🌿 Sucha masa i zawartość wody w glebie — metoda wagowa (105 °C)
Krótko: o co chodzi
Suszenie próbki gleby do stałej masy w 105 ± 5 °C i obliczenie z różnicy mas zawartości suchej masy (% m/m) oraz zawartości wody w przeliczeniu na suchą masę; osobne procedury dla próbek powietrznie suchych (10–15 g, waga 1 mg) i polowo wilgotnych (30–40 g, waga 10 mg). Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 11465:2026-03 (wersja angielska; zastąpiła PN-ISO 11465:1999 opartą na ISO 11465:1993); Temperatura suszenia: 105 ± 5 °C (gleby > 10 % materii organicznej: 50 °C). Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Przeliczanie wyników analiz chemicznych gleby na suchą masę (metale, składniki przyswajalne, węgiel organiczny), Oznaczanie wilgotności aktualnej gleb rolniczych, leśnych i gruntów w badaniach środowiskowych, Kontrola stanu próbek przed analizami fizykochemicznymi (ISO 11464).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 11465:2026-03 (wersja angielska; zastąpiła PN-ISO 11465:1999 opartą na ISO 11465:1993)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 5
- Temperatura suszenia: 105 ± 5 °C (gleby > 10 % materii organicznej: 50 °C)
- Stała masa: różnica dwóch ważeń w odstępie 4 h ≤ 0,1 % (m/m); zwykle 16–24 h
- Naważka i dokładność: powietrznie sucha: 10–15 g, ważenie ±1 mg; polowo wilgotna: 30–40 g, ±10 mg
Przegląd
Zawartość wody i suchej masy jest podstawową wielkością towarzyszącą każdej analizie gleby — wyniki oznaczeń chemicznych odnosi się do suchej masy, a wilgotność polowa charakteryzuje stan gleby w chwili pobrania. ISO 11465:1993 określa metodę oznaczania zawartości suchej masy i wody w próbkach gleby w przeliczeniu na masę; stosuje się do wszystkich rodzajów gleb, z odrębnymi procedurami dla próbek powietrznie suchych (np. przygotowanych wg ISO 11464) i polowo wilgotnych. Zawartość wody w przeliczeniu na objętość oznacza się według ISO 11461. Suchą masę definiuje się jako suchą pozostałość gleby w % masy po wysuszeniu według normy, zawartość wody — jako masę wody odparowanej przy suszeniu do stałej masy w 105 °C podzieloną przez suchą masę gleby i pomnożoną przez 100; stała masa to taka, przy której różnica dwóch kolejnych ważeń ostudzonej próbki w odstępie 4 h nie przekracza 0,1 % (m/m) ostatniej masy — zwykle wystarcza 16–24 h suszenia. Polska wersja PN-ISO 11465:1999; w 2026 r. wprowadzono PN-EN ISO 11465 obejmującą także osady.
Zasada metody
Próbkę suszy się do stałej masy w 105 ± 5 °C w suszarce z wymuszonym obiegiem powietrza; różnica masy porcji gleby przed suszeniem i po nim służy do obliczenia suchej masy i zawartości wody: w_dm = (m2 − m0)/(m1 − m0)·100 oraz w_H2O = (m1 − m2)/(m2 − m0)·100 [% m/m], gdzie m0 — masa pustego pojemnika z pokrywką, m1 — masa pojemnika z glebą powietrznie suchą lub polowo wilgotną, m2 — masa pojemnika z glebą wysuszoną; wynik z dokładnością 0,1 %. Zawartość wody odniesiona do suchej masy może przekraczać 100 %. Dla gleb o zawartości materii organicznej powyżej 10 % (torfowe) suszy się w 50 °C (można pod próżnią), bo rozkład materii organicznej nie jest już pomijalny; minerały gipsowe tracą wodę krystalizacyjną w 105 °C, a substancje lotne (organiczne) uniemożliwiają wiarygodne oznaczenie wody. Czynności wykonuje się szybko, aby ograniczyć parowanie, chroniąc lekkie cząstki przed przeciągiem.
Zastosowania
- Przeliczanie wyników analiz chemicznych gleby na suchą masę (metale, składniki przyswajalne, węgiel organiczny)
- Oznaczanie wilgotności aktualnej gleb rolniczych, leśnych i gruntów w badaniach środowiskowych
- Kontrola stanu próbek przed analizami fizykochemicznymi (ISO 11464)
- Badania rekultywacyjne i monitoring terenów zanieczyszczonych
- Podstawa do obliczania dawek środków i bilansów wodnych w doświadczeniach polowych
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Temperatura suszenia | 105 ± 5 °C (gleby > 10 % materii organicznej: 50 °C) |
| Stała masa | różnica dwóch ważeń w odstępie 4 h ≤ 0,1 % (m/m); zwykle 16–24 h |
| Naważka i dokładność | powietrznie sucha: 10–15 g, ważenie ±1 mg; polowo wilgotna: 30–40 g, ±10 mg |
| Chłodzenie | w eksykatorze z aktywnym środkiem suszącym, co najmniej 45 min, z zamkniętą pokrywką |
| Wynik | w_dm i w_H2O w % (m/m) z dokładnością 0,1 % |
| Powtarzalność (tab. 1 normy) | gleba powietrznie sucha: 0,2 % bezwzględnie lub 0,5 % średniej; polowo wilgotna: 5 % średniej |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 11465:2026-03 (wersja angielska; zastąpiła PN-ISO 11465:1999 opartą na ISO 11465:1993)
- Tytuł (PL)
- Jakość gleby — Oznaczanie zawartości suchej masy gleby i wody w glebie w przeliczeniu na suchą masę gleby — Metoda wagowa
- Title (EN)
- Soil quality — Determination of dry matter and water content on a mass basis — Gravimetric method
Procedura krok po kroku
-
Przygotowanie pojemnika
Wysusz pojemnik z pokrywką w 105 ± 5 °C, ostudź w eksykatorze co najmniej 45 min z zamkniętą pokrywką i zważ (m0) z dokładnością 1 mg (próbki powietrznie suche) lub 10 mg (polowo wilgotne).
-
Naważka
Próbka powietrznie sucha (np. wg ISO 11464): przenieś łyżką 10–15 g gleby i zważ zamknięty pojemnik z glebą (m1) do 1 mg. Próbka polowo wilgotna: wymieszaj glebę na szklanej płycie, usuń kamienie i gałązki > 2 mm (chyba że próbka jest przeznaczona do analizy mikrozanieczyszczeń organicznych — wtedy bez usuwania), przenieś 30–40 g i zważ (m1) do 10 mg. Pracuj szybko, by ograniczyć parowanie.
-
Suszenie
Susz pojemnik z glebą i osobno pokrywkę w 105 °C do stałej masy (kontrola: dwa ważenia po ostudzeniu w odstępie 4 h różniące się ≤ 0,1 %); chroń lekkie cząstki przed przeciągiem. Gleby o zawartości materii organicznej > 10 % susz w 50 °C.
-
Ważenie
Ostudź zamknięty pojemnik w eksykatorze co najmniej 45 min, wyjmij i natychmiast zważ (m2) z odpowiednią dokładnością.
-
Obliczenia i sprawozdanie
Oblicz w_dm = (m2 − m0)/(m1 − m0)·100 i w_H2O = (m1 − m2)/(m2 − m0)·100 z dokładnością 0,1 %; sprawdź powtarzalność oznaczeń podwójnych. W sprawozdaniu podaj odniesienie do normy, identyfikację próbki, wyniki, cechy szczególne (gips, żwir, gałązki) i odstępstwa od procedury.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Suszarka z termostatem i wymuszonym obiegiem powietrza | utrzymująca 105 ± 5 °C (dla gleb organicznych 50 °C, opcjonalnie próżniowa) | — |
| Eksykator z aktywnym środkiem suszącym | chłodzenie pojemników ≥ 45 min | — |
| Waga analityczna | dokładność 1 mg (próbki powietrznie suche) lub 10 mg (polowo wilgotne) | — |
| Pojemniki (naczynka wagowe) z pokrywką | 25–100 ml dla próbek powietrznie suchych, ≥ 100 ml dla polowo wilgotnych; z materiału wodoszczelnego, niechłonącego wilgoci | — |
| Łyżka, płyta szklana | przenoszenie i mieszanie próbki polowo wilgotnej | — |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Próbki gleb zanieczyszczonych: unikaj kontaktu ze skórą, susz w suszarce z odprowadzeniem powietrza, aby nie skazić atmosfery laboratorium i innych próbek
- Gorące pojemniki wyjmuj szczypcami; eksykator otwieraj powoli
- Środek suszący w eksykatorze wymieniaj lub regeneruj, gdy straci aktywność
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 11465:2026-03 (wersja angielska; zastąpiła PN-ISO 11465:1999 opartą na ISO 11465:1993) — „Jakość gleby — Oznaczanie zawartości suchej masy gleby i wody w glebie w przeliczeniu na suchą masę gleby — Metoda wagowa”. Tytuł angielski: „Soil quality — Determination of dry matter and water content on a mass basis — Gravimetric method”.
Na czym polega ta metoda?
Próbkę suszy się do stałej masy w 105 ± 5 °C w suszarce z wymuszonym obiegiem powietrza; różnica masy porcji gleby przed suszeniem i po nim służy do obliczenia suchej masy i zawartości wody: w_dm = (m2 − m0)/(m1 − m0)·100 oraz w_H2O = (m1 − m2)/(m2 − m0)·100 [% m/m], gdzie m0 — masa pustego pojemnika z pokrywką, m1 — masa pojemnika z glebą powietrznie suchą lub polowo wilgotną, m2 — masa pojemnika z glebą wysuszoną; wynik z dokładnością 0,1 %. Zawartość wody odniesiona do suchej masy może przekraczać 100 %.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Temperatura suszenia: 105 ± 5 °C (gleby > 10 % materii organicznej: 50 °C); Stała masa: różnica dwóch ważeń w odstępie 4 h ≤ 0,1 % (m/m); zwykle 16–24 h; Naważka i dokładność: powietrznie sucha: 10–15 g, ważenie ±1 mg; polowo wilgotna: 30–40 g, ±10 mg; Chłodzenie: w eksykatorze z aktywnym środkiem suszącym, co najmniej 45 min, z zamkniętą pokrywką.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Suszarka z termostatem i wymuszonym obiegiem powietrza, Eksykator z aktywnym środkiem suszącym, Waga analityczna, Pojemniki (naczynka wagowe) z pokrywką, Łyżka, płyta szklana.
Gdzie stosuje się to badanie?
Przeliczanie wyników analiz chemicznych gleby na suchą masę (metale, składniki przyswajalne, węgiel organiczny); Oznaczanie wilgotności aktualnej gleb rolniczych, leśnych i gruntów w badaniach środowiskowych; Kontrola stanu próbek przed analizami fizykochemicznymi (ISO 11464); Badania rekultywacyjne i monitoring terenów zanieczyszczonych; Podstawa do obliczania dawek środków i bilansów wodnych w doświadczeniach polowych.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Próbki gleb zanieczyszczonych: unikaj kontaktu ze skórą, susz w suszarce z odprowadzeniem powietrza, aby nie skazić atmosfery laboratorium i innych próbek; Gorące pojemniki wyjmuj szczypcami; eksykator otwieraj powoli; Środek suszący w eksykatorze wymieniaj lub regeneruj, gdy straci aktywność.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 11465.