🌿 Styren w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, ekstrakcja toluenem i chromatografia gazowa, PN-Z-04152-02

Środowisko PN-86/Z-04152/02

Krótko: o co chodzi

Pary styrenu adsorbuje się na węglu aktywnym, styren ekstrahuje toluenem i oznacza w otrzymanym roztworze chromatografią gazową z wzbogacaniem próbki. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04152-02:1986 (wersja polska); Status normy (karta PKN, 16.11.2026): PN-Z-04152-02:1986 — wersja polska, 25-02-1986, wycofana 18-12-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Styren w powietrzu na stanowiskach pracy (zakres PN-Z-04152-02:1986), Według dokumentacji NDS: produkcja polistyrenu, kauczuku i żywic, tworzyw wzmocnionych włóknem szklanym (szkutnictwo), powłok ochronnych; prace natryskowe, produkcja łodzi, pojazdów i kontenerów, Ocena narażenia wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 500) w ramach badań i pomiarów czynników szkodliwych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04152-02:1986 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 5
  • Status normy (karta PKN, 16.11.2026): PN-Z-04152-02:1986 — wersja polska, 25-02-1986, wycofana 18-12-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159
  • Oznaczalność metody (karta PKN): 12,5 mg/m³ = 0,25 NDS
  • Sorbent i ekstrakcja (karta PKN): węgiel aktywny; ekstrakcja toluenem; analiza chromatograficzna

Przegląd

STATUS (stan na 16.11.2026). PN-Z-04152-02:1986 — norma krajowa, wersja polska, opublikowana 25-02-1986, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; wycofana 18-12-2012. Karta PKN nie ma pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „Z-04152” i „styrenu” nie pokazuje nowszej normy oznaczania styrenu na stanowiskach pracy; pozostałe arkusze serii są wycofane: 01 „Postanowienia ogólne i zakres normy” (29-11-2007), 05 — powietrze atmosferyczne i 06 — gazy odlotowe (oba 18-09-2014), 10 — pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt ludzi (14-11-2012).

ZAKRES Z KARTY PKN (w całości): „Metoda polega na adsorpcji par styrenu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go toluenem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 12,5 mg w 1 metrze sześciennym powietrza”. Tytuł normy: „metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”.

DOKUMENTACJA NDS (Starek 2012). Dokumentacja dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego dla styrenu (CIOP-PIB, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2012, nr 3(73)) podaje NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ i stwierdza, że metoda oznaczania styrenu w powietrzu środowiska pracy jest zawarta w normie PN-86/Z-04152.02. Dane substancji z dokumentacji: CAS 100-42-5, masa cząsteczkowa 104,16, temperatura wrzenia 145,2 °C, temperatura zapłonu 31 °C (tygiel zamknięty), granice wybuchowości 1,1–6,1 % obj.; palna, lepka ciecz; 1 ppm ≈ 4,26 mg/m³. Styren służy do produkcji polistyrenu, kauczuku butadienowo-styrenowego, żywic kopolimerowych z akrylonitrylem, tworzyw sztucznych wzmocnionych włóknem szklanym (szkutnictwo) i powłok ochronnych; największe narażenie występuje przy pracach natryskowych i przy produkcji łodzi, pojazdów i kontenerów.

PRZEPISY. Załącznik nr 1 rozporządzenia w sprawie NDS i NDN w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 500 „Styren [100-42-5]”: NDS 50 mg/m³, NDSCh 100 mg/m³, bez oznakowania „skóra”; przepisy przejściowe (§ 2) styrenu nie wymieniają. Oznaczalność z karty (12,5 mg/m³) to 0,25 NDS. Rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949) wiąże częstotliwość pomiarów z wynikiem ostatniego pomiaru: co najmniej raz na dwa lata przy stężeniu powyżej 0,1 do 0,5 NDS i co najmniej raz w roku powyżej 0,5 NDS (§ 4); jeżeli dwa ostatnie wyniki, uzyskane w odstępie co najmniej dwóch lat, nie przekroczyły 0,1 NDS, pracodawca może od pomiarów odstąpić (§ 7). Badania wykonuje się metodami z Polskich Norm, a w ich braku metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria (§ 16).

INNA OPUBLIKOWANA METODA. Metoda NIOSH 1501 „Hydrocarbons, aromatic” (wydanie 3 z 15 marca 2003 r.) obejmuje m.in. styren: rurka z węglem aktywnym z łupin orzecha kokosowego (100 mg i 50 mg), desorpcja 1 ml disiarczku węgla (nie toluenem jak w normie PN), chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Metoda podaje, że styren nie spełnił kryteriów odzysku przy dwóch najmniejszych badanych ilościach (najwyższa ilość spełniająca kryteria: 181 µg w próbce). To liczby metody NIOSH, nie normy PN.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Przebiegu oznaczania według normy poza zakresem z karty PKN: rodzaju rurki i ilości węgla aktywnego, strumienia i objętości powietrza, objętości toluenu i czasu ekstrakcji, kolumny i warunków chromatografu, przygotowania wzorców i wzoru obliczeniowego — tekstu normy nie było w dostępnych źródłach.

Zasada metody

Według karty PKN: pary styrenu z badanego powietrza adsorbuje się na węglu aktywnym, styren ekstrahuje toluenem, a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej (tytuł: „z wzbogacaniem próbki”). Stężenie w powietrzu oblicza się z ilości styrenu w roztworze i objętości powietrza przepuszczonego przez sorbent.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
Status normy (karta PKN, 16.11.2026)PN-Z-04152-02:1986 — wersja polska, 25-02-1986, wycofana 18-12-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159
Oznaczalność metody (karta PKN)12,5 mg/m³ = 0,25 NDS
Sorbent i ekstrakcja (karta PKN)węgiel aktywny; ekstrakcja toluenem; analiza chromatograficzna
NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 500)NDS 50 mg/m³; NDSCh 100 mg/m³; bez oznakowania „skóra”
Dane substancji (dokumentacja NDS 2012)CAS 100-42-5; masa cząsteczkowa 104,16; temperatura wrzenia 145,2 °C; temperatura zapłonu 31 °C; 1 ppm ≈ 4,26 mg/m³

Norma

Numer normy
PN-Z-04152-02:1986 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości styrenu — Oznaczanie styrenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
Title (EN)
Air purity protection — Tests for styrene content — Determination of styrene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

  1. Zaplanowanie pomiaru

    Ustalić stanowiska, czas i liczbę próbek; oznaczalność metody (12,5 mg/m³) to 0,25 NDS.

  2. Pobranie próbki

    Przepuścić badane powietrze przez rurkę z węglem aktywnym i zanotować objętość przepuszczonego powietrza.

  3. Ekstrakcja

    Styren wyekstrahować z węgla aktywnego toluenem (ilości i czas — według normy).

  4. Analiza i obliczenie

    Roztwór przeanalizować chromatografią gazową i obliczyć stężenie styrenu w powietrzu w mg/m³ (warunki i wzór — według normy).

  5. Ocena

    Porównać wynik z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³; termin następnego pomiaru — według § 4 i § 7 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Chromatograf gazowykolumnę, detektor i warunki rozdziału podaje norma—
Pompa ssąca albo aspirator z pomiarem objętości przepuszczonego powietrzaobjętość powietrza jest potrzebna do obliczenia stężenia—
Rurki z węglem aktywnymadsorpcja par styrenu (karta PKN)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Węgiel aktywny—sorbent (karta PKN)
Toluen108-88-3ekstrakcja styrenu z węgla aktywnego (karta PKN)
Styren100-42-5substancja wzorcowa

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04152-02:1986 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości styrenu — Oznaczanie styrenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for styrene content — Determination of styrene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment”.

Na czym polega ta metoda?

Według karty PKN: pary styrenu z badanego powietrza adsorbuje się na węglu aktywnym, styren ekstrahuje toluenem, a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej (tytuł: „z wzbogacaniem próbki”). Stężenie w powietrzu oblicza się z ilości styrenu w roztworze i objętości powietrza przepuszczonego przez sorbent.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Status normy (karta PKN, 16.11.2026): PN-Z-04152-02:1986 — wersja polska, 25-02-1986, wycofana 18-12-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159; Oznaczalność metody (karta PKN): 12,5 mg/m³ = 0,25 NDS; Sorbent i ekstrakcja (karta PKN): węgiel aktywny; ekstrakcja toluenem; analiza chromatograficzna; NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 500): NDS 50 mg/m³; NDSCh 100 mg/m³; bez oznakowania „skóra”.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Chromatograf gazowy, Pompa ssąca albo aspirator z pomiarem objętości przepuszczonego powietrza, Rurki z węglem aktywnym.

Gdzie stosuje się to badanie?

Styren w powietrzu na stanowiskach pracy (zakres PN-Z-04152-02:1986); Według dokumentacji NDS: produkcja polistyrenu, kauczuku i żywic, tworzyw wzmocnionych włóknem szklanym (szkutnictwo), powłok ochronnych; prace natryskowe, produkcja łodzi, pojazdów i kontenerów; Ocena narażenia wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 500) w ramach badań i pomiarów czynników szkodliwych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Toluen i styren stosować zgodnie z kartami charakterystyki.; Według dokumentacji NDS styren jest palną cieczą o temperaturze zapłonu 31 °C (tygiel zamknięty).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-86/Z-04152/02.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie