🏗️ Oznaczanie straty masy przy prażeniu (wLOI) gruntów drobno-, średnio- i gruboziarnistych, złożonych, organicznych i materiałów antropogenicznych (według EN 16907-2) — reprezentatywną próbkę suszy się w (110 ± 5) °C do stałej masy, frakcję poniżej 2 mm (z rozkruszonym nadziarnem) praży w tyglu w (550 ± 25) °C przez co najmniej 2 h, a stratę oblicza z różnicy mas; załącznik B pozwala oszacować z wLOI zawartość substancji organicznej gruntów ilastych, PN-EN 17685-1

Budownictwo PN-EN 17685-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 17685-1:2023 (tekst angielski EN 17685-1:2023): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę europejską, wprowadzenie i rozdziały 1–8 do rozdziału 9 (wyrażanie wyników, wzory 1 i 2) na stronie 8 włącznie. Poza próbką zostają sprawozdanie (10), załącznik A (przykładowy arkusz danych) i załącznik B (szacowanie zawartości substancji organicznej gruntów ilastych).

WEDŁUG TEKSTU EN 17685-1:2023 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–9). Normę przygotował CEN/TC 396 „Earthworks” (sekretariat AFNOR). Wprowadzenie: metodę opracowano na podstawie EN 15935:2021 (CEN/TC 444 „Environmental characterization of solid matrices”), dostosowując ją do materiałów stosowanych w robotach ziemnych, zwłaszcza w przygotowaniu próbki; zawartość substancji organicznej COM szacowana z wLOI według załącznika B służy do klasyfikacji gruntów o COM powyżej 2 % według EN 16907-2 (tablica 4 w EN 16907-2:2018); inne sposoby oszacowania zawartości substancji organicznej to np. mokre spalanie z H2O2 albo KMnO4. Zakres (1): metoda oznaczania straty przy prażeniu (wLOI) gruntów drobno-, średnio- i gruboziarnistych, złożonych, organicznych oraz materiałów antropogenicznych (według EN 16907-2) po prażeniu w powietrzu w 550 °C; według uwagi ubytek masy w 550 °C wynika zwykle z uwolnienia związków lotnych, wody (zaadsorbowanej, krystalizacyjnej lub strukturalnej) i gazów z rozkładu substancji organicznej i substancji nieorganicznych, takich jak siarka, siarczki czy wodorotlenki (np. H2O, CO2, SO2); załącznik B podaje szacowanie COM z wLOI dla gruntów ilastych. Powołania (2): EN ISO 17892-12 (granice płynności i plastyczności) i ISO 3310-1 (sita z tkaniny drucianej). Rozdział 3 nie zawiera terminów. Symbole (4): COM — zawartość substancji organicznej wyprowadzona z wLOI; Dmax — największa średnica ziaren; mc, m1, m2 — masy pustego tygla, tygla z próbką wysuszoną i z próbką wyprażoną; wL — granica płynności według EN ISO 17892-12; wLOI — strata przy prażeniu, czyli ułamek masy utracony przy spalaniu wysuszonej próbki do stałej masy w określonej temperaturze; wR — pozostałość po prażeniu. Zasada (5): odważoną wysuszoną porcję spala się w piecu w powietrzu do stałej masy w (550 ± 25) °C, a stratę oblicza z różnicy mas przed i po prażeniu; według uwag węglany rozkładają się w temperaturach wyższych niż 550 °C, a LOI jest parametrem, więc nie ma interferencji związanych z jego oznaczaniem, lecz przy szacowaniu z niego zawartości substancji organicznej: węgiel pierwiastkowy oraz ulatnianie i reakcje związków nieorganicznych wchodzą do wyniku, woda związana chemicznie może się uwalniać i zwiększać stratę, żelazo i inne metale w stanie metalicznym lub słabo związanym mogą się utleniać i zawyżać masę (zaniżając stratę), siarczki mogą się utleniać do siarczanów (zaniżając stratę), wodorotlenek wapnia może się odwadniać (zawyżając stratę), tlenek wapnia może wiązać CO2 do węglanu (zaniżając stratę), a w popiele mogą zostać resztki niespalonej substancji organicznej. Aparatura (6): suszarka z wymuszonym obiegiem utrzymująca (110 ± 5) °C w całej komorze, z obiegiem powietrza nie tak silnym, by przenosił cząstki; tygle do prażenia w 550 °C (np. z niklu, platyny, porcelany lub szkła kwarcowego) o średnicy ok. 25–70 mm, dobranej tak, by spełnić wymagania co do porcji i wysokości warstwy; piec muflowy utrzymujący (550 ± 25) °C; płyta metalowa do wstępnego chłodzenia tygli; eksykator z aktywnym środkiem suszącym, np. żelem krzemionkowym; waga o błędzie granicznym mniejszym niż 0,1 % masy próbki; sito 2 mm według ISO 3310-1. Przygotowanie (7): badanie wykonuje się na całej próbce — próbkę laboratoryjną pomniejsza się przez kolejne rozkruszanie i ćwiartowanie aż do porcji reprezentatywnej; minimalna masa próbki laboratoryjnej zależy od Dmax (tablica 1): 5000 g przy 32 < D ≤ 63 mm, 2500 g przy 16–32 mm, 1500 g przy 8–16 mm, 500 g przy 4–8 mm, 100 g przy 2–4 mm, 50 g przy D ≤ 2 mm; reprezentatywną próbkę przygotowuje się przez przesianie przez sito 63 mm, wysuszenie całości w (110 ± 5) °C do stałej masy (kolejne ważenia po co najmniej 1 h dodatkowego suszenia nie różnią się o więcej niż 0,1 %), przesianie przez sito 2 mm z rozkruszeniem pozostałości poniżej 2 mm i dołączeniem jej do przesiewu, pomniejszenie w obrotowym dzielniku próbek, ponowne przesianie przez sito 2 mm i zważenie przesiewu — co najmniej 50 g. Procedura (8): co najmniej dwie próbki; tygiel wygrzewa się w (550 ± 25) °C co najmniej 20 min, chłodzi wstępnie na płycie metalowej i do końca w eksykatorze, waży (mc); do tygla odważa się 0,5–15 g porcji (m1), a warstwa powinna mieć najwyżej 5 mm, bo grubsza warstwa obniża wynik LOI — przy porcji 5–15 g może być potrzebny duży tygiel; dla osadów, torfu, przetworzonych bioodpadów i odpadów zaleca się 0,5–5 g, dla gruntów o małej zawartości substancji organicznej — 5–15 g; tygiel wstawia się do pieca, podnosi temperaturę do (550 ± 25) °C i utrzymuje co najmniej 2 h; przy dużej zawartości substancji organicznej mogą wystąpić straty z gwałtownego zapłonu lub deflagracji — wtedy próbkę ogrzewa się powoli do (250 ± 15) °C przez 1 h (piroliza), następnie powoli do (550 ± 25) °C też przez 1 h i utrzymuje co najmniej 2 h; gorący tygiel stawia się na kilka minut na płycie metalowej, jeszcze ciepły przenosi do eksykatora, a po ostygnięciu do temperatury otoczenia waży (m2). Wyniki (9): wLOI = (m1 − m2) / (m1 − mc) × 100 % masy suchej, wR = 100 − wLOI.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 17685-1”, 03.10.2026) jest PN-EN 17685-1:2023-08 (wersja angielska, „Wprowadza: EN 17685-1:2023 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) SIST EN 17685-1:2023 ma status „Published” (publikacja 13.06.2023).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 17685-1 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów: AB 283, AB 962, AB 1750, AB 1778, AB 1905. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 24.09.2024 do 22.06.2026) numer stoi w 5 wierszach — po jednym u każdego; w każdym z pięciu dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich 1291 dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy (17 laboratoriów z wykazu nie ma na BIP odnośnika do dokumentu zakresu). U wszystkich postać „PN-EN 17685-1:2023-08”; u AB 283, AB 1750 i AB 1778 w jednej komórce z PN-B-04481:1988 (u AB 283 i AB 1778 z punktem 4.4.4.2), u AB 962 i AB 1905 samodzielnie. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 17685-1”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: grunty (wszystkie pięć). Cecha: strata masy przy prażeniu (AB 283, AB 1750), oznaczanie strat masy przy prażeniu w zakresie (0–100) % (AB 1778), utrata masy w wyniku prażenia (AB 962, AB 1905); metoda wagowa (AB 283, AB 1750, AB 1778).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: za mała masa próbki laboratoryjnej względem Dmax (tablica 1) i odrzucone nadziarno zamiast rozkruszonego (7). Przy tyglu: warstwa grubsza niż 5 mm obniża wynik (8). Przy próbkach organicznych: bez powolnej pirolizy w 250 °C możliwe straty przez zapłon lub deflagrację (8). Przy chłodzeniu: ważenie dopiero po ostygnięciu w eksykatorze (8). Przy interpretacji: LOI nie jest zawartością substancji organicznej — wchodzą do niego woda związana, węgiel pierwiastkowy i przemiany związków nieorganicznych, a utlenianie metali i siarczków zaniża stratę (5).

CZEGO NIE PODAJEMY. Zawartości sprawozdania, przykładowego arkusza danych ani zależności do szacowania zawartości substancji organicznej gruntów ilastych nie czytaliśmy (rozdział 10, załączniki A i B).

Zasada metody

Wysuszoną w (110 ± 5) °C reprezentatywną porcję gruntu (frakcja poniżej 2 mm, 0,5–15 g, warstwa do 5 mm) praży się w tyglu w piecu muflowym w powietrzu w (550 ± 25) °C przez co najmniej 2 h — przy dużej zawartości substancji organicznej po powolnej pirolizie w 250 °C. Stratę przy prażeniu wLOI oblicza się z mas tygla pustego, z próbką suchą i z próbką wyprażoną jako procent masy suchej.

Zastosowania

• Grunty drobno-, średnio- i gruboziarniste, złożone i organiczne oraz materiały antropogeniczne do robót ziemnych (1)
• Podstawa szacowania zawartości substancji organicznej gruntów ilastych do klasyfikacji według EN 16907-2 (wprowadzenie, załącznik B)
• Grunty — pozycje w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 17685-1:2023-08

Tytuł (PL)

Roboty ziemne — Badania chemiczne — Część 1: Oznaczanie straty przy prażeniu

Title (EN)

Earthworks — Chemical tests — Part 1: Determination of loss on ignition

Procedura krok po kroku

1. Próbka laboratoryjna

   Masa według Dmax (tablica 1); przesianie przez 63 mm, suszenie w 110 °C do stałej masy (7). PN-EN 17685-1:2023-08 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Frakcja < 2 mm

   Przesianie przez 2 mm, rozkruszenie nadziarna, pomniejszenie w dzielniku, ponowne przesianie; ≥ 50 g (7).

3. Tygiel

   Wygrzanie w 550 °C ≥ 20 min, chłodzenie na płycie i w eksykatorze, ważenie mc (8).

4. Prażenie

   0,5–15 g, warstwa ≤ 5 mm (m1); 550 °C ≥ 2 h, przy próbkach organicznych z pirolizą w 250 °C; chłodzenie i ważenie m2 (8).

5. Wynik

   wLOI i wR z wzorów 1 i 2, z co najmniej dwóch próbek (8, 9).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Piec muflowy 550 °C i gorące tygle — rękawice i szczypce żaroodporne
• Gwałtowny zapłon próbek o dużej zawartości substancji organicznej — powolne ogrzewanie (8)

Najczęstsze pytania