🌿 Styren w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, ekstrakcja toluenem i chromatografia gazowa, PN-Z-04152-02

Środowisko PN-86/Z-04152/02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji par styrenu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go toluenem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 12,5 mg w 1 metrze sześciennym powietrza". Tytuł dopowiada: chromatografia gazowa „z wzbogacaniem próbki". Rozpuszczalnikiem jest tu toluen; w normach o naftie, n-heksanie i trimetylobenzenie, opisanych w tej bazie wiedzy, jest nim disiarczek węgla.

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 18-12-2012"; pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 25-02-1986, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Czy dla styrenu stoi dziś w katalogu PKN inny, obowiązujący dokument — NIE USTALILIŚMY. W zakresach akredytacji cztery inne laboratoria oznaczają styren w powietrzu stanowisk pracy według metody opublikowanej w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2007, nr 1(51), s. 141–147 (AB 300, AB 565, AB 1226, AB 1854; u AB 1226 pozycja zawieszona na wniosek laboratorium do 07.12.2026); jej treści nie porównywaliśmy z normą. AB 935 powołuje przy styrenie w powietrzu stanowisk pracy obok tej normy także PN-Z-04113-11:1994 (zakres wyd. nr 21 z 04.09.2025, s. 4/26) — według karty PKN normę o oznaczaniu akrylanów i metakrylanów w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi, wycofaną 27-10-2020; ani jej tytuł, ani pole „Zakres" styrenu nie wymieniają. Dlaczego stoi przy styrenie — NIE USTALILIŚMY.

WARTOŚĆ DOPUSZCZALNA. Wykaz NDS w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 500 „Styren" [100-42-5]: NDS 50 mg/m³, NDSCh 100 mg/m³, bez oznakowania „skóra". Oznaczalność z karty — 12,5 mg/m³ — to jedna czwarta NDS i jedna ósma NDSCh.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04152 z arkuszem 02: 19 pozycji u 16 laboratoriów. Cztery postaci: „PN-86/Z-04152/02" — 8 laboratoriów, „PN-Z-04152-02:1986" — 5, „PN-86/Z-04152.02" (z kropką) — 3, „PN-86-Z-04152/02" — 1 (AB 1642); AB 882 używa dwóch pierwszych. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-86/Z-04152/02" i pokaże 8 laboratoriów w 9 pozycjach; ośmiu pozostałych nie zobaczy: AB 562, AB 935, AB 940, AB 1168 (zapis w nowszym schemacie), AB 522, AB 632, AB 746 (zapis z kropką) i AB 1642. ZAWIESZENIE: w aktualnym zakresie PCA AB 522 (wyd. nr 26 z 18.08.2026) obie pozycje tej normy są zawieszone na wniosek laboratorium od 18.08.2026 do 14.02.2027 (przypis „*)" przy pozycjach złożonych pogrubioną kursywą; odczyt 29.09.2026). Liczby wyżej je obejmują.

TECHNIKA I GRANICE W ZAKRESACH. Chromatografię gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (GC-FID) zapisuje 15 laboratoriów; ze spektrometrią mas (GC-MS) — AB 882 (obok GC-FID) i AB 1207 (wyłącznie). Zakres w mg/m³ podaje 16 laboratoriów (w tym AB 886 — 0,17–1000 mg/m³ według zakresu PCA wyd. nr 26 z 12.02.2026; w naszej kopii ten zakres się nie zachował) i WSZYSTKIE deklarują dolną granicę niższą niż 12,5 mg/m³ z karty: od 0,01 mg/m³ (AB 1642) i 0,1 mg/m³ (AB 935) do 5 mg/m³ (AB 562, AB 632). Górne granice: od 100 mg/m³ (AB 935) do 4000 mg/m³ (AB 562). Sześć laboratoriów powołuje normę razem z własną procedurą lub instrukcją (AB 522, AB 562, AB 882, AB 886, AB 940, AB 1207). Z czego wynikają granice niższe od karty — NIE USTALILIŚMY; wynik poniżej 12,5 mg/m³ opisany samym numerem normy nie mówi, jak laboratorium zeszło poniżej jej oznaczalności.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (3 strony). Nie podajemy sposobu wzbogacania, ilości węgla aktywnego, objętości powietrza, warunków chromatografii, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy: pary styrenu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, styren ekstrahuje toluenem, a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej (tytuł: „z wzbogacaniem próbki"). Oznaczalność metody według karty: 12,5 mg/m³. Wynik ocenia się wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³. Warunków pobierania i chromatografii NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary styrenu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 500)
• W zakresach akredytacji wynik jako stężenie w mg/m³ (16 laboratoriów) i masa styrenu w próbce (11)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04152-02:1986 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości styrenu — Oznaczanie styrenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for styrene content — Determination of styrene at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 18-12-2012, bez pola „Zastąpiona przez" (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się pełne oznaczenie z rokiem: PN-Z-04152-02:1986.

2. Pobranie próbki powietrza

   Pary styrenu adsorbuje się na węglu aktywnym. Objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja

   Styren ekstrahuje się z węgla aktywnego toluenem.

4. Oznaczenie chromatograficzne

   Roztwór analizuje się chromatografią gazową. Warunków NIE PODAJEMY.

5. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 50 mg/m³ i NDSCh 100 mg/m³. Wynik poniżej 12,5 mg/m³ leży poniżej oznaczalności podanej na karcie.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Toluen i styren są łatwopalne i szkodliwe — roztwory przygotowuje się pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu; obowiązują karty charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność z karty (12,5 mg/m³) to jedna czwarta NDS styrenu; granice niższe deklarowane w zakresach nie wynikają z karty

Najczęstsze pytania