⛽ Oznaczanie odporności asfaltów i lepiszczy asfaltowych na starzenie pod wpływem ciepła i powietrza metodą RTFOT (Rolling Thin Film Oven Test) — lepiszcze w szklanych naczyniach na obracającej się karuzeli (15 obr./min) w suszarce z wentylatorem, z nadmuchem suchego powietrza 4,0 l/min do każdego naczynia, w temperaturze odniesienia 163 °C przez 75 min; ocena przez zmianę masy lub zmianę właściwości (penetracja, temperatura mięknienia, lepkość) przed i po kondycjonowaniu, PN-EN 12607-1

Petrochemia PN-EN 12607-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 12607-1:2025 (tekst EN 12607-1:2024, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę europejską i rozdziały 1–4 do końca rozdziału 5 (aparatura) z rysunkiem 1 włącznie. Poza próbką zostają rysunki 2 i 3, wzorcowanie i sprawdzanie (6), pobieranie próbek (7), procedura kondycjonowania i badania po nim (8), obliczenia (9), wyrażanie wyników (10), precyzja (11), sprawozdanie (12) oraz załączniki A i B.

WEDŁUG TEKSTU EN 12607-1:2024 (przedmowa, rozdziały 1–5). Normę przygotował CEN/TC 336 „Asfalty i lepiszcza asfaltowe” (sekretariat AFNOR); CEN zatwierdził ją 16.09.2024, zastąpiła EN 12607-1:2014. Przedmowa wymienia zmiany: poprawiony i rozszerzony zakres, nowy rozdział z terminologią, w zasadzie dodany czas odniesienia, poprawiona i uzupełniona aparatura z rysunkami 1–3, nowy rozdział 6 o wzorcowaniu i sprawdzaniu (z dawnymi wymaganiami dla suszarki i termometru), usunięty dawny podpunkt 5.3 „Właściwości wyjściowe”, zmienione tytuły w procedurze, poprawione sprawozdanie i nowy załącznik B. Zakres (1): kondycjonowanie asfaltu lub lepiszcza asfaltowego, aby zmierzyć łączny wpływ ciepła i powietrza na cienką, ruchomą warstwę, symulujący twardnienie podczas mieszania w otaczarce; metoda dla asfaltów drogowych; stosowalna też do innych lepiszczy, z zastrzeżeniem, że temperatura odniesienia może dać nadmierne twardnienie, niepodobne do warunków w otaczarce; może nie odzwierciedlać twardnienia asfaltu do mieszanek na ciepło (warm mix); nie dla lepiszczy, których lepkość w temperaturze badania nie pozwala utworzyć ruchomej warstwy (próbka może wypłynąć z naczynia na grzałki), ani dla lepiszczy z lotnymi składnikami — asfalty upłynnione i emulsje dopiero po stabilizacji, np. według EN 13074-2. Powołania (2): EN 58, EN 1425, EN 12594, EN 12597, EN 12735-1. Zasada (4): ruchoma warstwa lepiszcza jest ogrzewana w suszarce RTFOT do określonej temperatury przez określony czas przy stałym dopływie powietrza; temperatura odniesienia 163 °C, czas odniesienia 75 min; skutek ocenia się zmianą masy lub zmianą właściwości lepiszcza, np. penetracji według EN 1426, temperatury mięknienia według EN 1427, lepkości dynamicznej według EN 12596 lub EN 13302, przed i po kondycjonowaniu. Aparatura (5): suszarka RTFOT prostopadłościenna, dwuścienna, ogrzewana elektrycznie, wnętrze (bez kanału powietrznego) wysokość (340 ± 15) mm, szerokość (405 ± 15) mm, głębokość (445 ± 15) mm; okno w drzwiach (320 ± 15) mm × (215 ± 15) mm z dwiema warstwami szkła żaroodpornego; górna grzałka (25 ± 9) mm pod dnem komory; wloty powietrza (1 500 ± 100) mm2, wyloty (1 000 ± 100) mm2; kanał powietrzny wzdłuż ścian i sufitu (38 ± 3) mm; pionowa okrągła karuzela aluminiowa Ø (300 ± 10) mm z zaczepami na osiem szklanych naczyń, napędzana wałem Ø 20 mm z prędkością (15,00 ± 0,25) obr./min; wentylator klatkowy Ø (135 ± 5) mm, grubość (75 ± 5) mm, (1 725 ± 100) obr./min; termostat utrzymujący temperaturę z tolerancją ± 0,5 °C na całym obwodzie karuzeli; miernik temperatury w określonym miejscu (25 mm pod osią karuzeli, 50 mm od ściany, 115 mm od czoła karuzeli, każde ± 5 mm); powrót do temperatury badania w ciągu 10 min po włożeniu naczyń; dysza powietrza Ø (1,0 ± 0,1) mm na rurce miedzianej według EN 12735-1 o średnicy zewnętrznej (8,0 ± 0,1) mm i długości około 7,6 m, zwiniętej na dnie suszarki, zasilanej powietrzem bez oleju, suchym i bez pyłu, 5–10 mm od wylotu naczynia, wzdłuż osi naczynia; przepływomierz (4,0 ± 0,2) l/min; miernik temperatury z zakresem co najmniej 150–200 °C, rozdzielczością 0,1 °C lub lepszą i błędem granicznym ± 0,5 °C lub lepszym, o czasie odpowiedzi porównywalnym z dawnym termometrem odniesienia (załącznik A); naczynia ze szkła żaroodpornego z otworem wklęsłym lub wypukłym (rysunek 3), do ośmiu, ewentualnie z korkiem szlifowanym; pojemnik do przygotowania próbki z luźną pokrywą; waga z błędem granicznym ± 1 mg; eksykator; suszarka do przygotowania próbek.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 12607-1”, 03.10.2026) jest 8 pozycji: PN-EN 12607-1:2025-02 w wersji polskiej i angielskiej („Wprowadza: EN 12607-1:2024 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofane PN-EN 12607-1:2014-12 (wersja polska i angielska, zastąpione przez PN-EN 12607-1:2025-02), PN-EN 12607-1:2009, PN-EN 12607-1:2007, PN-EN 12607-1:2004 i PN-EN 12607-1:2002. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 12607-1:2024 ma status „Published” (etap 60.60, 13.11.2024) i zastępuje EN 12607-1:2014. Penetrację opisuje osobny wpis o PN-EN 1426, a temperaturę mięknienia — wpis o PN-EN 1427.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 12607-1 stoi w 11 rekordach u 5 laboratoriów: AB 422 (3), AB 474 (1), AB 484 (1), AB 1486 (3), AB 1529 (3). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 15.01.2026 do 09.09.2026) numer stoi w 10 wierszach 4 laboratoriów (AB 422, AB 1486 i AB 1529 po 3, AB 484 — 1); strona AB 474 w BIP PCA (odczyt 03.10.2026) nie ma odnośnika do dokumentu zakresu, więc dla AB 474 podajemy tylko dane z kopii bazy. Postać „PN-EN 12607-1:2025-02” (AB 422, AB 474, AB 484) i wycofana „PN-EN 12607-1:2014-12” (AB 1486, AB 1529); przy penetracji i temperaturze mięknienia obok stoją PN-EN 1426 i PN-EN 1427. Żadna z pozycji w dokumentach PCA nie jest zawieszona (AB 484 ma zawieszenie w innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 12607-1”) pokazuje te same 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA i w kopii bazy). Asfalty i lepiszcza asfaltowe (AB 1486, AB 1529; u AB 422 asfalty drogowe i modyfikowane), inne przetwory naftowe — asfalty drogowe, przemysłowe i wyroby asfaltowe (AB 474, AB 484). Cechy: odporność na starzenie pod wpływem ciepła i powietrza metodą RTFOT — zmiana masy (AB 422, AB 1529; u AB 484 zakres [(−0,20)–(+0,20)] % (m/m), u AB 474 (−0,10)–(+0,15) % (m/m)); zmiana penetracji, pozostała penetracja po RTFOT (AB 422, AB 1486, AB 1529; u AB 474 i AB 484 procent pozostałej penetracji z obliczeń); zmiana lub wzrost temperatury mięknienia metodą pierścienia i kuli po RTFOT (AB 422, AB 1486, AB 1529; u AB 474 i AB 484 z obliczeń).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy temperaturze: termostat ± 0,5 °C na całym obwodzie karuzeli, miernik w ściśle określonym miejscu i o czasie odpowiedzi jak dawny termometr odniesienia — szybszy czujnik pokazuje większe wahania, niż odczuwa lepiszcze (5.1, 5.3); suszarka ma wrócić do temperatury w ciągu 10 min po włożeniu naczyń (5.1). Przy powietrzu: 4,0 l/min suchego powietrza bez oleju i pyłu przez rurkę około 7,6 m na dnie suszarki (5.1, 5.2). Przy obrotach: (15,00 ± 0,25) obr./min karuzeli i (1 725 ± 100) obr./min wentylatora (5.1). Przy rodzaju lepiszcza: metoda dla asfaltów drogowych; dla innych lepiszczy 163 °C może dać nadmierne twardnienie, a lepiszcza zbyt lepkie lub z lotnymi składnikami nie nadają się bez przygotowania (1). Przy wydaniu: AB 1486 i AB 1529 powołują wycofaną PN-EN 12607-1:2014-12, a wydanie 2025 przeniosło wymagania dla suszarki i termometru do nowego rozdziału o wzorcowaniu i sprawdzaniu (przedmowa).

CZEGO NIE PODAJEMY. Wymagań wzorcowania i sprawdzania (6), masy porcji, przebiegu kondycjonowania i badań po nim (8), wzorów (9), wyrażania wyników (10), danych precyzji (11) ani zakresu sprawozdania nie czytaliśmy. Nie podajemy też wymagań dla asfaltów po RTFOT z norm wyrobu.

Zasada metody

Lepiszcze asfaltowe w szklanych naczyniach na pionowej karuzeli obracającej się z prędkością 15 obr./min tworzy cienką, ruchomą warstwę, którą w suszarce z wentylatorem ogrzewa się do 163 °C przez 75 min, wdmuchując do każdego naczynia suche powietrze z przepływem 4,0 l/min. Skutek ciepła i powietrza ocenia się zmianą masy albo zmianą penetracji, temperatury mięknienia lub lepkości przed i po kondycjonowaniu.

Zastosowania

• Asfalty drogowe — symulacja twardnienia podczas mieszania w otaczarce (1)
• Inne lepiszcza asfaltowe — z zastrzeżeniem nadmiernego twardnienia; asfalty upłynnione i emulsje po stabilizacji (np. EN 13074-2) (1)
• Asfalty drogowe, modyfikowane i przemysłowe — zmiana masy, pozostała penetracja i wzrost temperatury mięknienia po RTFOT w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12607-1:2025-02

Tytuł (PL)

Asfalty i lepiszcza asfaltowe — Oznaczanie odporności na starzenie pod wpływem ciepła i powietrza — Część 1: Metoda RTFOT

Title (EN)

Bitumen and bituminous binders — Determination of the resistance to hardening under influence of heat and air — Part 1: RTFOT method

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Pobranie według EN 58, przygotowanie według EN 12594. PN-EN 12607-1:2025-02 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Suszarka

   Nagrzać do 163 °C; sprawdzić obroty karuzeli, wentylator i przepływ powietrza 4,0 l/min.

3. Kondycjonowanie

   Naczynia z lepiszczem na karuzeli, 75 min w 163 °C; powrót do temperatury w ciągu 10 min.

4. Ocena

   Zmiana masy lub zmiana penetracji, temperatury mięknienia albo lepkości przed i po kondycjonowaniu.

5. Wynik

   Szczegółów procedury, obliczeń i precyzji (rozdziały 6–11) nie podajemy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Gorący asfalt (163 °C) i opary — ryzyko poparzeń, praca z wyciągiem
• Lepiszcze o zbyt małej lepkości może wypłynąć z naczynia na grzałki suszarki (1)

Najczęstsze pytania