🌿 Obliczanie suchej masy próbek odpadów — metoda A: suszenie porcji dającej co najmniej 0,5 g pozostałości w (105 ± 3) °C do stałej masy (różnica po kolejnej godzinie nie większa niż 0,5 % lub 2 mg), co najmniej dwa oznaczenia; metoda B: zawartość wody bezpośrednim miareczkowaniem Karla Fischera, ciecze wprost, ciała stałe po ekstrakcji metanolem; próbki z ponad 1 % (m/m) suchej pozostałości lub wody, PN-EN 14346 (wycofana)

Środowisko PN-EN 14346

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 14346:2011 (wersja polska), w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metody obliczania suchej masy próbek, dla których wyniki wykonanej analizy mają być przeliczane na suchą masę. W zależności od własności fizycznych próbki, obliczenie wykonuje się na podstawie oznaczania suchej pozostałości (metoda A), lub na podstawie oznaczania zawartości wody (metoda B). Normę stosuje się w przypadku próbek zawierających ponad 1 % (m/m) suchej pozostałości lub ponad 1 % (m/m) wody”. Tekst normy czytamy w próbce SIST EN 14346:2007 (tekst EN 14346:2006 bez zmian) od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wprowadzenie i rozdziały 1–6 (cała metoda A z obliczeniem) do punktu 7.4.3 rozdziału 7 (metoda B — analiza ciał stałych) włącznie. Poza próbką zostają dalsza część 7.4.3, rozdział 8 (charakterystyki metody), 9 (obliczenie suchej masy), 10 (sprawozdanie) i załączniki A–C (dodatkowe dane walidacyjne, destylacja azeotropowa z toluenem, zestawienie wymagań).

WEDŁUG TEKSTU EN 14346:2006 (rozdziały 1–6, punkty 7.1–7.4.3). Normę przygotował CEN/TC 292 „Charakteryzowanie odpadów” (sekretariat NEN). Przedmowa: odpady i osady mogą zawierać substancje toksyczne, reaktywne, palne lub zakaźne, a gazy z próbek mogą rozsadzić zamknięte butelki. Wprowadzenie: w analizie odpadów wody zwykle nie traktuje się jako części próbki, a wyniki odnosi do suchej masy, obliczanej z zawartości wody albo suchej pozostałości; wybór metody zależy od rodzaju próbki i zawartości substancji lotnych innych niż woda; po badaniu walidacyjnym destylację azeotropową zastąpiono miareczkowaniem Karla Fischera, a destylację opisano w załączniku B jako informacyjną. Zakres (1): metody obliczania suchej masy próbek, których wyniki przelicza się na suchą masę — z suchej pozostałości (A) albo z zawartości wody (B); dotyczy próbek z ponad 1 % (m/m) suchej pozostałości lub ponad 1 % (m/m) wody. Powołanie (2): EN 15002 (przygotowanie porcji analitycznych). Definicje (3), ważne tylko dla odpadów: sucha pozostałość wdr — ułamek masowy pozostały po suszeniu w 105 °C według tej normy; zawartość wody ww — ułamek masowy wody oznaczony miareczkowaniem Karla Fischera według tej normy; sucha masa wdm — ułamek masowy próbki bez wody, w procentach, obliczony z suchej pozostałości lub zawartości wody. Zasada (4): zależnie od rodzaju próbki (ciekła, stała, wielofazowa) oznacza się wodę albo suchą pozostałość; próbki wielofazowe homogenizuje się, a gdy się nie da — rozdziela fazy według EN 15002 i bada osobno. Metoda A (4.2): suszenie do stałej masy w (105 ± 3) °C; dla ciał stałych i próbek, które w czasie suszenia stają się stałe; ciała stałe z lotnymi składnikami, które mogą wpłynąć na wynik, bada się metodą B. Metoda B (4.3): bezpośrednie miareczkowanie Karla Fischera z detekcją wolumetryczną lub kulometryczną; ciecze dodaje się wprost do naczynka, ciała stałe ekstrahuje metanolem; zwykle dla cieczy i zhomogenizowanych próbek wielofazowych, dla ciał stałych — gdy interesuje „zawartość wody” albo gdy lotne składniki przeszkadzałyby w metodzie A. Przygotowanie i przechowywanie (5): norma nie określa przygotowania próbki — suchą pozostałość lub wodę oznacza się na identycznych porcjach tej samej próbki co analizę właściwą, przygotowanych według normy tej analizy; przechowywanie może zmieniać próbkę (pobieranie lub oddawanie wody, dwutlenku węgla i innych lotnych składników) — jeśli oznaczenia nie da się wykonać równolegle z analizą, próbki trzyma się w szczelnych pojemnikach. Metoda A (6): suchą masę oznacza się równolegle na identycznej porcji, żeby przeliczyć wyniki innych analiz. Interferencje (6.2): próbka może się zmieniać w czasie suszenia — próbki zasadowe pochłaniają dwutlenek węgla, substancje redukujące — tlen; związki lotne odparowujące w 105 °C liczą się w tej metodzie jako woda; próbki zasadowe lub podatne na utlenianie można suszyć w azocie. Zagrożenia (6.3): przy suszeniu mogą wydzielać się gazy palne lub wybuchowe. Aparatura (6.4): układ suszący z termostatem utrzymujący (105 ± 3) °C — suszarka, promiennik podczerwieni lub lampa halogenowa; eksykator z aktywnym środkiem suszącym (np. żel krzemionkowy); waga analityczna z dokładnością 1 mg lub lepszą; parownica lub tygiel metalowy albo ceramiczny, zgodny z rodzajem odpadu. Wykonanie (6.5): naczynie co najmniej 30 min w (105 ± 3) °C, ostudzić w eksykatorze, zważyć z dokładnością 1 mg (ma); odważyć tyle próbki, żeby pozostałość ważyła co najmniej 0,5 g, zważyć (mb); suszyć w (105 ± 3) °C, aż pozostałość wygląda na suchą, zwykle przez noc; przy osadach, na których tworzy się skorupa, waży się razem z naczyniem bagietkę i rozbija nią skorupę; po ostudzeniu ważyć; pozostałość uznaje się za stałą, gdy po kolejnej godzinie suszenia masa nie różni się od poprzedniej o więcej niż 0,5 % lub 2 mg (większa z tych wartości) — inaczej suszenie się powtarza; jeśli po trzech cyklach masa nadal nie jest stała, można przerwać (po co najmniej 12 h) i zapisać ostatnie ważenie w sprawozdaniu; przy promiennikach podczerwieni i lampach halogenowych stosuje się instrukcje producenta, a technikę zapisuje w sprawozdaniu — inne techniki niż suszarka są dozwolone, jeśli wykaże się porównywalność wyników. Obliczenie (6.6): wdr = (mc − ma) × f / (mb − ma), gdzie f = 100 dla wyniku w procentach i f = 1000 dla g/kg; co najmniej dwa oznaczenia, podaje się średnią. Metoda B — interferencje (7.1): mogą przeszkadzać m.in. nadtlenki, tlenki, wodorotlenki, amoniak, węglany i wodorowęglany, disiarczyny, azotyny, siarczyny, tiosiarczany, hydrazyna, żelazo(II), miedź(I), cyna(II), silanole, arsenin, arsenian, selenin, telluryn, fenole, związki boru, aldehydy, aceton i inne reaktywne ketony, a zwłaszcza wszystkie reduktory i utleniacze; w razie wątpliwości wynik można sprawdzić destylacją azeotropową (załącznik B); ekstrakcja metanolem zmniejsza większość interferencji. Odczynniki (7.2): odczynnik Karla Fischera zalecony przez dostawcę układu; metanol z nie więcej niż 0,005 % (m/m) wody; toluen, jeśli trzeba rozpuścić próbkę. Aparatura (7.3): aparat do miareczkowania Karla Fischera, wytrząsarka, pipeta wagowa, kolby stożkowe 250 ml ze szlifem. Współczynnik równoważności (7.4.1): naczynko z metanolem domiareczkowuje się do punktu końcowego, dodaje pipetą wagową ok. 80 mg wody z dokładnością 0,1 % i miareczkuje; F = W / V1 w mg wody na ml; oznacza się go co tydzień (zamiast wody można użyć innych wzorców o znanej zawartości wody), a przy detekcji kulometrycznej miana się nie ustala. Ciecze (7.4.2): do domiareczkowanego metanolu dodaje się odpowiednią ilość próbki z dokładnością 0,1 % (przy wodzie poniżej 10 % — ok. 1 g) i notuje objętość titranta; zawartość wody oblicza się wzorem (3), a suchą masę wzorem (6). Ciała stałe (7.4.3): ok. 10 g próbki z dokładnością 0,1 % do kolby stożkowej, 50,0 ml metanolu, 10 min wytrząsania, a do domiareczkowanego naczynka odpowiednia objętość ekstraktu (przy wodzie poniżej 5 % — ok. 10 ml).

STATUS (stan kart na 03.10.2026). Karta PN-EN 14346:2011 (wersja polska, publikacja 28-11-2011, 21 stron, grupa cenowa L) ma nagłówek „Wycofana”: data wycofania 08-08-2018; Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 216 Odpadów, ICS 13.030.01, „Wprowadza: EN 14346:2006 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 14346:2007 — wersja angielska”; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Karta PN-EN 14346:2007 (wersja angielska) — „Wycofana” 28-11-2011, „Zastąpiona przez: PN-EN 14346:2011 — wersja polska”. Wyszukiwarka PKN (hasło „PN-EN 14346”, 03.10.2026) innych wydań nie pokazuje — PKN nie wskazuje następczyni. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) słoweńskie wprowadzenie SIST EN 14346:2007 ma status „Withdrawn” z datą 09.04.2019 i wpis „Replaced By: SIST EN 15934:2012” (osady, uzdatnione bioodpady, gleba i odpady — obliczanie suchej masy po oznaczeniu suchej pozostałości lub zawartości wody). W PKN karty PN-EN 14346 nie wymieniają PN-EN 15934; sama PN-EN 15934:2013-02 (obie wersje językowe, wpis o PN-EN 15934) ma nagłówek „Wycofana” z datą 04-03-2026 i „Zastąpiona przez: PN-EN ISO 11465:2026-03 — wersja angielska” — łańcuch następców prowadzi więc dziś do PN-EN ISO 11465:2026-03, której tekstu nie czytaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 14346 stoi w 6 rekordach u 5 laboratoriów: AB 213, AB 418, AB 550, AB 869, AB 1160. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 26.01.2026 do 22.09.2026) wszystkie poza AB 550 podają „PN-EN 14346:2011” — AB 869 i AB 1160 z dopiskiem „metoda A”, AB 418 „z wyłączeniem pkt. 7”, czyli bez metody B; AB 550 podaje samo oznaczenie bez roku. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 14346”) pokazuje te same 5 laboratoriów; sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Odpady z kodami (AB 213 — odpady budowlane z grupy 17, AB 550, AB 869, AB 1160), stałe paliwa wtórne (AB 550) oraz materiały budowlane — piasek, kruszywo, żużel (AB 418). Nazwy pozycji: „Sucha masa”, „Zawartość suchej masy”, „Sucha masa / Zawartość wody” (AB 418). Technika we wszystkich pozycjach: metoda wagowa — czyli metoda A; miareczkowania Karla Fischera (metoda B) w zakresach z tym powołaniem nie ma. Zakresy: (0,10–99,0) % (AB 213 — jedna pozycja obejmuje odpady według PN-EN 14346:2011 oraz glebę i grunty według PN-EN 15934:2013-02 — także wycofanej, 04-03-2026), (1,0–98,0) % (AB 418), (1,0–99,5) % (AB 1160), (1,0–20) % (AB 869); AB 550 zakresu nie podaje. Dolna granica tej pozycji AB 213 — 0,10 % — leży poniżej progu z rozdziału 1 (ponad 1 % suchej pozostałości); z zakresu nie wynika, czy dotyczy odpadów, czy gleby.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przechowywaniu: próbka trzymana w nieszczelnym pojemniku traci lub pobiera wodę i dwutlenek węgla, a sucha masa oznaczona później nie odpowiada porcji, na której wykonano analizę (5). Przy suszeniu: związki lotne odparowujące w 105 °C liczą się jako woda — w odpadach z rozpuszczalnikami lub paliwami sucha masa wychodzi za niska, a przeliczone na nią wyniki innych analiz za wysokie; dlatego takie próbki bada się metodą B (4.2, 6.2); próbki zasadowe pochłaniają CO2, a redukujące tlen — masa po suszeniu rośnie (6.2); skorupa na osadzie utrudnia równomierne suszenie (6.5). Przy ważeniu: „stała masa” ma ścisłe kryterium (0,5 % lub 2 mg po kolejnej godzinie) — jedno ważenie po nocy go nie spełnia; porcja musi dać co najmniej 0,5 g pozostałości (6.5). Przy metodzie B: w miareczkowaniu Karla Fischera mogą przeszkadzać m.in. węglany, aldehydy, aceton i inne reaktywne ketony, a zwłaszcza wszystkie reduktory i utleniacze; wynik można sprawdzić destylacją azeotropową (7.1). Przy obliczeniu: sucha masa nie jest celem samym w sobie — jest składnikiem przeliczenia wyników innych analiz, więc musi pochodzić z identycznej porcji tej samej próbki, przygotowanej według normy tej analizy (5, 6.1); w metodzie A sucha masa to wprost sucha pozostałość, w metodzie B — wynik obliczony z zawartości wody.

CZEGO NIE PODAJEMY. Rozdziałów 8–10 i załączników nie czytaliśmy, więc nie podajemy wzorów (4)–(6) ani obliczenia suchej masy z zawartości wody w metodzie B, danych walidacyjnych i wymagań sprawozdania poza zapisami z 6.5. Tekstów PN-EN 15934 i PN-EN ISO 11465:2026-03 do tego wpisu nie czytaliśmy i norm nie porównujemy.

Zasada metody

Suchą masę próbki odpadu oblicza się jednym z dwóch pomiarów: w metodzie A porcję suszy się w (105 ± 3) °C do stałej masy, a stosunek masy pozostałości do masy próbki daje suchą pozostałość; w metodzie B wodę oznacza się miareczkowaniem Karla Fischera (ciecz bezpośrednio, ciało stałe w ekstrakcie metanolowym), a sucha masa jest jej dopełnieniem. Wynik służy do przeliczania wyników innych analiz tej samej próbki na suchą masę.

Zastosowania

• Odpady stałe, ciekłe i wielofazowe z ponad 1 % (m/m) suchej pozostałości lub wody — przeliczanie wyników analiz na suchą masę (rozdział 1, wprowadzenie)
• Metoda A — ciała stałe i próbki, które zestalają się przy suszeniu; metoda B — ciecze, próbki wielofazowe i ciała stałe z lotnymi składnikami (4.2, 4.3)
• Odpady budowlane i inne z kodami, stałe paliwa wtórne, materiały budowlane — w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA, wszystkie metodą wagową

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 14346:2011

Tytuł (PL)

Charakteryzowanie odpadów — Obliczanie suchej masy na podstawie oznaczania suchej pozostałości lub zawartości wody

Title (EN)

Characterization of waste — Calculation of dry matter by determination of dry residue or water content

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody i porcja

   Ciała stałe — metoda A; ciecze, próbki wielofazowe i z lotnymi składnikami — metoda B; porcja identyczna z porcją analizy właściwej. PN-EN 14346:2011 wycofana 08-08-2018 (stan karty PKN na 03.10.2026).

2. Metoda A — przygotowanie naczynia

   Parownica ≥ 30 min w (105 ± 3) °C, ostudzić w eksykatorze, zważyć (ma); odważyć próbkę tak, by pozostałość miała ≥ 0,5 g (mb).

3. Metoda A — suszenie do stałej masy

   Suszyć w (105 ± 3) °C, zwykle przez noc; ostudzić, zważyć; powtarzać po 1 h, aż zmiana ≤ 0,5 % lub ≤ 2 mg; skorupę rozbijać zważoną bagietką.

4. Metoda A — obliczenie

   wdr = (mc − ma) × f / (mb − ma), w % lub g/kg; średnia z co najmniej dwóch oznaczeń.

5. Metoda B — Karl Fischer

   Co tydzień współczynnik F (ok. 80 mg wody); ciecz ok. 1 g wprost do naczynka; ciało stałe ok. 10 g + 50,0 ml metanolu, 10 min wytrząsania, porcja ekstraktu. Obliczenie suchej masy (rozdział 9) poza czytaną próbką.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przy suszeniu mogą wydzielać się gazy palne lub wybuchowe (6.3)
• Odpady i osady mogą zawierać substancje toksyczne, reaktywne, palne lub zakaźne; gazy z próbek mogą rozsadzić zamknięte butelki (przedmowa)
• Metanol i toluen są łatwopalne i toksyczne; odczynnik Karla Fischera — według karty charakterystyki dostawcy

Najczęstsze pytania