🧱 Oznaczanie stopnia zmielenia cementu trzema metodami — sitową (pozostałość na sicie z tkaniny drucianej, np. 90 µm, z dwóch odważek po 25 g, z kontrolą sita materiałem odniesienia i współczynnikiem F), przesiewania strumieniem powietrza (sita np. 63 i 90 µm) oraz przepuszczalności powietrza Blaine’a (powierzchnia właściwa z czasu przepływu określonej objętości powietrza przez zagęszczoną warstwę cementu, porównawczo z próbką odniesienia), dla cementów według EN 197-1, PN-EN 196-6

Budownictwo PN-EN 196-6

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 196-6:2019 (tekst EN 196-6:2018, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę europejską i rozdziały 1–3 (metoda sitowa w całości) do punktu 4.2.3 (tłoczek aparatu Blaine’a) z rysunkiem 1 (komora, krążek perforowany, tłoczek, manometr) na stronie 7 włącznie. Poza próbką zostają dalsza aparatura i materiały metody Blaine’a, przygotowanie warstwy z wyznaczaniem gęstości, wzorcowanie, procedura, obliczenia i precyzja (4.2.4–4.10), metoda przesiewania strumieniem powietrza (rozdział 5) i sprawozdanie.

WEDŁUG TEKSTU EN 196-6:2018 (przedmowa, rozdziały 1–4.2.3). Normę przygotował CEN/TC 51 „Cement i wapno budowlane” (sekretariat NBN); zastąpiła EN 196-6:2010; zmiany: usunięto wyznaczanie objętości warstwy metodą rtęciową, w 4.10 wprowadzono nowe dane odchylenia standardowego powtarzalności i odtwarzalności. Zakres (1): trzy metody oznaczania stopnia zmielenia cementu — metoda sitowa służy tylko wykazaniu obecności grubych ziaren i nadaje się głównie do kontroli procesu produkcji; przesiewanie strumieniem powietrza mierzy pozostałość na sicie dla ziaren w zasadzie przechodzących przez sito 2,0 mm, nadaje się do rozkładu wielkości aglomeratów bardzo drobnych ziaren i może być stosowane z sitami o różnych oczkach, np. 63 µm i 90 µm; metoda przepuszczalności powietrza (Blaine) mierzy powierzchnię właściwą (odniesioną do masy) przez porównanie z próbką materiału odniesienia, służy głównie sprawdzeniu stałości procesu mielenia w tym samym zakładzie i pozwala tylko na ograniczoną ocenę właściwości cementu w użyciu; metoda Blaine’a może nie dawać miarodajnych wyników dla cementów z materiałami ultradrobnymi; metody dotyczą wszystkich cementów zdefiniowanych w EN 197-1. Powołania normatywne (2): EN 197-1, ISO 383 (szlify stożkowe), ISO 565 (nominalne wymiary oczek sit), ISO 3310-1 (sita z tkaniny drucianej), ISO 4803 (rurki ze szkła borokrzemowego). Metoda sitowa (3): zasada — stopień zmielenia mierzy się przesiewaniem na sitach normowych, wyznaczając udział masowy ziaren większych od oczka, a sito sprawdza się próbką odniesienia o znanym udziale ziaren grubszych; aparatura — sito o trwałej, niekorodującej ramie cylindrycznej średnicy nominalnej 150–200 mm i głębokości 40–100 mm, z tkaniną np. 90 µm ze stali nierdzewnej lub innego odpornego na ścieranie i korozję drutu, zgodną z ISO 565 i ISO 3310-1 i bez widocznych nieregularności oczek, z dnem i pokrywą zapobiegającymi stratom, przesiewanie ręczne lub maszynowe, waga ± 0,01 g; materiał odniesienia o znanej pozostałości na sicie, przechowywany w szczelnych, hermetycznych pojemnikach oznaczonych tą pozostałością; procedura — próbkę cementu wytrząsa się 2 min w zamkniętym słoju dla rozbicia aglomeratów, odczekuje 2 min i delikatnie miesza suchym prętem, odważa (25 ± 0,5) g z dokładnością ± 0,01 g na sito z dnem, rozbija aglomeraty, nakłada pokrywę i przesiewa ruchami wirowymi, planetarnymi i liniowymi, aż nic nie przechodzi; pozostałość waży się i wyraża jako procent R1 z dokładnością do 0,1 %, zmiata drobne ziarna z dna sita do tacy, powtarza na nowej odważce 25 g (R2) i podaje R jako średnią R1 i R2 z dokładnością do 0,1 %; gdy wyniki różnią się o więcej niż 1 % bezwzględnie — trzecie oznaczenie i średnia z trzech; przesiewanie ręczne wymaga wprawnego operatora; sprawdzanie sita — czyszczenie i kontrola uszkodzeń przed i po każdym przesiewaniu, a co 100 przesiewań kontrola materiałem odniesienia (25,0 ± 0,5) g w ten sam sposób, dwie wartości P1 i P2 różniące się dla dobrego sita nie więcej niż o 0,6 %, ich średnia P; współczynnik sita F = R0/P (R0 — znana pozostałość materiału odniesienia) z dokładnością do 0,01, wynik R mnoży się przez F, który może wynosić 1,00 ± 0,20, a sito o F poza tym przedziałem się wycofuje; dopuszczalna inna kontrola, np. optyczna według ISO 3310-1; wszystkie sita zużywają się powoli i F powoli się zmienia; wynik — R z dokładnością do 0,1 % jako pozostałość, z oczkiem sita i opisem cementu; odchylenie standardowe powtarzalności sr = 0,2 %, odtwarzalności sR = 0,3 %; gdy sita ISO są trudno dostępne, można użyć najbliższego sita normowego, a w sprawozdaniu powinno się podać, na jakim sicie oznaczono pozostałość. Metoda Blaine’a (4.1–4.2.3): stopień zmielenia mierzy się jako powierzchnię właściwą na podstawie czasu przepływu ustalonej ilości powietrza przez zagęszczoną warstwę cementu o określonych wymiarach i porowatości; w warunkach normowych powierzchnia właściwa jest proporcjonalna do √t; liczba i wielkość porów zależą od rozkładu ziarnowego cementu; metoda jest porównawcza, a nie bezwzględna, więc do wzorcowania aparatu potrzebna jest próbka odniesienia o znanej powierzchni właściwej; komora przepuszczalności — sztywny walec ze stali austenitycznej lub innego materiału odpornego na ścieranie i korozję, z płaskimi czołami prostopadłymi do osi, zewnętrznie stożkowy dla szczelnego połączenia ze szlifem 19/34 manometru według ISO 383; krążek perforowany z metalu niekorodującego z 30–40 otworami średnicy 1 mm; tłoczek przesuwający się swobodnie w komorze tak, by po oparciu jego kołnierza na komorze między krążkiem a tłokiem pozostawało (15 ± 1) mm, ze ścięciem na wylot powietrza; rysunek 1 pokazuje komorę, krążek perforowany, tłoczek i manometr z wymiarami i tolerancjami, a w legendzie m.in. zagęszczoną warstwę cementu, krążek bibuły filtracyjnej, kreski na manometrze, kran, wężyk i gruszkę.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 196-6”, 03.10.2026) są PN-EN 196-6:2019-01 w wersji polskiej i angielskiej (obie „Wprowadza: EN 196-6:2018 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofane PN-EN 196-6:2011 (wersja polska), PN-EN 196-6:2010 (wersje angielska i niemiecka) i PN-EN 196-6:1997 (wersja polska). W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 196-6:2018 ma status „Published”, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu) od 04.06.2024. Wytrzymałość cementu opisuje osobny wpis o PN-EN 196-1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 196-6 stoi w 22 rekordach u 4 laboratoriów: AB 054 (14), AB 1344 (3), AB 1706 (3), AB 687 (2). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 12.12.2023 do 21.07.2026) numer stoi w 20 komórkach kolumny dokumentów odniesienia tych samych laboratoriów (AB 054 — 14, AB 1706 — 3, AB 1344 — 2, AB 687 — 1) — u AB 687 i AB 1344 jedna komórka obejmuje dwie cechy (powierzchnię właściwą i gęstość ziaren), stąd 22 rekordy w bazie; Ponadto dokument PCA AB 023 (wyd. nr 31 z 16.07.2025, zakres elastyczny „E”) ma „PN-EN 196-6” bez roku w 3 wierszach, których nie ma w kopii bazy — AB 023 jest więc tylko w PCA: razem 23 komórki u 5 laboratoriów; przy jednym wierszu dopisek „z wykorzystaniem normy 1097-7”. W każdym z pięciu dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń. Postać „PN-EN 196-6:2019-01” (AB 687, AB 1344, AB 1706) i „PN-EN 196-6” bez roku (AB 054, zakres elastyczny „E”); u AB 054 przy metodzie sitowej obok stoi PN ISO 2591-1, a przy poszczególnych wyrobach także PN-EN 413-1, PN-EN 459-2, PN-EN 15167-1, PN-EN 13282-1 i PN-EN 13282-2. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona; dokument AB 054 ma przypis o zawieszeniu części zakresu oznaczonej pogrubioną kursywą, ale wiersze z PN-EN 196-6 nie są tak oznaczone. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 196-6”) pokazuje 4 laboratoria z kopii bazy, bez AB 023 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Cementy (wszystkie cztery; u AB 054 powszechnego użytku, specjalne, glinowe i murarskie), wypełniacz (AB 1344), mączka surowcowa i klinkier (AB 1706), a u AB 054 także wapno budowlane, żużle, spoiwa hydrauliczne, hydrauliczne spoiwa drogowe i mielony kamień wapienny. Cechy: powierzchnia właściwa metodą przepuszczalności powietrza Blaine’a (wszystkie cztery; u AB 1706 zakres (2400–4800) cm²/g), stopień zmielenia metodą sitową (AB 054 — zakres (0,063–1,00) mm, u cementów murarskich frakcja powyżej 0,09 mm; AB 1706 — pozostałość na sitach 45 µm, 90 µm i 200 µm), gęstość ziaren metodą piknometryczną (AB 687 — (1,00–5,00) g/cm³, AB 1344, AB 1706). AB 023 (tylko w PCA): spoiwa cementowe — gęstość właściwa (2,0–3,5) g/cm³ metodą piknometryczną i stopień zmielenia metodą sitową na sitach 90 µm i 315 µm, popioły lotne — gęstość właściwa (1,0–3,0) g/cm³ metodą piknometryczną. Metody przesiewania strumieniem powietrza żaden zakres nie wymienia. Według spisu treści wyznaczanie gęstości cementu jest częścią metody Blaine’a (4.5.3 „Determination of density” przy przygotowaniu warstwy, 4.9.4 „Effect of density of cement” przy obliczeniach) — tekstu tych punktów nie czytaliśmy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przygotowaniu: 2 min wytrząsania w zamkniętym słoju i 2 min odczekania przed odważeniem, dla rozbicia aglomeratów (3.4.1). Przy oznaczeniu: dwie odważki po 25 g; przy różnicy powyżej 1 % bezwzględnie — trzecia (3.4.1). Przy sicie: kontrola co 100 przesiewań, F = R0/P; sito o F poza 1,00 ± 0,20 się wycofuje, a wynik mnoży się przez F (3.4.2). Przy materiale odniesienia: przechowywanie hermetyczne, by uniknąć zmian właściwości przez absorpcję lub osadzanie z atmosfery (3.3). Przy Blaine’ie: metoda jest porównawcza — bez wzorcowania próbką o znanej powierzchni wynik nie ma odniesienia (4.1); przy cementach z materiałami ultradrobnymi wynik może być niemiarodajny (1). Przy odległości tłoczka: (15 ± 1) mm między krążkiem a tłokiem wyznacza wysokość warstwy (4.2.3). Przy interpretacji: powierzchnia Blaine’a ocenia stałość przemiału w zakładzie, a tylko w ograniczonym stopniu właściwości cementu (1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Porowatości warstwy, wyznaczania gęstości cementu, masy odważki do Blaine’a, wyznaczania objętości warstwy, wzorcowania aparatu, wzoru na powierzchnię właściwą, poprawek temperaturowych, precyzji metody Blaine’a ani procedury przesiewania strumieniem powietrza nie czytaliśmy (4.2.4–4.10, rozdział 5). Wymagań stopnia zmielenia dla poszczególnych cementów z norm wyrobu nie podajemy.

Zasada metody

W metodzie sitowej odważkę 25 g cementu przesiewa się na sicie z tkaniny drucianej (np. 90 µm) do ustania przechodzenia drobnych ziaren, pozostałość wyraża się w procentach jako średnią z dwóch oznaczeń i koryguje współczynnikiem sita F = R0/P wyznaczonym materiałem odniesienia. W metodzie Blaine’a mierzy się czas przepływu ustalonej objętości powietrza przez zagęszczoną warstwę cementu o określonych wymiarach i porowatości; powierzchnia właściwa jest proporcjonalna do √t, a aparat wzorcuje się próbką o znanej powierzchni właściwej.

Zastosowania

• Wszystkie cementy według EN 197-1 (1)
• Kontrola procesu produkcji (metoda sitowa) i stałości przemiału w zakładzie (Blaine) (1)
• Cementy, wypełniacze, mączka surowcowa, klinkier, żużle, wapno i spoiwa — stopień zmielenia, powierzchnia właściwa i gęstość w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA (AB 023 tylko w PCA)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 196-6:2019-01

Tytuł (PL)

Metody badania cementu — Część 6: Oznaczanie stopnia zmielenia

Title (EN)

Methods of testing cement — Part 6: Determination of fineness

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbki

   Wytrząsanie 2 min w zamkniętym słoju, 2 min odczekania, delikatne mieszanie suchym prętem (3.4.1). PN-EN 196-6:2019-01 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Przesiewanie

   (25 ± 0,5) g na sicie z dnem i pokrywą, ruchy wirowe, planetarne i liniowe do ustania przechodzenia; pozostałość R1, powtórzenie R2, średnia R (3.4.1).

3. Kontrola sita

   Co 100 przesiewań materiałem odniesienia: P1, P2 (≤ 0,6 % różnicy), F = R0/P, wynik × F; sito z F poza 1,00 ± 0,20 wycofać (3.4.2).

4. Blaine — przygotowanie

   Komora, krążek perforowany, bibuła, zagęszczona warstwa cementu tłoczkiem do (15 ± 1) mm; wzorcowanie próbką odniesienia (4.1, 4.2; dalsze kroki nieczytane).

5. Blaine — pomiar i wynik

   Czas przepływu ustalonej objętości powietrza t; powierzchnia właściwa ∝ √t; obliczenia według 4.x (nieczytane).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pył cementowy — drażni oczy i drogi oddechowe; ochrona przy przesiewaniu
• Cement z wodą jest zasadowy — unikać kontaktu ze skórą

Najczęstsze pytania