🍎 Liczba formolowa soków owocowych i warzywnych oraz produktów pokrewnych — po dodaniu roztworu formaldehydu jon H+ uwolniony z cząsteczki aminokwasu miareczkuje się potencjometrycznie roztworem NaOH; wynik w ml NaOH 0,1 mol/l na 100 ml próbki jako miara zawartości aminokwasów (histydyna, prolina i hydroksyprolina reagują niecałkowicie); PN-EN 1133:1999 (norma wycofana)

Chemia żywności PN-EN 1133

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN, w całości: „Opisano metodę oznaczania liczby formolowej w sokach owocowych i warzywnych oraz w produktach pokrewnych. Liczbę formolową wyraża się jako liczbę mililitrów roztworu wodorotlenku sodu, c(NaOH)=0,1 mol/l, zużywaną na 100 ml badanej próbki. Po dodaniu roztworu formaldehydu do badanej próbki, z której cząsteczki obecnego w próbce aminokwasu uwalniany jest jeden jon H+. Jon ten jest następnie miareczkowany potencjometrycznie roztworem wodorotlenku sodowego. Liczba formolowa jest więc miarą zawartości aminokwasów w próbce, z następującymi zastrzeżeniami: drugorzędne grupy aminowe histydyny nie biorą udziału w reakcji, a grupy proliny i hydroksyproliny reagują w około 75 procentach. Trzeciorzędowy azot i grupy guanidynowe nie biorą udziału w reakcji. Podano szczegóły badań międzylaboratoryjnych nad precyzją oraz wartości powtarzalności i odtwarzalności metody” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy.

STATUS (stan karty na 13.10.2026). Karta PN-EN 1133:1999 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 23-09-1999, „Data wycofania: 09-04-2024”, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Żywności, Rolnictwa i Leśnictwa, KT 38 Przetworów Owocowych i Warzywnych, „Wprowadza: EN 1133:1994 [IDT]”, ICS 67.160.20; pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez” nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „formolowej” (13.10.2026) zwraca tylko tę normę. U innych wydawców: według katalogu Standard Norge (13.10.2026) NS-EN 1133:1994 (komitet CEN/TC 174) ma status „Withdrawn” z datą 23 lutego 2024 r., bez wskazania normy zastępującej. Aktualnej normy o liczbie formolowej soków w katalogu PKN nie znaleźliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z serwera produkcyjnego, odświeżona 12.10.2026). Zapis „EN 1133” (bez członu ISO — „PN-EN ISO 1133” to norma o wskaźniku szybkości płynięcia tworzyw) stoi w 8 rekordach u 7 laboratoriów, zawsze jako „PN-EN 1133:1999” (u AB 592 obok „IFU No. 30 (Rev. 2005)”, u AB 1095 ze znakiem lokalizacji „Ł”); w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 12–13.10.2026; wydania od 30.10.2025 — AB 452 — do 04.08.2026 — AB 370) — w 8 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich pobranych dokumentów PCA nie dało laboratoriów spoza kopii bazy, żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą, w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 1133”) pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 13.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: soki — AB 313, AB 592; soki i nektary owocowe i soki warzywne — AB 285; soki owocowe, nektary owocowe, soki warzywne oraz osobno soki owocowo-warzywne — AB 370; soki, nektary, przeciery owocowe, warzywne i owocowo-warzywne, napoje bezalkoholowe — AB 452; soki owocowe i warzywne — AB 704; przetwory owocowe i warzywne — AB 1095. Technika: miareczkowanie potencjometryczne — 7 pozycji; „metoda miareczkowa” — pierwsza pozycja AB 370. Zakresy: (0,1–60,0) i (3,0–35,0) ml 0,1 mol NaOH/100 ml — AB 370; (1–51) ml — AB 592; (1,0–50,0) ml — AB 704; (1,0–30) ml 0,1 n NaOH/100 ml — AB 452; (2–30) ml — AB 313; (3,6–68,2) ml — AB 285; (1,5–50,0) mmol NaOH/100 ml — AB 1095.

OBOK TEJ NORMY. Liczbę formolową oznacza w kopii bazy 7 laboratoriów — wszystkie według tej normy; jedynym innym dokumentem w tych pozycjach jest metoda IFU nr 30 (Rev. 2005) u AB 592. W tych samych dokumentach PCA obok stoją inne normy z serii metod badania soków, m.in. PN-EN 1132 (pH), PN-EN 1135 (popiół), PN-EN 1136 (fosfor), PN-EN 1138 (kwas L-jabłkowy), PN-EN 1141 (prolina) i PN-EN 12143 (substancje rozpuszczalne, refraktometria); oznaczanie pH soków według PN-EN 1132 i substancji rozpuszczalnych według PN-EN 12143 opisują osobne wpisy Bazy Wiedzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — co mierzy liczba: to miara zawartości aminokwasów z zastrzeżeniami z karty — drugorzędowe grupy aminowe histydyny nie reagują, prolina i hydroksyprolina reagują w około 75 %, trzeciorzędowy azot i grupy guanidynowe nie reagują; liczba formolowa nie jest więc całkowitą zawartością aminokwasów. Drugie — jednostka: karta wyraża wynik w ml roztworu NaOH 0,1 mol/l na 100 ml próbki; 1 ml takiego roztworu to 0,1 mmol NaOH, więc zakres AB 1095 podany w „mmol NaOH/100 ml” różni się od jednostki z karty dziesięciokrotnie — przy porównaniu wyników trzeba sprawdzić, w jakiej jednostce laboratorium podaje wynik. Trzecie — sposób miareczkowania: karta mówi o miareczkowaniu potencjometrycznym, a jedna pozycja AB 370 podaje „metodę miareczkową” bez tego określenia. Czwarte — przedmiot: karta mówi o sokach owocowych i warzywnych oraz produktach pokrewnych; czy obejmuje to napoje bezalkoholowe (AB 452) i przetwory owocowe i warzywne (AB 1095), z karty nie wynika. Piąte — status: norma jest wycofana od 09.04.2024 bez wskazania następczyni.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy stężenia i objętości roztworu formaldehydu, pH, do którego się miareczkuje, przygotowania próbki (np. odgazowania, sączenia, rozcieńczenia), wzoru obliczenia ani wartości powtarzalności i odtwarzalności. Treści metody IFU nr 30 nie czytaliśmy.

Zasada metody

Do próbki soku dodaje się roztwór formaldehydu; z każdej cząsteczki obecnego w próbce aminokwasu uwalnia się jeden jon H+, który miareczkuje się potencjometrycznie roztworem wodorotlenku sodu. Liczba formolowa to liczba mililitrów NaOH 0,1 mol/l zużyta na 100 ml próbki — miara zawartości aminokwasów, przy czym histydyna, prolina i hydroksyprolina reagują niecałkowicie, a trzeciorzędowy azot i grupy guanidynowe nie reagują (karta PKN). Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Soki owocowe i warzywne oraz produkty pokrewne — liczba formolowa jako miara zawartości aminokwasów (karta PKN)
• Soki, nektary, przeciery, napoje bezalkoholowe, przetwory owocowe i warzywne — w aktualnych zakresach akredytacji 7 laboratoriów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1133:1999

Tytuł (PL)

Soki owocowe i warzywne — Oznaczanie liczby formolowej

Title (EN)

Fruit and vegetable juices — Determination of the formol number

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Odmierzona objętość soku; przygotowania NIE PODAJEMY. PN-EN 1133:1999 wycofana 09-04-2024 (stan karty na 13.10.2026).

2. Dodanie formaldehydu

   Formaldehyd uwalnia z każdej cząsteczki aminokwasu jeden jon H+ (karta PKN).

3. Miareczkowanie

   Potencjometrycznie roztworem NaOH (karta PKN); punktu końcowego NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Liczba ml NaOH 0,1 mol/l zużyta na 100 ml próbki (karta PKN); w sprawozdaniu jednostka wyniku.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Formaldehyd i wodorotlenek sodu — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego i karty charakterystyki substancji
• UWAGA MERYTORYCZNA: liczba formolowa nie jest całkowitą zawartością aminokwasów — histydyna, prolina i hydroksyprolina reagują niecałkowicie (karta PKN)

Najczęstsze pytania