🌿 Srebro i jego związki nierozpuszczalne w powietrzu na stanowiskach pracy (frakcja wdychalna, w przeliczeniu na Ag) — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), najmniejsze oznaczalne stężenie 0,003 mg/m³, NDS 0,05 mg/m³, PN-Z-04216-2

Środowisko PN-Z-04216-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania zawartości srebra (nr CAS: 7440-22-4) i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie srebra, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 0,003 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tytuł zawęża zakres do srebra i jego związków NIEROZPUSZCZALNYCH. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy. Artykuł CIOP „Srebro — związki rozpuszczalne. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy” (J. Surgiewicz, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2018, nr 4(98), s. 167–177) przypomina historię: srebro i jego związki oznaczano według PN-Z-04216-02:1991 (FAAS), którą zastąpiła PN-Z-04216-2:2012 dla srebra i związków nierozpuszczalnych — „znowelizowana norma nie opisuje jednak sposobu oznaczania związków rozpuszczalnych srebra”; artykuł opisuje osobną metodę dla związków rozpuszczalnych.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447, kolumna NDS w mg/m³). Poz. 495: „Srebra związki nierozpuszczalne — w przeliczeniu na Ag” — 0,05; poz. 496: „Srebra związki rozpuszczalne — w przeliczeniu na Ag” — 0,01; poz. 497: „Srebro [7440-22-4] — frakcja wdychalna” — 0,05; bez wartości NDSCh. Najmniejsze stężenie oznaczalne według normy, 0,003 mg/m³, to 6 % wartości NDS dla srebra i związków nierozpuszczalnych.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-Z-04216-2:2012 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 12-10-2012, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje: PN-Z-04216-02:1991 - wersja polska”; norma krajowa, bez pola „Wprowadza”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04216” (30.09.2026): tę normę, PN-Z-04216-02:1991 z etykietą „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04216-2:2012” i PN-Z-04216-01:1991 „Postanowienia ogólne i zakres normy” z etykietą „Wycofana” — jej karta: 1 strona, wycofana 29-11-2007, zakres: wytyczne ogólne dotyczące jakości odczynników oraz przedmiot i zakres poszczególnych arkuszy. Części 1 w obecnym układzie serii nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04216-2: 11 rekordów u 10 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA numer stoi w 10 komórkach (kopia rozbija pozycję AB 886 na dwa rekordy). Wszystkie laboratoria zapisują „PN-Z-04216-2:2012”; AB 719 powołuje „PN-Z-04216-2:2012 pkt 6” obok procedury własnej PA-29, AB 562 — obok procedury PB_06, a AB 875 — obok metody z „Podstaw i Metod Oceny Środowiska Pracy” 1998, nr 19, s. 165–169. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04216-2” i pokaże wszystkie 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 10. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 24.11.2025 do 23.07.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona.

WIELKOŚCI, ZAKRESY I TECHNIKA. Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki powietrza pobrane na filtry. Wielkość: stężenie (zawartość) srebra we frakcji wdychalnej i związków nierozpuszczalnych w przeliczeniu na Ag; AB 875 w tej samej pozycji także związki rozpuszczalne. Zakresy w mg/m³: od 0,001 do 0,07 (AB 481), od 0,001 do 0,3 (AB 875), od 0,002 do 1,000 (AB 562), od 0,0028 do 0,11 (AB 882), od 0,003 do 0,1 (AB 647), do 0,13 (AB 849), do 0,72 (AB 886), od 0,0035 do 0,17 (AB 581), od 0,004 do 0,1 (AB 632); AB 719 — od 0,0010 mg do 1,00 mg w próbce. Technika: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS) — 9 laboratoriów; AB 719 — emisyjna spektrometria atomowa z plazmą indukcyjnie sprzężoną (ICP-OES).

OBOK TEJ NORMY. Związki rozpuszczalne srebra mają własną normę — PN-Z-04503:2019-10 „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie rozpuszczalnych związków srebra na stanowiskach pracy metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej” (karta PKN: aktualna, publikacja 07-10-2019; najmniejsze oznaczalne stężenie 0,001 mg/m³ przy 720 l powietrza; stan karty na 30.09.2026); powołują ją AB 632 i AB 719, oba obok procedur własnych (u AB 719 punkt 7), a AB 647 (osobna pozycja, od 0,0010 mg/m³ do 0,12 mg/m³) i AB 875 (w tej samej pozycji co ta norma) — metodę z „Podstaw i Metod Oceny Środowiska Pracy” 1998, nr 19. Srebro w powietrzu stanowisk pracy bez tej normy oznaczają m.in.: AB 802 i AB 1302 (ICP-OES, procedury własne), AB 869 (metoda OSHA ID-125G, a w pozycji wielopierwiastkowej ISO 30011), AB 300 (ISO 15202-3), AB 313 (ISO 15202-2 i ISO 30011), AB 213 (procedura własna ICP-OES) i AB 934 (procedury własne).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — rozpuszczalne czy nierozpuszczalne: norma dotyczy srebra i związków nierozpuszczalnych (NDS 0,05 mg/m³); związki rozpuszczalne mają NDS pięć razy niższą, 0,01 mg/m³, i własną normę PN-Z-04503:2019-10 — wynik według tej normy nie jest oceną narażenia na związki rozpuszczalne. Drugie — granica oznaczalności: według karty najmniejsze stężenie oznaczalne w warunkach normy to 0,003 mg/m³; cztery laboratoria podają dolną granicę niższą (AB 481 — 0,001 mg/m³; AB 875 — 0,001 mg/m³ w pozycji obejmującej też związki rozpuszczalne według innej metody; AB 562 — 0,002 mg/m³, obok procedury własnej; AB 882 — 0,0028 mg/m³), co wymaga innych warunków pobierania albo oznaczania niż opisane w normie — sprawozdanie powinno je podać. Trzecie — frakcja: NDS dla srebra dotyczy frakcji wdychalnej — próbnik musi ją pobierać. Czwarte — technika: AB 719 oznacza srebro techniką ICP-OES i z normy powołuje tylko punkt 6; wynik nie jest wtedy wynikiem metody FAAS opisanej w normie. Piąte — przeliczenie: wynik podaje się w przeliczeniu na Ag.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu i objętości pobierania powietrza, rodzaju filtra, mineralizacji próbki, długości fali, warunków pomiaru, wzorców, obliczeń ani treści punktu 6, który powołuje AB 719. Metodę dla związków rozpuszczalnych z artykułu CIOP opisujemy tylko jako odrębną.

Zasada metody

Srebro i jego związki nierozpuszczalne z powietrza stanowiska pracy zatrzymuje się na filtrze, próbkę przeprowadza do roztworu i oznacza srebro płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową; wynik przelicza się na stężenie srebra (Ag) w powietrzu w mg/m³ i porównuje z NDS 0,05 mg/m³. Najmniejsze stężenie oznaczalne w warunkach normy — 0,003 mg/m³. Szczegółów pobierania, mineralizacji i pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — srebro (frakcja wdychalna) i jego związki nierozpuszczalne w przeliczeniu na Ag — w zakresach 10 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,05 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 495 i 497 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04216-2:2012 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości srebra i jego związków — Część 2: Oznaczanie srebra i jego związków nierozpuszczalnych na stanowiskach pracy metodą płomieniową absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for silver and its compounds — Part 2: Determination of silver and its insoluble compounds at workplaces by flame atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Status i zakres

   PN-Z-04216-2:2012 aktualna (stan karty na 30.09.2026); tylko srebro i związki nierozpuszczalne — związki rozpuszczalne według osobnej metody.

2. Pobieranie

   Frakcja wdychalna na filtr w warunkach normy (dają najmniejsze oznaczalne stężenie 0,003 mg/m³); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Przygotowanie i pomiar

   Przeprowadzenie próbki do roztworu i oznaczenie srebra techniką FAAS; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ w przeliczeniu na Ag; porównanie z NDS 0,05 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca z kwasami przy mineralizacji próbek i z płomieniem acetylen–powietrze spektrometru — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma nie obejmuje związków rozpuszczalnych srebra (NDS 0,01 mg/m³); dolna granica poniżej 0,003 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania