📏 Suwmiarki z noniuszem, czujnikiem zegarowym i wyświetlaczem cyfrowym — charakterystyki konstrukcyjne i metrologiczne: błąd przy częściowym styku E i błąd przesunięcia S z wartościami MPE, warunki 20 °C, punkt odniesienia, badanie płytkami wzorcowymi; PN-EN ISO 13385-1

Metrologia PN-EN ISO 13385-1

Krótko: o co chodzi

Najważniejsze charakterystyki konstrukcyjne i metrologiczne suwmiarek ze wskazaniem analogowym (noniusz albo czujnik zegarowy) i cyfrowym. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019 [IDT]); Typowe szczęki, zakres do 150 mm (tablica 1): rys. 1/2: l_a 40 mm, l_b 8–20 mm; rys. 3: l_a 50 mm, l_b 8–10 mm, l_c 25–35 mm; l_d 5 mm. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Suwmiarki z noniuszem, z czujnikiem zegarowym (podziałka kołowa) i z wyświetlaczem cyfrowym — do pomiarów zewnętrznych, wewnętrznych, głębokości i stopni (ISO 13385-1:2019, rozdz. 1 i 3), Badania odbiorcze i sprawdzanie zgodności ze specyfikacją — wybór punktów badań, wzorce o odpowiedniej niepewności (5.4, rozdz. 6), Wzorcowanie suwmiarek — wytyczne w załączniku A, domyślne MPE w załączniku B.

W skrócie

  • Norma: PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019 [IDT])
  • Kategoria: Metrologia
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (karta PKN, 16.11.2026): PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska, publikacja 19-12-2019); wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019; zastępuje PN-EN ISO 13385-1:2011
  • Rodzaje wskazań (rozdz. 1): analogowe — noniusz lub podziałka kołowa (zegarowe); cyfrowe — wyświetlacz
  • Działka podziałki głównej (4.1): noniusz — 1 mm; podziałka kołowa — 1 mm lub 2 mm

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 13385-1:2019 dokument podaje najważniejsze charakterystyki konstrukcyjne i metrologiczne suwmiarek ze wskazaniem analogowym (podziałka noniuszowa albo podziałka kołowa — czujnik zegarowy) i ze wskazaniem cyfrowym (wyświetlacz). Ten sam zakres podaje karta PKN normy PN-EN ISO 13385-1:2019-12.

WEDŁUG TEKSTU ISO 13385-1:2019 (próbka wydawcy w wersji angielskiej: przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.4 i początek 5.5). Normę przygotował komitet ISO/TC 213 (Specyfikacje i sprawdzanie wymiarów i geometrii wyrobów); drugie wydanie zastąpiło pierwsze (ISO 13385-1:2011) po rewizji technicznej: zaktualizowano rysunki, usunięto ogólne charakterystyki konstrukcyjne na rzecz odwołania do ISO 14978:2018, doprecyzowano i zmieniono charakterystyki metrologiczne, dodano wymagania dla metod badań i domyślne wartości błędów granicznych dopuszczalnych (MPE). Jest to ogólna norma GPS wpływająca na ogniwa F i G łańcucha norm dla wymiaru i odległości; obowiązują zasady ISO 8015 i domyślne reguły decyzyjne ISO 14253-1 (alternatywne — ISO/TR 14253-6). Powołania normatywne: ISO 14253-1, ISO 14253-5, ISO/TR 14253-6, ISO 14978:2018, ISO/IEC Guide 98-3 (GUM) i ISO/IEC Guide 99 (VIM). Definicje (rozdz. 3): suwmiarka — przyrząd pomiarowy oceniający wymiar wewnętrzny lub zewnętrzny przez przeciwstawny styk szczęki pomiarowej suwaka, przesuwanego względem podziałki na sztywnej prowadnicy, i szczęki stałej (może mieć dodatkowo wysuwkę do pomiaru głębokości i powierzchnie do pomiaru stopni; wskazanie analogowe lub cyfrowe); styk powierzchni pomiarowej z elementem integralnym przedmiotu — pełny, częściowy i liniowy.

KONSTRUKCJA (rozdz. 4). Konstrukcja według ogólnych wytycznych ISO 14978, z jej załącznikiem C; przykłady — suwmiarka z wyświetlaczem cyfrowym i suwmiarka noniuszowa do pomiarów zewnętrznych, wewnętrznych, głębokości i stopni oraz suwmiarka noniuszowa z urządzeniem do precyzyjnego nastawiania i ostrzami do pomiarów zewnętrznych. Działka podziałki głównej na prowadnicy: przy noniuszu — 1 mm, przy podziałce kołowej — 1 mm albo 2 mm. Producent podaje ważne wymiary konstrukcyjne, np. z tablicy 1 (wartości typowe, nie wymagania); przy wysuwce głębokościowej — wymiary jej przekroju, np. ∅ 1,5 mm albo 1,2 mm × 3 mm. Typowe długości szczęk (tablica 1): zakres do 150 mm — l_a 40 mm, l_b 8–20 mm (rys. 1 i 2), l_a 50 mm, l_b 8–10 mm, l_c 25–35 mm (rys. 3), szerokość powierzchni do pomiarów wewnętrznych l_d 5 mm; do 300 mm — l_a 60–65 mm, l_b 10–30 mm; do 1 000 mm — l_a 100–130 mm, l_b 20–60 mm, l_d 10–20 mm; zakres pomiarowy dotyczy pomiarów zewnętrznych.

CHARAKTERYSTYKI METROLOGICZNE (rozdz. 5). Charakterystyki i wartości MPE dotyczą każdego wskazania dopuszczonego przez producenta przy użyciu zgodnym z jego zaleceniami; MPE nie może być mniejszy niż działka cyfrowa albo działka podziałki kołowej lub noniusza. Warunki znamionowe podaje producent; MPE obowiązują w temperaturze dokładnie 20 °C, jeżeli nie podano inaczej — wyniki badań koryguje się do 20 °C, a bez korekcji jej skutki uwzględnia się w niepewności pomiaru (6.2); suwmiarka jest przyrządem obsługiwanym ręcznie, więc użytkownik — z rozsądną wprawą — należy do układu pomiarowego. Punkt odniesienia (5.3): suwmiarki z wyświetlaczem cyfrowym lub podziałką kołową mają nastawiany punkt zerowy (cyfrowe — w dowolnym położeniu zakresu, zegarowe — w zakresie podziałki kołowej), a charakterystyki obowiązują przy zerowaniu na zetkniętych powierzchniach do pomiarów zewnętrznych; w suwmiarkach bez nastawianego zera błąd przy zetknięciu tych powierzchni wlicza się do charakterystyk bez korekcji. Metody badań (5.4): błędy wskazania bada się odpowiednimi przyrządami albo wzorcami o właściwej niepewności, np. płytkami wzorcowymi według ISO 3650, wzorcami schodkowymi albo pierścieniami nastawczymi, w liczbie dającej zaufanie do wyników; przy odbiorze punkty badań wybiera klient, a punkty dobiera się z uwzględnieniem błędów cyklicznych i lokalnych — przy noniuszu i podziałce kołowej muszą obejmować zakres tej podziałki (przy czujniku zegarowym — różne kąty wskazówki). Błąd przy częściowym styku E (ograniczony przez E_MPE, 5.5) to błąd wskazania przy pomiarze wzorca częściowym stykiem powierzchni do pomiarów zewnętrznych. Dalsze punkty według spisu treści: błąd przesunięcia S (ograniczony przez S_MPE) dla powierzchni wewnętrznych, ostrzy krzyżowych oraz powierzchni do pomiaru głębokości lub stopni (5.6), wartości MPE (5.7), przypadki szczególne (5.8), ocena zgodności — niepewność i reguła decyzyjna (rozdz. 6), znakowanie (rozdz. 7), wytyczne wzorcowania (załącznik A) i domyślne wartości MPE (załącznik B, normatywny); próbka nie zawiera ich treści, dlatego wartości MPE nie podajemy.

STATUS (karta PKN, odczyt 16.11.2026). PN-EN ISO 13385-1:2019-12 — wersja angielska, tytuł polski „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) -- Sprzęt pomiarowy do wymiarów -- Część 1: Charakterystyki konstrukcyjne i metrologiczne suwmiarek”, publikacja 19-12-2019, 28 stron, KT 48 Podstaw Budowy Maszyn, wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 13385-1:2011 (wersje angielska i niemiecka); karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh (16.11.2026): ISO 13385-1:2019 — opublikowana 21-08-2019, etap „norma potwierdzona” (90.93); EN ISO 13385-1:2019 — opublikowana 18-09-2019, zastąpiła EN ISO 13385-1:2011.

W ZAKRESACH AKREDYTACJI (baza zakresów serwisu, odczyt 16.11.2026, po wczytaniu zakresów porcji). Zapis PN-EN ISO 13385-1 ma 8 polskich laboratoriów wzorcujących (po 1 rekordzie) — w wydaniu 2019 albo 2019-12; w zakresach czeskich zapisu nie ma.

Zasada metody

Suwmiarkę ocenia się przez błędy wskazania przy pomiarze wzorców o znanej długości (np. płytek wzorcowych według ISO 3650): błąd przy częściowym styku E powierzchni do pomiarów zewnętrznych i błąd przesunięcia S dla powierzchni wewnętrznych, ostrzy krzyżowych i powierzchni do pomiaru głębokości lub stopni, porównywane z wartościami MPE. Błędy odnosi się do 20 °C i do punktu odniesienia ustalonego przez wyzerowanie na zetkniętych powierzchniach do pomiarów zewnętrznych; punkty badań obejmują zakres noniusza lub podziałki kołowej.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (karta PKN, 16.11.2026)PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska, publikacja 19-12-2019); wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019; zastępuje PN-EN ISO 13385-1:2011
Rodzaje wskazań (rozdz. 1)analogowe — noniusz lub podziałka kołowa (zegarowe); cyfrowe — wyświetlacz
Działka podziałki głównej (4.1)noniusz — 1 mm; podziałka kołowa — 1 mm lub 2 mm
Typowe szczęki, zakres do 150 mm (tablica 1)rys. 1/2: l_a 40 mm, l_b 8–20 mm; rys. 3: l_a 50 mm, l_b 8–10 mm, l_c 25–35 mm; l_d 5 mm
Wysuwka głębokościowa (4.2)producent podaje przekrój, np. ∅ 1,5 mm lub 1,2 mm × 3 mm
Warunki znamionowe (5.2)MPE w temperaturze dokładnie 20 °C; bez korekcji do 20 °C — skutki w niepewności (6.2)
MPE a działka (5.1)MPE nie mniejszy niż działka cyfrowa albo działka podziałki kołowej lub noniusza
Punkt odniesienia (5.3)cyfrowe — zerowanie w dowolnym położeniu; zegarowe — w zakresie podziałki kołowej; bez nastawianego zera — błąd zetknięcia w charakterystykach
Badania (5.4)płytki wzorcowe wg ISO 3650, wzorce schodkowe, pierścienie nastawcze; punkty obejmujące zakres noniusza / podziałki kołowej
Błędy (5.5–5.6)E — częściowy styk powierzchni zewnętrznych (E_MPE); S — przesunięcie: wewnętrzne, ostrza krzyżowe, głębokość lub stopnie (S_MPE)
Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 16.11.2026)8 polskich laboratoriów wzorcujących (8 rekordów)

Norma

Numer normy
PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019 [IDT])
Tytuł (PL)
Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Sprzęt pomiarowy do wymiarów — Część 1: Charakterystyki konstrukcyjne i metrologiczne suwmiarek
Title (EN)
Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional measuring equipment — Part 1: Design and metrological characteristics of callipers

Procedura krok po kroku

  1. Dane producenta

    Ustalenie rodzaju wskazania, działki, warunków znamionowych i ważnych wymiarów konstrukcyjnych (4.1–4.2, 5.2).

  2. Punkt odniesienia

    Wyzerowanie na zetkniętych powierzchniach do pomiarów zewnętrznych; w suwmiarkach bez nastawianego zera — uwzględnienie błędu zetknięcia bez korekcji (5.3).

  3. Dobór punktów badań

    Punkty z uwzględnieniem błędów cyklicznych i lokalnych, obejmujące zakres noniusza lub podziałki kołowej (różne kąty wskazówki) (5.4).

  4. Błędy E i S

    Pomiar wzorców (płytki wzorcowe wg ISO 3650, wzorce schodkowe, pierścienie) — błąd przy częściowym styku E i błąd przesunięcia S; korekcja do 20 °C albo ujęcie w niepewności (5.2, 5.5–5.6).

  5. Zgodność

    Porównanie z wartościami MPE z uwzględnieniem niepewności i reguły decyzyjnej (5.7, rozdz. 6).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Płytki wzorcowe (5.4)Według ISO 3650 — wzorce do badania błędów wskazania—
Wzorce schodkowe i pierścienie nastawcze (5.4)Wzorce o odpowiedniej niepewności pomiaru, m.in. do powierzchni wewnętrznych i stopni—

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019 [IDT]) — „Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Sprzęt pomiarowy do wymiarów — Część 1: Charakterystyki konstrukcyjne i metrologiczne suwmiarek”. Tytuł angielski: „Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional measuring equipment — Part 1: Design and metrological characteristics of callipers”.

Na czym polega ta metoda?

Suwmiarkę ocenia się przez błędy wskazania przy pomiarze wzorców o znanej długości (np. płytek wzorcowych według ISO 3650): błąd przy częściowym styku E powierzchni do pomiarów zewnętrznych i błąd przesunięcia S dla powierzchni wewnętrznych, ostrzy krzyżowych i powierzchni do pomiaru głębokości lub stopni, porównywane z wartościami MPE.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (karta PKN, 16.11.2026): PN-EN ISO 13385-1:2019-12 (wersja angielska, publikacja 19-12-2019); wprowadza EN ISO 13385-1:2019 i ISO 13385-1:2019; zastępuje PN-EN ISO 13385-1:2011; Rodzaje wskazań (rozdz. 1): analogowe — noniusz lub podziałka kołowa (zegarowe); cyfrowe — wyświetlacz; Działka podziałki głównej (4.1): noniusz — 1 mm; podziałka kołowa — 1 mm lub 2 mm; Typowe szczęki, zakres do 150 mm (tablica 1): rys. 1/2: l_a 40 mm, l_b 8–20 mm; rys. 3: l_a 50 mm, l_b 8–10 mm, l_c 25–35 mm; l_d 5 mm.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Płytki wzorcowe (5.4), Wzorce schodkowe i pierścienie nastawcze (5.4).

Gdzie stosuje się to badanie?

Suwmiarki z noniuszem, z czujnikiem zegarowym (podziałka kołowa) i z wyświetlaczem cyfrowym — do pomiarów zewnętrznych, wewnętrznych, głębokości i stopni (ISO 13385-1:2019, rozdz. 1 i 3); Badania odbiorcze i sprawdzanie zgodności ze specyfikacją — wybór punktów badań, wzorce o odpowiedniej niepewności (5.4, rozdz. 6); Wzorcowanie suwmiarek — wytyczne w załączniku A, domyślne MPE w załączniku B; W zakresach akredytacji: 8 polskich laboratoriów wzorcujących.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 13385-1.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie