siła odpowiadająca wytrzymałości nominalnej — 40 000 N (1600 N/mm × 25 mm, rachunek z definicji 3.1) — maszyna i uchwyty muszą przenieść siłę zrywającą próbkę. Wydanie: ISO 283:1990 (wydanie drugie, „Specifications and method of test”) zawierało też wymagania (np. wydłużenie przy obciążeniu odniesienia najwyżej 4 %, przy zerwaniu co najmniej 10 %), pobieranie co najmniej 5 dni po produkcji i kondycjonowanie 3 dni w (23 ± 2) °C i wilgotności (50 ± 5) % — wydanie 2023 jest samą metodą, pobiera się po 24 h, a wymaganie dotyczące wilgotności w 6.5 usunięto; przeniesienie liczb ze starego wydania daje ocenę według nieobowiązującego tekstu. Wynik dotyczy taśmy bez złącza przekładek; wytrzymałość złączy mechanicznych bada inna norma (według katalogu iTeh EN ISO 1120:2025 — nie czytaliśmy).

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty: próbka iTeh SIST EN ISO 283:2023 (strona tytułowa, przedmowa europejska, przedmowa ISO, spis treści, rozdz. 1–3.3) i próbka iTeh ISO 283:2023 (wersja angielska i francuska: rozdz. 1–6.2 z rysunkami 1–5). Nie podajemy treści 6.3–9: miejsca pomiaru szerokości, zmniejszania okładek w strefie uchwytów, liczby próbek, atmosfery i czasu kondycjonowania (ISO 18573 z powołań normatywnych — nie czytaliśmy), odległości uchwytów, sposobu odczytu, postępowania z próbką zerwaną poza liniami odniesienia albo wysuniętą z uchwytów, wzorów i zaokrągleń wyniku ani zawartości sprawozdania — tych rozdziałów nie czytaliśmy. Wymiarów rysunku 6 (typ D) w wydaniu 2023 ani wymiarów rysunków 1 i 2 nie podajemy. Opis przebiegu u producenta maszyn wytrzymałościowych (strona o ISO 283, odczyt 09.11.2026) zgadza się z przeczytanymi rozdziałami (prędkość, odcinek 100 mm, siła odniesienia); dalszych liczb z niego nie przenosimy, bo nie jest tekstem normy. Normy powołane (karty PKN, 09.11.2026): PN-EN ISO 7500-1:2018-05 (wersja polska, publikacja 23-11-2022, wprowadza EN ISO 7500-1:2018 i ISO 7500-1:2018) — bez etykiety wycofania; ISO 18573 — w wyszukiwaniu PKN (hasło „ISO 18573”) karty nie ma, statusu nie ustaliliśmy; ISO 21183-1 — w wyszukiwaniu jest karta PN-EN ISO 21183-1:2006 (wersja angielska), jej statusu nie sprawdzaliśmy. Norm wyrobu (ISO 14890, ISO 22721, ISO 1120) nie czytaliśmy.

Zasada metody

Próbkę wyciętą z pełnej grubości taśmy (typ A, B, C albo D) rozciąga się w maszynie typu CRE albo CRT klasy 1 według ISO 7500-1 ze stałą prędkością (100 ± 10) mm/min aż do zerwania; wytrzymałość to największa siła podzielona przez szerokość próbki (N/mm), wydłużenie przy zerwaniu i przy sile odniesienia (1/10 wytrzymałości nominalnej × szerokość próbki, tylko kierunek wzdłużny) to przyrost odcinka 100 mm między liniami na próbce w procentach (ISO 283:2023, rozdz. 3–6.2; rozdz. 6.3–9 — w przeczytanym fragmencie tylko tytuły).

Zastosowania

• Taśmy przenośnikowe z rdzeniem tekstylnym — wytrzymałość i wydłużenia w kierunku wzdłużnym, w poprzecznym na żądanie zamawiającego (ISO 283:2023, rozdz. 1)
• Metoda powoływana w normach wyrobu dla taśm z rdzeniem tekstylnym — według katalogu iTeh m.in. EN ISO 14890:2026 i EN ISO 22721:2023
• Nie dotyczy lekkich taśm przenośnikowych opisanych w ISO 21183-1
• W zakresach akredytacji: 4 polskie laboratoria — wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie przy zerwaniu i przy zadanym obciążeniu, siły do 100, 300 i 1000 kN

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 283:2023-10 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 283:2023 i ISO 283:2023 [IDT])

Tytuł (PL)

Taśmy przenośnikowe z rdzeniem tekstylnym — Wytrzymałość na rozciąganie taśmy o całkowitej grubości, wydłużenie przy zerwaniu oraz wydłużenie przy zadanym obciążeniu — Metoda badania

Title (EN)

Textile conveyor belts — Full thickness tensile strength, elongation at break and elongation at the reference load — Test method

Procedura krok po kroku

1. Pobranie próbek

   Co najmniej 24 h po wyprodukowaniu taśmy (krótszy czas zapisać); równolegle albo prostopadle do osi, ≥ 50 mm od brzegu taśmy, ≥ 12 mm od brzegu wyciętego odcinka; bez złącza przekładek; boki prostopadłe do powierzchni (6.2).

2. Kształt próbki

   Typ A, B, C albo D według rysunków 3–6; szerokość w środku 25 (+1/−2) mm, dwie linie odniesienia 100 mm od siebie; typ D (nacięcia piłą w pięciu miejscach od każdego brzegu) — zalecany dla taśm o wytrzymałości > 2000 N/mm (6.1–6.2).

3. Przygotowanie i kondycjonowanie

   Według 6.3–6.5 (pomiar szerokości, zmniejszenie okładek w strefie uchwytów, liczba próbek, kondycjonowanie; w powołaniach normatywnych jest ISO 18573 — atmosfery i okresy kondycjonowania) — tych punktów nie czytaliśmy.

4. Rozciąganie

   Stała prędkość (100 ± 10) mm/min bez przerwy, aż do zerwania; w kierunku wzdłużnym odczyt wydłużenia przy sile odniesienia (1/10 wytrzymałości nominalnej × szerokość próbki); największa siła i wydłużenie przy niej (rozdz. 3–5; przebieg według rozdz. 7 — nie czytaliśmy).

5. Wynik

   Wytrzymałość w N/mm (największa siła / szerokość), wydłużenia w % odcinka między liniami odniesienia (rozdz. 3; wzory i zaokrąglenia — rozdz. 8, nie czytaliśmy). PN-EN ISO 283:2023-10 — aktualna (stan karty PKN na 09.11.2026; wersja angielska).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zerwanie próbki taśmy przy sile rzędu dziesiątek kN — osłony strefy rozciągania, nikt w linii uchwytów
• Cięcie piłą mechaniczną i wykrojnikiem grubych taśm z przekładkami — osłony narzędzi, ochrona rąk
• UWAGA MERYTORYCZNA: siłę odniesienia liczy się z wytrzymałości nominalnej, nie ze zmierzonej; norma nie podaje wymagań dla taśm — tylko metodę

Najczęstsze pytania